Morgunblaðið - 09.03.2000, Blaðsíða 50

50 FIMMTUDAGUR 9. MARS 2000
JP----------------------
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
GUÐRUNB.
NIELSEN
+ Guðrún Bjarn-
þóra Guðmunds-
dóttir Niclsen fædd-
ist á Reykjum í
Mosfellssveit 7.
ágúst 1914. Hún lést
á Vífilsstöðum hinn
29. febrúar síðast-
liðinn. Foreldrar
hennar voru Ingi-
björg Jónsdóttir, f,
1883, d. 1954, dóttir
y, .li'ms Guðmundsson-
ar bónda á Utverk-
um á Skeiðum og
konu hans Bjarn-
þóru Bjarnadóttur,
og Guðmundar Helgasonar, f.
1876, d. 1963, bónda sonar
Helga Bjarnasonar bónda á Mið-
felli í Hreppum og konu hans
Rósu Matthíasdóttur. Systkini
Guðrúnar voru: Jón, f. 1904, d.
1980; Helga, f. 1906, d.1923;
Helgi, f. 1908, d. 1969; Ingveld-
ur, f. 1911, d. 1991; og Stefán
Þórir, f. 1917, d. 1992.
Árið 1932 giftist Guðrún
Vagni Jóhanssyni, f.1906, d.
1971. Dóttir þeirra er 1) Ingi-
^björg, f. 1933, gift Braga Hin-
rikssyni, f. 1931, d. 1985. Börn
þeirra eru: Elísabet Þóra, f.
1951, Helga María,
f. 1952, Ingbjörg, f.
1958, og Bragi Þór,
f. 1964. Seinni mað-
ur Guðrúnar var Al-
freð Nielsen, f.
1913, d. 1961. Börn
þeirra eru 2) Alfreð
Flóki, f. 1938,
d.1987, kvæntur
Annette B. Jensen,
f. 1940. Sonur
þeirra er Axel
Darri, f. 1964. 3)
Guðlaug Huld, f.
1941, gift Guð-
mundi Bjarnasyni,
f. 1938.. Börn þeirra eru: Alfreð,
f. 1961, Guðrún, f. 1964, og Guð-
mundur, f. 1970.
Guðrún fluttist með foreldrum
sínum 1917 að Hlíð við Eskihlíð.
Árið 1928 fluttist öll fjölskyldan
í nýbyggt stórhýsi sitt að Oðins-
götu 4. Að loknu barnaskóla-
prófi fór Guðrún í Kvennaskól-
ann í Reykjavík og Iauk prófí
þaðan árið 1932. Frá því tímabili
vann Guðrún heima við, eða allt
fram að andláti sinu.
Útför Guðrúnar fer fram frá
Fríkirkjunni í Reykjavík í dag
og hefst athöfnin klukkan 13.30.
Söknuður er óumflýjanlegur hlutur
í lífi hvers þess manns sem hefur not-
ið ástar og umhyggju. Sigmund
Freud hélt því fram að án ástar væri
ekkertlíf.
Að bera jákvæðar tilfinningar til
annarrar manneskju og finna jafn-
framt fyrir sterkum uppbyggilegum
straumum stafa frá henni er góð for-
i^nda þroskaðra tengsla. Hin sterku
tengsl sem bundu okkur Tótu ömmu
saman hóíust fyrir alvöru þegar ég
var þriggja ára. Þá varð ég í fyrsta
sinn viðskila við foreldra mína sem
fóru til útlanda. Allt frá þeirri stundu
hefur varla liðið sá dagur að við amma
höfum ekki talað saman. Á þeirri
stundu hófst þroskakafli í lífi mínu
sem hefur varað óslitið síðan. Góður
og skemmtilegur kafli sem ég hefði
ekki fyrir nokkum mun viljað missa
af. Söknuðrinn vegna utanfara for-
eldra minna vék fljótlega fyrir öllum
þeim undrum sem ég upplifði á Báru-
götunni, umvafin ást og athygli ömmu
Tótu, Alla afa, Flóka frænda og Gullu
frænku.
T Bárugata 18 var tvílyft timburhús
mieð kjallara og risi. Það var reist af
tengdaforeldrum ömmu Tótu. I
kringum húsið var stór garður sem
amma Tóta hafði endurhannað og út-
fært sjálf í einu og öllu. Þar var gos-
brunnur, garðstígar, rósir og stórar
randaflugur sem sóttu grimmt í
blómaflóruna. Það voru einu kvikind-
in sem hræddu ömmu að ég best veit.
Einnig man ég glöggt eftir trégarð-
húsgögnum með rósóttu áklæði en í
garðinum var gjaman setið úti og
snætt þegar veður leyfði. Eg upplifði
mig sem litla prinsessu þar sem ég
spásseraði í garðinum með stóra
dúkkuvagninn hennar Gullu frænku.
En í stað dúkku notaði ég kínverska
.^imilishundinn, Mayjong. Hann var
'mikill vinur minn og kallaði ég hann
Mæsa. Einnig var þar páfagaukurinn
Lenni sem kunni að tala. Þegar veðrið
var leiðinlegt þá ræddum við Flóki
frændi oft málin. Við pældum m.a. í
GARÐHEIMAR
. BLÓMABUÐ • STEKKJAKBAKKA (*
>IMI 540 3320
því hvemig lögin í útvarpinu væru á
litinn um leið og hann teiknaði mig í
„fQ“, eins og eftir mér var haft á þess-
um tíma.
Þetta er fyrsta sumarið sem ég
man eitthvað eftir mér að ráði og
einnig um margt það eftirminnileg-
asta. Á kvöldin las amma upphátt fyr-
ir mig og hún hélt þeim hætti allt þar
til ég var komin á unglingsár. Lesefn-
ið var víðfemt, allt frá Knoll og Tott
og uppí Shakespeare. Ekkert jafnað-
ist þó á við þegar amma las upphátt
úr Kapítólu og Bombý Bitt. Hárin
beinlínis risu beint upp af hausnum á
mér af spenningi. Ámma Tóta átti
bækur sem skiptu þúsundum og
þurfti ég því ekki að sækja í bókasöfn.
Um leið og ég varð læs, þá lá ég öllum
stundum uppi á háalofti á Bárugöt-
unni og las. Þar var fyrir hendi sá
friður og ró sem ég þurfti til að geta
horfið á vit ævintýranna.
Auk þess að vera með afbrigðum
víðlesin og fróð manneskja var amma
bæði listelsk og listfeng. Allt lék í
höndum hennar og var hún fræg fyrir
útskurð sinn. Hún átti verðmæt lista-
verk og listmuni sem hún safnaði víða
að, jafnt innanlands sem erlendis. Þá
var amma mikill ferðagarpur og ferð-
aðist um allar heimsálfur. Og það oft-
ar en einu sinni. Eitt sinn tók hún mig
með sér í ferðalag sem náði til þriggja
heimsálfa. Sú ferð líður mér aldrei úr
minni. Þar þuldi hún upp alla trúar-
bragðasöguna viðstöðulaust og skipti
þá ekki máli hvort um var að ræða
kristna, múhameðs- eða gyðingatrú.
Hún hafði lesið um þetta allt.
Amma Tóta var heimskona sem all-
ir tóku eftir. Hún var alltaf óaðfinnan-
leg til fara. Fötin hennar heilluðu mig
fljótt. Ég hef gengið í mörgum þeirra
jafnt unglingsárunum sem og enn
þann dag í dag. Þrátt fyrir að ég fengi
fimmkall í hvert sinn sem ég sagði að
hún væri fallegasta amma í heimi, þá
meinti ég það. Öllum sem til hennar
þekktu ber saman um að hún hafi ver-
ið með afbrigðum skemmtileg kona,
falleg og greind en jafnframt þrjósk,
þver og þrá. Gaf aldrei eftir ef hún tók
eitthvað í sig. Hún trúði staðfastlega
á Guð og Jesú Krist. Henni ofbauð
gjörsamlega þegar ég sagði að guð
gæti allt eins verið kona eins og karl.
Þá var amma mikill spíritisti og trúði
jafnt á álfa og framliðna. Nokkrum
þeirra kynntist hún af eigin raun.
Amma Tóta var ekki venjuleg amma.
í gegnum hana hef ég fundið þær
rætur sem skipta meira máli eftir því
sem maður þroskast og eldist. Hún
veitti mér innsýn í líf formæðra
minna langt aftur í fomeskju.
Ég var hjá henni og hélt í hönd
hennar þegar hún kvaddi þennan
heim.
Átökin vom mikil og minntu mig á
erfiða fæðingu. Ég trúi að fæðing og
dauði séu í eðli sínu svipuð átaka-
reynsla hverrar manneskju. Enda
þótt fæðing boði gleði og dauði sökn-
uð, þá era þessi tvö öfl óaðskiljanleg
og enginn fær flúið dauðann sem á
annað borð fæðist. Meðbyr og mótbyr
takast sífellt á í lífi mannanna og eru
líklega hrejÆafl lífsins. Sigmund
Fraud sagði að án átaka væri enginn
þroski. Með þessum orðum kveð ég
ömmu Tótu fullviss þess að dauði
hennar er aðeins einn hlekkur í langri
þroskakeðju. Guð blessi minningu
hennar.
Helga María Bragadóttir.
Elsku amma mín. Nú er þjáningum
þínum og veikindastríði lokið og án
efa ert þú lögð af stað í enn eina saf-
aríferðina, en aftur á móti þá hinstu,
eflaust á rölti á safarískónum þínum
sem fengu að fylgja með þér í kistuna,
og ég sé þig núna ljóslifandi fyrir mér
samkvæmt öllum þeim Ijósmyndum
sem ég hef séð af þér, teknum um all-
an heim, sitjandi skælbrosandi á úlf-
alda, standandi fyrir framan pýra-
mídana o.s.frv. Tel ég þó að af öllum
þeim stöðum sem þú ferðaðist til á
heimsreisum þínum hafi Afríka orðið
þér hugstæðust. Annars var erfitt að
gera þar upp á milli oft á tíðum. Þú
lentir í hinum og þessum ævintýram
erlendis og t.d. á einu hótelinu sem þú
dvaldir á fórstu létt með að farga
einni stórhættulegri könguló, nánar
til tekið svörtu ekkjunni, og hafðir Mt-
ið fyrir því að kremja hana; eins komu
ljón í allri sinni dýrð inn í hótelga-
rðinn að_ næturlagi. Aftur á móti
heima á íslandi var vel tekið til fót-
anna ef sást til saklausrar íslenskrar
köngulóar.
Ég undirrituð tel að að vissu leyti
sé hver sinnar gæfu smiður, og ann-
ars vegar tel ég öriög vera óumflýjan-
legan hlut sem við mannfólkið getum
eigi ráðið við á köflum, þá bæði á nei-
kvæðan og jákvæðan hátt. Þótt ég
þekkti þig frá bamæsku, elsku amma,
þá urðum við eiginlega aldrei svo
tengdar. En fyrir rúmu ári fluttist ég í
Hamraborgina í Kópavogi, bara spöl-
kom frá þér. Þá mynduðust tengsl
milli okkar, við töluðum saman í síma
eða ég skrapp yfir tfi þín og mikið var
skrafað yfir rótsterku kaffi. Tók ég þá
best eftir hversu mikill og góður
hlustandi þú varst og ráðagóð og fór
ég aldrei frá þér nema með faðmlag
og heillaráð í veganesti, enda varstu
einnig traust og ég gat sagt þér flest-
allt sem bjó í hugarfylgsni mínu. Ég
sakna þín verulega mikið. Þú varst
föst fyrir og mjög sérstök á þinn hátt.
Öll þín heimili bára vitni um glæsi-
leika og smekkvísi, ásamt oft furðu-
legustu hlutum hvaðanæva úr heim-
inum, og öllum þeim fjölda bóka sem
þú áttir, enda varstu fiill af vitneskju
og visku og fróðleiksbrannur mikill.
Það verður mér mikill heiður að dóttir
mín, Elísabet, beri kistu þína.
Að lokum: Guð geymi þig, elsku
amma mín, minningin um þig mun
ylja mér um hjartarætur í framtíð-
inni. Það hefur verið tekið vel á móti
þér, tel ég, og þeir sem látnir eru og
stóðu þér næst í þessu lífi era eflaust
með þér núna og hver veit, kannski
einhver formfagur faraó.
Guð blessi þig.
Þín alltaf dótturdóttir,
Ingibjörg Bragadóttir (Adda).
Elsku hjartans mamma mín. Að-
eins nokkur orð tU þín frá mér því að
mér finnst ég vera knúin tU þess. Ég
trúi því varla að þú sért farin héðan.
Það er í raun og vera svo ótrúlegt því
þú ert ennþá svo lifandi fyrir mér.
Þetta gætu nú flestir skilið sem
þekktu þig náið. Þú varst svo stór-
kostlegur persónuleiki og engum lík.
Ég var þitt elsta bam og hef meiri yf-
irsýn út af því. Ég mun aldrei gleyma
þér. Það var alveg sama hvað maður
þurfti að vita, þú gast alltaf leyst úr
öllum vandamálum. Ég tala nú ekki
um draumráðningamar og annað. Þá
var bara hlaupið í bækur og fljótt var
um svör. Mér vora gefnar tvær bibl-
íur um ævina. Önnur kom frá föður-
ömmu sem ég fékk aldrei að sjá því að
það var fæðingargjöf. Hin biblían var
frá föður mínum og ég ætla að enda
þessi fátæklegu orð með yndislegri
bæn sem hann skrifaði á fyrstu síðu
þegar ég er fjögurra ára. Guð blessi
þig, elsku mamma:
Bænin má aldrei bresta þig
búin er freisting ýmislig.
Þá líf og sál er lúð og þjáð,
lykill er hún að Drottins náð.
(Hallgr.Pét)
Þín elskandi alltaf dóttir,
Ingibjörg Vagnsdóttir.
Elsku amma Tóta. Nú er komið að
kveðjustund, allar góðu minningam-
ar hrannast upp. Þegar ég kom helgi
eftir helgi í Granaskjólið og fékk að
sofa hjá ömmu. Þú varst alltaf svo góð
við mig, last fyrir mig og sagðir svo
skemmtilegar sögur. Þú varst svo
fróð og víðlesin og hafðir ferðast um
allan heim. Þó er sterk í minningunni
ein bók sem þú last fyrir mig, Kapi-
tola, sem þú last aftur og aftur.
En nú ertu farin yfir móðuna
miklu, þar sem ég veit að þér líður vel
núna. Þú varst veik í svo mörg ár,
þannig að hvíldin var kærkomin.
Ég kveð þig með söknuði, en minn-
inguna um þig geymum við í hjarta
okkar.
Legg ég nú bæði líf og önd,
ljúfi Jesús í þína hönd,
síðan þegar ég sofna fer,
sitji guðs englar yfir mér.
Guðrún B. Guðmundsdóttir
og fjölskylda.
Elsku langamma mín, nú þegar þú
ert farin úr heimi þessum kveð ég þig
með söknuði. Það kenndi margra
grasa að heimsækja þig, frá Afríku og
Egyptalandi og mörgum öðram
heimum og heillaðist ég mikið af
visku þinni og ævintýralegum hug-
myndum þínum.
Ég vona að þú og Flóki frændi
sameinist á ný. Góða ferð yfir móðuna
miklu.
Þitt barnabamabam,
Elísabet.
Ekki datt mér í hug er við sátum
saman, Tóta mín, á rúmstokknum
þínum á Vífilsstöðum nokkram dög-
um áður en þú lést að ég væri að
kveðja þig í síðasta skiptið.
Auðvitað vissum við að þú varst búin
að eiga við öndunarerfiðleika að stríða í
mörg ár, en þú bara leist svo vel út og
varst óvenjulega skýr, þú varst að vísu
örlítið bitur yfir að hafa verið flutt nið-
ur á 2. hæð á spítalanum, enda íhalds-
söm og fastheldin í öllu.
Þú hikaðir heldur aldrei við að láta
skoðanir þínar í Ijós. Er ég sit hér og
fer að rifja upp minningar um þig og
Alla frænda, börnin ykkar og heimili
ykkar á Bárugötu 18, er eins og eitt-
hvað spennandi, raunveralegt og
óraunveralegt brjótist fram. Allt frá
því ég var bam, fann ég fyrir mikilli
tilhlökkun að vera að fara að heim-
sækja ykkur. Báragata 18 var ekki
eins og venjulegt heimili. Ég man að
mamma var mjög ánægð með að þið
skylduð kaupa húsið eftir að afi og
amma dóu. Þama var nokkurskonar
umferðarmiðstöð fyrir gangandi jafnt
sem akandi, er áttu leið í bæinn eða
vora á leið úr bænum. Þá á ég sér-
staklega við eldhúsið, sem þú réðst
ríkjum í. Alltaf heitt á könnunni, páfa-
gaukurinn æpandi „Tóta síður, Tóta
síður“, eða þá „halló krakkar". Þama
streymdu inn þekktir og óþekktir
listamenn, málarar, skáld, skákmenn
og svo bara venjulegir góðborgarar
bæjarins.
Alltaf var pláss fyrir alla, þó stund-
um hafi verið þröng á þingi, en því
hressari umræður. Reykkófið var þá
oft mikið, því ekki var maður með
mönnum sem reykti ekki í þá daga.
Það leyndi sér ekki listamaðurinn
sem í þér bjó. Það bókstaflega lék allt
í höndunum á þér. Sérstaklega út-
skurður í tré. Þú hafðir skorið út
helstu presta bæjarins og einnig
persónur úr íslenskum þjóðsögum
eins og t.d. Bakkabræður og fleiri. Ég
er svo heppin að eiga nokkrar af þess-
um útskornu myndum þínum. Það
var ekki bara útskurðurinn, þú hand-
málaðir skápinn góða í kjallaranum.
Á annarri hurðinni var málað
„Nammi Namm“, þar var allt út-
lenska sælgætið, og á hinni hurðinni
var málað „Ulla Bjakk“, sem auðvitað
brennivínið var geymt í. Svo var það
glugginn á útidyranum, þar hafðii- þú
ekki gardínu, heldur laufblöð úr garð-
inum í haustlitum, smekklega límd á
glerið. Svona gæti ég lengi talið upp
það sem þú vannst í höndunum. Einu
sinni er ég borðaði stórlúðu hjá þér í
hádeginu, varstu búinn að slípa úr
stóra beininu lítinn hval. Okkur þótti
það því ekki undarlegt að Flóki
frændi, sonur þinn, skyldi verða einn
af okkur bestu teiknuram. Oftar en
einu sinni hitti maður sannkallaða
furðufugla sem Flóki mætti með
heim. Flóki tók líka upp á því að skýra
herbergin í húsinu ýmsum nöfnum.
Herbergið hans fékk nafnið Sauðár-
krókur. Gulla systir hans fékk nafnið
Grenjustaðir á sitt herbergi og, Tóta
mín, ykkar herbergi var kallað „Gott
Hopp“. Það var þetta allt sem gerði
húsið og fjölskylduna sem í því bjó svo
spennandi. Svo var líka svo gaman að
hlusta á þig segja frá, þú lékst frá-
sagnir þínar á svo magnaðan hátt að
maður lifði sig inn í hveija frásögn.
Það var mikið áfall fyrir fjölskyld-
una er Alfreð frændi lést árið 1961,
aðeins 47 ára gamall, vegna heila-
blæðingar, og svo Flóki 48 ára gamall
úr því sama. Gulla frænka fékk líka
áfall aðeins 43 ára gömul, en lifði það
af, með þvílíkri orku og miklum dugn-
aði, að ég dáist að henni. Það sýnir
best hvað í henni býr. Það var frábært
þegar þú, Gulla og Laila Anderssen,
frænka ykkar, fóruð saman í hnatt-
reisu. Ég gleymi heldur aldrei för
okkar til Kenýa, Safari og Mombasa.
Þessi ferð er ógleymanleg. Þú hringd-
ir í mig tíu mínútum áður en við fór-
um út úr dyrunum og spurðir hvort að
ég hefði tekið vasaljós með mér. Ég
skildi ekkert í því hvað ég ætti að gera
við vasaljós og þá spurðir þú hvort ég
héldi að það væra ljósastaurar í fram-
skóginum. Þetta vasaljós átti eftir að
koma sér vel í myrkri Afríku. Þar sá
ég hina svörtu íbúa Afríku fölna, er þú
komst aðsvífandi í skikkjunni þinni og
fórst að spá fyrir þeiim Enda kölluðu
þefr þig töfrakonuna. Ári seinna fór-
um við saman til Israel og Egypta-
lands. Þar var vel lyft glösum, enda
alltaf næg tilefni til þess, eftir skoðun-
arferðir á daginn. Þú trúðir alltaf á líf
eftir dauðann. Þú varst berdreymin.
Einnig var gaman að fá þig til að kíkja
í bollann.
Þú talaðir mikið um það hve gott
væri að hafa bamabarnið þitt Alfreð
hjá þér, eftir að þú fluttir í Hamra-
borgina í Kópavogi. Þegar hann flutt-
ist til Þýskalands á síðasta ári til að
búa þar með þýskri kærastu sinni,
hafðir þú á orði að nú hefðfr þú engan
til að þrasa við lengur. Þú fórst þó í
smátíma til Gullu í Hátún eftir að
hann fór út. En heim fórstu svo aftur.
Ingibjörg eða Bassy dóttir þín, kom
þó alltaf til að hjálpa þér, og nafna þín
Guðrún og Helga, barnaböm þín,
vora alltaf tilbúnar að gera þér
greiða. Einnig kunnir þú vel að meta
aðstoð Hilla vinar okkar, sem aðstoð-
aði þig mikið síðustu árin. Það fór vel
á með þér og Stefáni bróður þínum,
hann fékk oft að gista hjá þér. Hann
féll líka frá alltof fljótt.
Nú kveð ég þig, Tóta mín, með
sömu orðum og þú sagðir við mig í
síma. Þá sagðir þú: „Ég segi eins og
Lilli bróðir sagði; við verðum að fara
að halda fund.“ Ég óska þess að Guð
gefi Bassy og Gullu og fjölskyldum
þeirra styrk í þeirra sorg. Einnig bið
ég Guð að gefa Guðmundi, bama-
barni þínu, styrk svo að hann nái bata
eftir slysið sem hann lenti í fyrir fá-
einum dögum.
Hvfldu í friði.
Áslaug H. Kjartansson.
I menningarlífi Reykjavíkur á
sjötta áratugnum og síðar léku Guð-
rún B. Nielsen, jafnan kölluð Tóta, og
maður hennar, Alfreð Nielsen, eða
Alli, stórt hlutverk. Þau vora foreldr-
ar Alfreðs Flóka. í hús þeirra á Bára-
götu komu margir og stundum var
vakað fram á morgun.
Bróðir Guðránar, Stefán Guð-
mundsson, var sjaldan langt undan.
Hann var sérstæður maður, listvinur
og glöggskyggn á skáldskap.
Alfreð fél! frá ungur, síðan lést
Flóki og loks Stefán. Guðrán bjó síð-
ast í Kópavogi. Hún naut þeirra
stunda þegar gamlfr vinfr Flóka
komu í heimsókn. Þá fann hún það
andrámsloft lista og umræðna sem
fylgdi Flóka. Það var eins og hann
stæði hjá henni. Hún saknaði hans oft