Morgunblaðið - 07.07.1998, Blaðsíða 26

26 ÞRIÐJUDAGUR 7. JÚLÍ 1998
MORGUNB LAÐIÐ
„Andrými
listamanna“
Hús Jóns Stefánssonar
og Gunnlaugs Scheving
MARGUR mun kannast við sér-
kennilega húsið sem markar Berg-
staðastræti 74 og 74A, þar sem
þeir bjuggu frá 1927, listmálararn-
ir Ásgrímur Jónsson og Jón Stef-
ánsson. Asgrímur alla tíð þar til
hann lést á árinu 1958, en Jón Stef-
ánsson flest sumur, að stríðsárun-
um 1939-45 undanskildum, og svo
til alveg síðustu árin sem hann
lifði, en hann lést 1962. Annað
heimili Jóns var í Kaupmannahöfn,
þar sem hann bjó síðast og lengi á
Bredgade 10 og var með rúmgóða
vinnustofu í bakhúsi á Store Kong-
ensgade, næstu götu og samsíða,
þá einn virtasti málari í Danmörku
sem á Norðurlöndum öllum. Húsið
teiknaði sá snjalli arkitekt Sigurð-
ur Guðmundsson, hefur stílein-
kenni hans og afar sérstakt yfir-
bragð. Asgrímur sem var einhleyp-
ur ánafnaði ríkinu húseign sína og
listaverkasafn eftir sinn dag og það
var gert að listasafni árið 1960, og
látið halda svip sínum innanstokks
eftir föngum. I kjallara era um eitt
þúsund verka Asgríms varðveitt.
Hins vegar keypti málarinn Gunn-
Iaugur Scheving hinn helminginn
eftir lát Jóns Stefánssonar og bjó
þar síðustu æviárin, en eftir að
hann lést eignaðist vinur hans og
stuðningsmaður Gunnlaugur Þórð-
arson lögmaður húsið, og bjó þar
þar til hann lést nú fyrir skömmu.
Jafnframt ’mun listmálarinn Karl
Kvaran hafa haft aðgang að vinnu-
stofunni á efri hæð síðustu ár sín,
en um það er mér minna kunnugt.
Mál er, að starfsbróðir minn
vakti athygli mína á auglýsingu í
fasteignablaði Mbl. sl. þriðjudag,
þar sem húsið er auglýst til sölu á
almennum markaði, og var honum
eðlilega mjög brugðið enda á það
sér mikla sögu.
Ekki þarf mikið ímundunarafl til
að gera sér ljóst, að hér eru alvar-
legir hlutir að gerast og mikilvægt
að skjótlega og rétt sé brugðist við
af hálfu ríkis, og þá helst borgar
um leið. Málararnir Asgrímur og
Jón munu hafa fengið nokkurn
styrk frá hinu opinbera er þeir
reistu húsið en ekki veit ég á
augnablikinu að hve miklu leyti, en
hann mun ekki hafa veinð skilyrtur
á framtíðina eins og iðulega á sér
stað um slíkar byggingar ytra. Þó
ekki sé nema að listamenn hafi for-
gang um kaup eignanna og þær
nýtist listinni.
Þá kemur að því, að afar hljótt
hefur verið um þá málarana sjálfa
Jón Stefánsson og Gunnlaug
Scheving undangengna áratugi,
þótt list þeirra hafi verið sýndur
ýmis sómi. Báðir voru eftirminni-
legir persónuleikar sem sópaði að
hvor á sinn hátt, Jón heimsmaður-
inn en Gunnlaugur á yfírborðinu
hinn hlédrægi sveitamaður, þótt
með honum bærðist strengur
heimsborgarans, sem þeir nutu
ríkulega er honum kynntust að
einhverju marki. Allir þeir sem ég
hef talað við eru mér sammála um,
LISTIR
Morgunblaðið/Ásdís
HUSIÐ sem markar Bergstaðastræti 74 og 74A, teiknað af Sigurði Guð-
mundssyni arkitekt (1885-1958), þar sem þeir bjuggu og störfuðu, mál-
ai-arnir Ásgrímur Jónsson, Jón Stefánsson og Gunnlaugur Scheving.
MÁLARARNIR Ásgrímur Jónsson og Jón Stef-
ánsson sem árið 1927 reistu sér hús og vinnu-
stofu á Bergstaðastræti 74.
að rétt og skylt væri að gera allt
húsið að lifandi safni, annars vegar
væri safn Ásgríms Jónssonar en
hins vegar Jóns Stefánssonar og
Gunnlaugs Schevings. I því myndi
þá væntanlega ríkja andi liðins
tíma eitthvað í áttina við Bakke-
húsið í Kaupmannahöfn, þar sem
leikkonan nafn-
kennda Jóhanna Lú-
isa Heiberg og
hennar fólk hélt til í
eina tíð eins og
frægt er. Persón-
urnar Jón Stefáns-
son og Gunnlaugur
Scheving kæmu þá
til okkar aftur að
hluta, jafnframt því
sem verk þeirra smá
og stór prýddu
veggina, sem væri
frábær viðbót við
Listasafn fslands.
Jafnframt gæti það
margfaldað aðsókn-
ina í húsið, en hún er
ekki sem skyldi í Ás-
grímssafn, einkum eftir að frænka
hans fullhuginn, Bjarnveig Bjarna-
dóttir, leið, safnið enda lítið og tak-
markað.
Taldi rétt og skylt að vekja á
þessu athygli, helst varða þjóðar-
sóma að kæmi fram.
Bragi Ásgeirsson
Alþjóðlegt
sumarnámskeið
í íslensku
FJÖGURRA vikna alþjóðlegt sum-
amámskeið í íslensku hófst mánu-
daginn 6. júlí í Háskóla íslands.
Heimspekideild og Stofnun Sigurðar
Nordals gangast fyrir námskeiðinu.
Kennarar við skor í íslensku fyrir
erlenda stúdenta sinna íslensku-
kennslunni en stofnunin annast
skipulagningu. Þetta er í tíunda
skiptið sem stofnunin sér um undir-
búning námskeiðsins og forstöðu-
maður hennar stjórnar því.
Þátttakendurnir verða 51 að
þessu sinni. Þeir koma frá 19 lönd-
um, flestir frá Þýskalandi, Frakk-
landi, Bretlandi og Bandaríkjunum.
Þeim verður skipt í þrjá hópa í ís-
lenskunáminu eftir kunnáttu en
margir þeirra hafa þegar lagt stund
á íslensku heima fyrir. Auk þess að
nema íslensku gefst þeim tækifæri
til að hlýða á fyrirlestra um náttúru
íslands, sögu þjóðarinnar og menn-
ingu, heimsækja stofnanir og skoða
sig um á sögustöðum í Sunnlend-
ingafjórðungi.
Áhugi er á að læra íslensku víða
um lönd, ekki síst í Norður-Evrópu
og Norður-Ameríku. Með ári hverju
berast fleiri umsóknir um hvers
konar íslenskunám fyrir útlendinga
hér á landi. Miklu fleiri stúdentar
sækja um alþjóðlegt sumarnámskeið
í íslensku en unnt er að sinna. Nú-
tímaíslenska er einnig kennd á
mörgum stöðum erlendis.
Nú stárfa fjórtán íslenskulektorar
í átta Evrópulöndum með stuðningi
íslenskra stjórnvalda. Annast Stofn-
un Sigurðar Nordals þjónustu við þá.
Sýningu lýkur
Edinborgarhúsið ísafirði
MÁLVERIÍASÝNIN GU Hrefnu
Lárusdóttur í Edinborgarhúsinu á
Isafirði lýkur á morgun, miðviku-
daginn 8. júlí, kl. 18.
Að fornu og nvju
TÖJVLIST
Ská lliol tskirkja
SUMARTÓNLEIKAR
Kúrverk eftir staðartónskáldin Báru
Grímsddttur og Elínu Gunnlaugsdótt-
ur. Sönghópurinn Hljórneyki u. stj.
Bernharðs Wilkinssonar. Skálholts-
kirkju, laugardaginn 4. júlí.
FYRSTU Skálholtstónleikar
sumarsins hófust í gær með út-
setningu Elínar Gunnlaugsdóttur
á „Jómfrúr Mariædans" við texta
sr. Daða Halldórssonar í Steins-
holti (1638-1721) í tærum flutningi
fjögurra kvenna úr Hljómeyki,
stuttu en eftirminnilegu verki sem
beitti sérlega fallegri þéttskipaðri
„blævængshljómtækni" úr og í
einröddun. Eftir ávarp Sigurðar
Sigurðarsonar vígslubiskups söng
Hljómeykið allt þrjár útsetningar
Elínar á lögum úr nýfundinni
kvæðabók síra Ólafs á Söndum
(1560-1627) sem enn er ekki vitað
hver tónsetti, Mér væri skyldugt
að minnast á þrátt, Nær heimur-
inn leikur í hendi manns og (hér
frumflutt) Syng mín sál með glað-
værð góðri. Fyrstu tvö lögin auð-
kenndust af nútímalegri en alltign-
arlegri hómófónískri hljómanotk-
un, og hið síðasta m.a. af háttliggj-
andi sópran og fallegum óleystum
tvíundum í hendingalokum. Tókst
þar nokkuð vel til við að laga nú-
tímalegt tónmál að anda hinna
fornu laga og texta í nærri lýta-
lausri túlkun Hljómeykisins með
m.a. smekklegri beitingu á sléttum
söng sem gerði hvort tveggja að
minna á fortíðina og skíra
þéttriðna framúrstefnuhljóma-
klasa Elínar.
Eftir fróðlegt erindi Sigurðar
Péturssonar cand. mag. um
Draum Brynjólfs biskups Sveins-
sonar (1605-75) um Maríu mey,
kveikjuna að latnesku ljóði biskups
,j\.d Beatam Virginem“, var komið
að síðasta atriði tónleikanna, a
cappella-kórverkinu Ad Beatem
Virginem VII eftir Báru Gríms-
dóttur er hún samdi sérstaklega
fyrir sumartónleika í Skálholti við
síðasta hluta ljóðsins. Var það á
margan hátt áheyrilegt verk;
hljómabeitingin gjörólík fram-
sæknu tónmáli Elínar (sem átti
eftir að ágerast í Lofsöng hennar
til Maríu á seinni tónleikum sama
dags), þar sem byggt var á fornum
rótum íslenzkra þjóðlaga og sam-
stigni tvísöngsins en á furðu frum-
legan og persónulegan hátt, auk
þess sem Bára skirrðist hvergi
(aftur ólíkt Elínu) við að notfæra
sér hreyfiafl púlsrytma; þ.á m. í 5-
og (hafi manni heyrzt rétt) 15-
skiptum takti.
Hinn óhemjulangi latínutexti -
hvorki meira né minna en 137 sex-
kvæðar ljóðlínur - reyndi mjög á
hugvit og tilfinningu fyrir stór-
formi, samhengi og uppbyggingu,
þar eð víða þurfti að tefla fram
verulegum andstæðum í áferð, þó
ekki væri nema til að halda at-
hygli. Bára komst samt merkilega
vel frá þeim vanda, ef frá er talið,
að sakir smæðar kórsins nýttust
kontrastar milli einsöngvarahópa
og túttíkafla ekki að fullu, auk þess
sem tempóbreytingar hefðu hugs-
anlega mátt vera stærri og fleiri.
Einnig hvarflaði að manni að t.a.m.
smávegis slagverkslitur hér og þar
hefði getað orðið til að hressa upp
á áferð og fjölbreytni í jafnlangri
tónsmíð.
Bára virtist í þessu prýðilega
verki leggja sig í líma við að sam-
tvinna þjóðlegan arf tónhugsun
tuttugustu aldar, og má segja, að
sú viðleitni hafi að flestu leyti bor-
ið ágætan árangur, með samúðar-
fullum stuðningi frá Hljómeyki og
liprum stjórnanda þess.
Ríkarður Ö. Pálsson
Fjórði Búhnykkur ársins er hafinn - þér og þínum til hagsbóta.