Morgunblaðið - 09.03.2000, Blaðsíða 8

8 FIMMTUDAGUR 9. MARS 2000
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Háhyrningurinn Keikó.
Fær meira frelsi meö opnun
kvíarinnar. wa
Þar með virðist nú góðærið hans Davíðs hafa náð að skila sér til allra nema öryrkjanna.
Glæsilega hönnu5 hljómtækjastæða. Framúrstefnuleg og
kraftmikil me5 2 xlOO W útgangsmagnara, Power Bass
hátalara - funky blá baklýsing, einingar sem auðvelt er að
taka f sundur, gegnsaett lok fyrir CD-spilara og allt það sei
þú vilt hafa í alvöru hljómtækjastæðu, og meiratil__

■
1 jfllp
É XqHHRÉ'

u
JB
■} ,1 1 L3
Rabb í Rannsóknastofu kvennafræða
Sjónarspil
og sjónræn
menning
Úlfhildur Dagsdóttir
► Úlfhildur Dagsdóttir fæddist í
Rannsóknastofa
kvennafræðum
stendur fyrir
rabbfundi í dag í hádeg-
inu í stofu 201 í Odda.
Þar rabbar Úlfhildur
Dagsdóttir bókmennta-
fræðingur um efni sem
hún nefnir Sjá:öld augna.
Sjónarspil og sjónræn
menning. Hvað skyldi
það fyrirbæri fela í sér?
„Þarna koma þrjú at-
riði saman og mynda
sjónræna menningu.
Þessi þrjú atriði eru í
fyrsta lagi: Nútímasam-
félag sem ímyndarsamfé-
lag - staða og mikilvægi
ímynda í upplýsingasam-
félaginu. I öðru lagi:
Staða augans, augnaráðs-
ins og sjónarinnar í vest-
rænni menningu. í þriðja
lagi: Myndlestur - tákn-
mál ímynda."
- Er hið sjónræna mikilvæg-
ara í dag en t.d. fyrir hundrað
árum?
„Já, hiklaust tel ég svo vera
vegna þess að nútíminn og sér-
staklega hinn póstmódemíski
samtími, eins og hann er kallað-
ur, hefur einkennst í æ ríkari
mæli af sjónrænum upplýsing-
um og sjónrænu efni eða áreiti,
þar sem fjölmiðla- og tækni-
samfélagið sendir frá sér upp-
lýsingar í æ ríkari mæli í sjón-
rænu formi.“
- Gerir þetta meiri eða minni
kröfur til fólks?
„Þetta gerir meiri kröfur til
fólks en kannski fyrst og fremst
ólíkar kröfur. Annars vegar má
segja að það sé verið að breyta
skynjun okkar, breyta því
hvernig við nemum upplýsingar
úr umhverfinu, að því leyti að nú
er ekki nægilegt að vera læs á
bókmál heldur þarf fólk að vera
læst á myndmál. Hefðbundið
gildismat setur orðið ofar mynd-
inni og gefur sér að orðið sé
flókið fyrirbæri en myndin sé
augljós. Þetta er ekki svona ein-
falt. Það er ekkert einfalt við
myndir, í þeim eru flókin skila-
boð sem þarf að lesa í rétt eins
og í rituðu máli. Sem dæmi má
nefna að í mynd fara saman litir,
form og ýmis tákn sem saman
mynda ákveðin skilaboð sem
geta verið misvísandi. Við erum
vön því að stopp-merki í umferð-
inni sé augljóst merki um hættu
en það er sett saman úr ýmsum
táknum sem eru menningarlega
skilgreind."
- Hvernig getur fólk brugðist
við öllum þessum flóknu skila-
boðum?
„Fjallað hefur verið um við-
brögð við ímyndum á tvennan
hátt. Aðaláherslan hefur hvílt á
því að verjast ímyndum. Þá er
ímyndin séð sem hættuleg að
því leyti sem hún er
augljós. Viðhorf okkar
til ímynda er þannig
að það er ekkert bil á
milli okkar og þeirra.
ímyndin er augljós og
þess vegna höfðar hún
beint til okkar. Þetta hefur verið
hin ráðandi hugmynd um ímynd-
ir. En með aukinni umfjöllun um
sjónræna menningu hefur
áherslan á margræðni mynda
verið að aukast. Bent er á að
myndin er texti sem talar fínu
máli og þá þarf að lesa í hana til
að fá þær upplýsingar sem hún
hefur upp á að bjóða. Það er
Reykjavík 3. september 1968.
Hún lauk stúdentsprófí frá
Menntaskólanum við Sund 1988
og BA-prófi í almennri
bókmenntafræði frá Háskóla Is-
lands 1991. Hún hefur starfað við
kennslu og kvikmynda- og bók-
menntagagnrýni hjá fjölmiðlum.
Einnig hefur hún unnið við rit-
störf og er nú stundakennari við
Háskóla íslands.
nokkuð sem við erum alltaf að
gera dags daglega ómeðvitað.
Svarið er því í raun: Eftir því
sem við horfum á eða skynjum
meira af sjónrænu efni eykst
hæfileiki okkar til að lesa í það.
Sérstaklega ef við erum svolítið
meðvituð um það að myndin sé
texti. Upplýsingaflæði fjölmiðla-
samfélagsins byggir á því að
ímyndir eru stöðugt að vísa hver
til annarrar."
- Skoðar þú þetta efni á gagn-
rýninn hátt?
„Það sem ég er fyrst og
fremst gagnrýnin á í minni um-
fjöllun í rabbinu í dag er þetta
viðhorf til ímynda sem einfaldra
og augljósra. Vegna þess að ég
álít það viðhorf í raun og veru
hættulegt og hættulegra en þá
fordæmingu á ímyndum sem í
því viðhorfi felst. Ef við höfnum
ímyndum sem augljósum og ein-
földum eigum við annars vegar á
hættu að gefa okkur þeim á vald
og hins vegar að missa af fjölda
skilaboða sem upplýsingasamfé-
lagið sendir okkur.“
- Nú tala margir um agaleysi
og virðingarleysi hjá börnum -
getur það tengst þessum skila-
boðum öllum sem okkur eru
send í auknum mæli í sjónrænu
formi?
„Ég myndi frekar tengja
þetta við ákveðið misgengi í
mati á hinu sjónræna efni og
lesmáli að því leyti að
hið sjónræna efni er
oft látið óútskýrt og
fer því ekki í gegnum
samskonar túlkunar-
ferli og hið talaða eða
ritað orð gerir hjá for-
eldrum og öðrum í umhverfinu.
I algjörum skorti á umfjöllun
um sjónræna menningu endur-
speglast þetta gildismat sem
setur orð ofar mynd, síðan skap-
ar þetta stundum vandamál
varðandi áhrif myndneyslu.
Þarna er sem sé um að ræða
óheft upplýsingaflæði."
í ríkjandi gild-
ismati er orð-
ið sett ofar
myndinni