Morgunblaðið - 09.03.2000, Side 41

MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
FIMMTUDAGUR 9. MARS 2000 41
Réttindi skip-
stj órnarmanna
í SVARI samgönguráðherra við
fyrirspurn minni um undanþágu-
veitingar til skipstjórnar- og vél-
stjórnarmanna á fiskiskipum koma
fram ótrúlegar tölur varðandi und-
anþáguveitingar til stjórnenda
fiskiskipa:
Munur á veittri undanþágu og
þess fjölda einstaklinga sem und-
anþáguna fá er 777, þ.e. þeir sem
hafa fengið undanþágu oftar en
einu sinni á hverju ári á þessu til-
tekna tímabil, þ.e. 1/1 1997 til 30/
11 1999. Þeir, sem starfa í vél og
var veitt oftar en einu sinni und-
anþága á fyrrnefndu tímabili, eru
693 á móti 84 skipstjórnarmönn-
um.
Það vekur líka athygli þegar farið
er yfir nafnalista þeirra 1.007 fiski-
skipa sem veittar voru undanþágur
um atvinnuréttindi, þeirra er lögum
samkvæmt eiga að starfa um borð,
að hvert árið um sig, 1998 og 1999,
var 71 skip sem sótt hafði um und-
anþágu frá 5 til 18 sinnum vegna
réttindalausra yfirmanna.
Hvert stefnir?
Ætla má að um 5.000 manns
starfi á fiskiskipaflotanum, þar af
eru um 2.400 stöðugildi þar sem ein-
Umsóknir Undanþágur Skip Menn
1997 996 881 599
1998 1.179 997 505 672
1999 1/1-30/11 1.066 868 502 698
Samtals: 3.241 2.746 1.969
Skiutine undanbáeuveitinear á milli tvegeia starfsstétta á ofangreindu tímabili:
V/skipstiórnar: 714 580 496
V/vélstiómar: 2.527 2.166 1.473
Hættulegar hug-
myndir II
SÍÐUR Morgun-
blaðsins hafa að und-
anförnu verið líflegur
vettvangur skoðana-
skipta um innflytj-
endamál og höfum við
Guðmundur Eiríksson,
tónlistarmaður í Dan-
mörku, átt hér orða-
stað. 26. febrúar svarar
hann athugasemdum
mínum (Mbl. 22. jan.)
sem ritaðar voru um
fyrri skrif hans í blað-
inu (Mbl. 13. jan.) þar
sem hann varaði okkur
Islendinga við reynsl-
unni af innflytjendast-
efnunni í Danmörku,
en ástandinu þar líkti hann við
„borgarastyrjöld". í skrifum hans
taldi ég mig finna hættulegar hug-
myndir um aðskilnað kynþátta. Það
segir hann vera misskilning; segist
ekki hafa sett fram neinar „hug-
myndir“. Skrifin hafi einungis verið
„ástandslýsing". Þó lýsir Guðmund-
ur þar eftirfarandi skoðun sinni:
„Innflytjendastefna síðustu ára hef-
Innflytjendamál
Tilvera innflytjenda á
Islandi hefur til þessa
ekki gert annað, segir
Eiríkur Bergmann
Einarsson, en að auðga
menningu okkar og
mannlíf.
ur verið glapræði.“ Greinin gengur
ennfremur öll út á nauðsyn þess að
stemma stigu við innflytjendum.
Það eru að mínu mati hættulegar
hugmyndir. Guðmundur spyr mig í
leiðinni hvað ég vilji gera í málefn-
um sígauna sem ekki vilja aðlagast
dönsku samfélagi. Því er til að svara
að sígaunar eru flökkuþjóð sem lifir
eftir eigin lögmálum en ekki þeirra
samfélaga sem þeir gista og um þá
gilda sérstakar reglur í Evrópu.
Þeir geta því ekki flokkast sem hefð-
bundnir innflytjendur. Guðmundur
lýsir því yfir að hann hafi látið út-
rætt um þessi málefni og því get ég
ekki spurt hann á móti hvað hann
vilji þá gera við þann fjölda flótta-
manna sem býr við harðstjórn og
hörmungar í heiminum. Er lausnin
kannski fólgin í því að yppta öxlum
og senda þá í faðm kvalara sinna?
„ísland fyrir
Islendinga?"
En fleiri hafa tjáð
sig um málið. Halldór
Jónsson fór mikinn á
síðum blaðsins 22.
febrúar sl. undir fyrir-
sögninni „ísland fyrir
íslendinga?". Halldóri
er greinilega mikið
niðri fyrir og segir
gagnrýnendur ein-
angrunarstefnunnar
vilja hafa af honum
„frumburðarrétt“ sinn
til landsvæðis íslands.
Þetta er að sjálfsögðu
fásinna. Þótt ég hafni
einangrunarstefnunni og mælist til
þess að þeim sárafáu íbúum þessar-
ar
jarðarkringlu okkar sem hingað
gætu viljað flytjast verði það heimilt
í meiri mæli, felur það ekki í sér að
hann Halldór þurfi að gefa eftir
frumburðarrétt sinn til búsetu á ís-
landi. Eg geri mér jafnvel grein fyr-
ir því að við ríkjandi heimsskipan er
fullkomlega óheftur aðgangur að
landinu ekki raunhæfur kostur, en
jafnljóst er að núverandi einangrun-
arstefna íslands er gengin sér til
húðar.
Heimsþorpið
Halldóri er annt um frumburðar-
rétt sinn til íslands, en hvað þá með
frumburðarrétt okkar sem jarðar-
búa, til frjálsrar búsetu á þessari
agnarlitlu jörð? Hvaða réttlæti er til
dæmis fólgið í því að misvitrir
stjórnarherrar sem dregið hafa
markalínur um yfirráðasvæði sín og
með því móti dregið mannkynið í
dilka eftir eigin geðþótta geti mein-
að okkur för um þessa litlu jörð okk-
ar og þannig heft frelsi jarðarbúa?
Höfum við íslendingar einhvern
þann náttúrurétt til landsins sem
útilokar aðra en þá sem hér fæðast?
Ef svo er, þá hljótum við Reykvík-
ingar einnig að hafa sama náttúru-
rétt til Reykjavíkursvæðisins og
getum þá með sömu rökum meinað
öðrum landsmönnum aðgang að
borginni. Sama gætum við Vestur-
bæingar gert gagnvart öðrum
Reykvíkingum. Nei, þessi hug-
myndafræði náttúruréttar til lands-
væða gengur ekki upp. Við erum
jarðarbúar og verðum að deila þess-
ari jörð. Ég minni á að sú hugmynd
að þjóð og ríki fari saman er ekki
nema um 200 ára gömul en er ekki
algild heimspeki um skipulag jarð-
arkringlunnar. Með aukinni tækni
og framþróun í samskiptum manna
Eiríkur Bergmann
Einarsson
hverrar menntunar
er krafist. Sem
fram hefur komið
hér að framan, eru
undanþágumsóknir
um 1.000 á ári en
um 700 manns af
2.400 eru starfandi
á fiskiskipaflotanum
án tilskilinnar
menntunar, þ.e.
nærri þriðji hver
maður. A sama tíma
eru 38 nemendur í
Stýiámannaskólan-
um og 160 í Vélskól-
anum, sem fæstir
fara þó til sjós.
Hvað er að í þessum
starfsgreinum sem undirstaða
efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinn-
ar byggist á? Eru undanþágurnar
of auðfengnar eða menntunarkröf-
ur þessara starfsstétta um of mið-
aðar við raunveruleikann?
Hafa yfirvöld menntamála og út-
gerðir vanrækt menntunarmál sjó-
manna? Hefur umræðan um tví-
flöggun íslenska fiskiskipaflotans
dregið úr áhuga ungra manna hvað
framtíð og möguleika varðar vegna
sjómannsstarfa?
Líkt og komið er fyrir íslenska
kaupskipastólnum hvar eitt milli-
landaskip er undir íslenskum fána í
Guðmundur
Hallvarðsson
heimshornanna á milli hefur jarðar-
kringlan, sem áður virtist nær óend-
anleg, skroppið saman og heims-
þorpið orðið að veruleika. Og nú er
svo komið að hverskyns mæri milli
manna eru smám saman að mást út.
Rasísk hugmyndafræði
í grein sinni vill Halldór firra sig
ábyrgð af afleiðingum þjóðemis-
hreinsana Slobodan Milosevic í
Júgóslavíu sem leystu úr læðingi
mesta straum flóttamanna í Evrópu
í áratugi. Halldór segir það ekki
koma sér neitt við þótt meðbræður
okkar í öðrum löndum búi við harð-
stjórn og hörmungar og vill fyrir
alla muni ekki hleypa þeim til ís-
lands, enda hafi hann ekki kosið um-
rædda harðstjóra. Það er þó merki-
legt að hörmungarnar á Balkan-
skaganum og flóttamanna-
straumurinn þaðan er bein afleiðing
af sömu hugmyndafræði, um þjóð-
ernislega hrein landsvæði, og Hall-
dór heldur fram í skrifum sínum.
Halldór kvartar einnig yfir því að
það sé „illa séð að ræða innflytj-
endamál opinskátt eins og Austur-
ríkismenn hafa nú fengið að vita“.
Hann sér greinilega aumur á hinum
austurríska skoðanabróður sínum,
Jörg Haider, sem helst hefur unnið
sér það til frægðar að dásama Adolf
Hitler og stefnumið þriðja ríkisins.
Ég vona svo sannarlega að slíkar
hugmyndh- nái aldrei fótfestu meðai
íslenskra ráðamanna en víst er að
rasísk og sumpart nasísk hug-
myndafræði grasserar víða í ís-
lensku samfélagi.
Innflytjendur skapa arð
Við nútímamenn skiljum víst orð-
ið fátt nema það sem hægt er að
flokka í debet og kredit. Því er rétt
að nefna það hér að flestir þeir hag-
fræðingar sem lagt hafa út í arðsem-
isútreikninga af fólksflutningum
hafa komist að þeirri niðurstöðu að
innflytjendur skili að öllu jöfnu fleiri
krónum til þess samfélags sem þeir
flytja til en sem nemur kostnaðin-
um. Samkvæmt þessu er beinn fjár-
hagslegur ávinningur af fjölgun inn-
flytjenda. Aukin samskipti við fólk
frá fjarlægum löndum opna enn-
fremur augu okkar fyrir umheimin-
um og auka meðal okkar víðsýni og
vit. Tilvera innflytjenda á Islandi
hefur til þessa ekki gert annað en að
auðga menningu okkar og mannlíf.
Til að mynda hefur matarmenning
okkar Islendinga tekið stórt skref
framávið með tilkomu erlendra
áhrifa sem hafa auðgað íslenska
matargerðarlist og þar með okkar
daglega líf. Því segi ég enn og aftur
að hag okkar íslendinga í þessari
veröld er betur borgið ef við látum
af einangrunarstefnunni og tökum
þess í stað vel á móti þeim sem vilja
deila með okkur samfélagi.
Höfundur er ntjémmálufræöingur.
dag þótt heitstrengingar
væru um annað af hálfu
útgerðar ef stimpilgjöld
væru afnumin, sem
reyndar var gert 1998.
En ekkert bólar á fjölg-
un kaupskipa undir ís-
lenskum fána enda svo
komið að farmannadeild
Stýrimannaskólans er
nærri óstarfhæf sökum
fámennis. Framtíðin
blasir ekki björt við ung-
um mönnum í þeirri
starfsgrein svo sem er á
þeim málum haldið.
Og hafandi þessar
staðreyndir blasandi við
er það ekki hvatning til
ungra manna að mennta sig til sjós.
Enn dregur úr áhuganum í allri
umræðunni um tvíflöggun íslenska
fiskiskipastólsins, hvar krafa LÍÚ
er að nánast verði hægt að skipta
út þjóðfána fiskiskipa fyrirvara- og
nærri fyrirhafnarlaust.
Menntun sjómanna og
framtíð Sjómannaskólans
Ég fer ekki dult með áhyggjur
mínar af menntun sjómanna og
framtíð Sjómannaskólans.
Sem áður hefur komið fram eru
nú 38 nemendur í Stýrimannaskól-
anum. Stöðugildi yfirmanna eru um
2.400 á fiskiskipaflotanum, þar af
má ætla um 1.200 störf skipstjórn-
armanna og því ljóst að nemenda-
fjöldinn er í engu samræmi við
þarfir. í Vélskólanum eru nú um
160 nemendur (hafa að öllu jöfnu
verið rúmlega 200), þaðan útskrif-
ast um 20-25 vélstjórar á ári hverju
(4. stig og hafa þá lokið skóla-
göngu) en eiga þá eftir 17 mánaða
starf í smiðju til að öðlast full rétt-
indi til sjós. Við tæplega eins og
hálfs árs starf í smiðju hafa aðrar
greinar á sviði tækni og vélbúnaðar
kallað þessa menn til sín í auknum
mæli og því sárafáir haldið til
starfa á sjó undanfarin ár.
Hvað vélstjóra snertir má ljóst
vera að í algjört óefni stefnir, enda
Undanþágur
868 undanþágur veittar
af 1.066 umsóknum,
segir Guðmundur
Hallvarðsson, sem
bárust undanþágunefnd
1. jan. til 30. nóv. 1999.
má þess merki sjá þegar undan-
þágumálin eru skoðuð. Og í sama
óefni stefnir innan ekki langs tíma
hvað stýrimenn varðar.
A aðalfundi Hollvinasamtaka „
Sjómannaskólans flutti ég eftirfar-
andi tillögu:
Aðalfundur Hollvinasamtaka
Sjómannaskóla Islands haldinn í
Sjómannaskólahúsinu við Rauðar-
árholt 23. nóvember 1999 sam-
þykkir að fela stjórn samtakanna
að leita samstarfs við hagsmunaað-
ila í sjávarútvegi og siglingum um
gerð skipulagsskrár fyrir Sjó-
mannaskólann sem sjálfseignar-
stofnun.
Markmið stofnunarinnar verði
að annast kennslu á sem flestum
sviðum sjávarútvegs og siglinga.
Jafnframt að auka samkeppnis-
hæfni íslensks atvinnulífs á þessum
sviðum gagnvart öðrum þjóðum.
Jafnhliða verði teknar upp við-
ræður við menntamálaráðuneytið
um fyrirkomulag rekstrar skólans
hvar til hliðsjónar væri haft rekstr-
arform Verzlunarskóla íslands.
Hér er verk að vinna sem bráð-
an bug þarf að vinna að. Jafn-
framt þurfa stjórnvöld og hags-
munaaðilar í sjávarútvegi, þ.e.
útgerðin, fiskvinnslan, sölusam-
tökin og stéttarsamtök sjómanna
að snúa sér að aðlægari og bættri
ímynd sjómannastarfsins í nútíma
þjóðfélagi. ^
Höfundur er alþingismaður.
Hvað telur
Landsvirkjun við-
unandi orkuverð?
I MJÖG athyglis-
verðu viðtali við Þor-
geir Eyjólfsson,
stjórnarformann Þró-
unarfélagsins, sem
birtist á baksíðu
Morgunblaðsins síð-
astliðinn þriðjudag
um fjármögnun á ál-
veri í Reyðarfirði
hvetur hann til var-
færni. Þorgeir segir
að áliðnaðurinn sé
fjárfrek atvinnugrein
þar sem samkeppni sé
afar hörð. „Þegar illa
árar í áliðnaði eru það
hagkvæmustu
verksmiðjurnar sem
lifa af, hinum er lokað. Álver á
Austurlandi á að geta orðið mikil-
Orka
Eðlilegt er að spurt sé,
segir Ögmundur
Jónasson, hvað sé við-
unandi orkuverð frá
sjónarhóli orkusala.
væg stoð í atvinnulífi landsbyggð-
arinnar og af þeirri ástæðu tel ég
að ekki megi taka neina áhættu
varðandi samkeppnishæfni slíks
fyrirtækis.“
Þorgeir Eyjólfsson, sem er
einnig forstjóri Lífeyrissjóðs
verslunarmanna, kveðst óttast að
erfitt muni reynast að safna fjár-
magni til að reisa 120 þúsund
tonna álver án þess að fyrir liggi
fyrirheit um að fyrir-
hugað álver yrði
stækkað. I framhald-
inu segir hann mikil-'
vægt að fyrir liggi af
hálfu stjórnvalda og
Landsvirkjunar
samningur um „af-
hendingu frekari
orku til stækkaðs ál-
vers á viðunandi
verði séð frá sjónar-
hóli væntanlegra
fjárfesta." Hér er tal-
að skýrt og skiljan-
lega.
Ögmundur I framhaldinu er
Jónasson eðlilegt að spurt sé
hvað sé viðunandi
prkuverð frá sjónarhóli orkusala?
í umræðu um þingsályktunartil- f
lögu ríkisstjórnarinnar um fram-
hald á framkvæmdum við Fljóts-
dalsvirkjun var gengið eftir því
við iðnaðarráðherra að hann lýsti
því yfir að ekki yrði ráðist í fram-
kvæmdir við virkjun í Fljótsdal,
nema að áður hefði verið samið
um viðunandi orkuverð frá sjón-
arhóli orkusala.
Ráðherrann staðfesti að vænt-
anleg virkjun yrði að lágmarki að
skila 5-6% arðsemi. Þetta þykir
lág arðsemiskrafa á markaði en
látum það vera því ráðherrann
sagði ennfremur að vegna fyrir-<.
hugaðra framkvæmda yrði unnt
að lækka almennt orkuverð í
landinu um 20 til 30%, innan tíu
ára. Hvað telur Landsvirkjun að
viðunandi orkuverð þurfi að vera
til að ofangreindum skilyrðum sé
fullnægt?
Höfundur er alþingisnmður.