Morgunblaðið - 09.03.2000, Síða 42

42 FIMMTUDAGUR 9. MARS 2000
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ
Upplýsingatækni og
kennsluaðferðir
HINN 3. og 4. mars
hélt menntamálaráð-
uneytið ráðstefnu um
notkun upplýsinga-
tækni í menntakerf-
inu. Þar kynntu tækni-
menn hugbúnað til
fjarkennslu og ýmissa
nota í skólum og kenn-
arar sögðu frá því sem
þeir eru að gera svo
>aðrir gætu nýtt sér
reynslu þeirra. En
innan um tæknimenn-
ina og kennarana
mátti, eins og á öllum
svona ráðstefnum,
heyra hjáróma raddir
lýsa því yfír að nú
loksins, loksins, loksins væri bylt-
ingin að koma. Ég vona að ég hafí
ekki verið sá eini sem tók eftir því
hvað þessir byltingarórar eru í
hróplegu ósamræmi við anda upp-
lýsingatækninnar.
Síðan ég byrjaði að fylgjast með
umræðum um skólamál hefur nokk-
ur hluti þátttakenda gengið að þvi
vísu að skólarnir séu á villigötum,
það þurfí byltingu og byltingin
muni koma. Einhvern tíma átti
þessi bylting að vera blómabylting,
afturhvarf til náttúrunnar. Kennar-
inn átti að fara niður af „stallinum“
og nemendurnir að verða svo ósköp
„frjálsir". Þótt tölvan hafi tekið við
af blómunum er enn tuldrað um að
kennarinn eigi að stíga niður af
„stallinum" og nemendur að verða
„frjálsir“ sem aldrei fyrr. Það
furðulega við þessa byltingaróra er
að óvinurinn sem þeir beinast gegn
er ekki til frekar en Grýla og
Leppalúði. Nemendur
eru ekki og hafa ekki
verið í hlekkjum og
kennarar hreykja sér
almennt og yfirleitt
ekkert hærra en efni
standa til. Nám í skól-
um, a.m.k. í góðum
skólum, er og hefur
hingað til verið skipu-
leg þjálfun undir verk-
stjórn og handleiðslu
kennara og það er
vandséð hvaða hags-
munum það þjónar að
gera byltingu gegn
Atli valdi þeirra. Eigi að
Harðarson auka frelsi nemenda
er það betur gert með
því að leyfa þeim að velja milli ól-
íkra skóla en með því að senda þá
alla í stofnanir þar sem hvorki nýt-
ur yið verkstjórnar né handleiðslu.
I meira en hundrað ár hefur
skólastarf verið að breytast vegna
nýrrar tækni. Mestu og róttækustu
breytingarnar urðu með tilkomu
rafmagnsljósa. Þótt upplýsinga-
tæknin hafí ekki enn valdið neinum
viðlíka þáttaskilum og rafmagns-
ljósin er vel líklegt að áhrif hennar
muni sem tímar líða rista álíka
djúpt eða dýpra. Ekki neita ég því
að þessar breytingar séu nógu rót-
tækar til að rétt sé að tala um bylt-
ingu. En byltingin er ekki í því fólg-
in að kennarar kasti gömlum
aðferðum fyrir róða eða hætti að
koma fram sem verkstjórar.
Kennsla er gamalt starf. Kennar-
ar geta sótt sér fyrirmyndir frá öll-
um öldum og gera það því kennsla í
handverki, tónlist, íþróttum og
Hugbúnadarstefna
ríkisstofnana
13. mars 2000
Ráðgjafanefnd um upplýsinga- og
tölvumál, RUT, býður stjórnendum ríkis-
stofnana til ráðstefnu mánudaginn
13. mars klukkan 12.00 til 16.00 á
Grand Hótel Reykjavík.
Jafnan er um fjölda leiða að ræða að settum mark-
miðum í rekstri upplýsingakerfa. Nýir kostir koma
á markaðinn. Kunnátta úreldist ört. Þörf fyrir sí-
menntun fer vaxandi. Því er nú enn ríkari þörf en
áður á því að stjórnendur í ríkisstofnunum kunni
þá list að vera kröfuharðir og upplýstir kaupendur.
Ráðstefnunni er ætlað að varpa ljósi á landslagið
eins og það er í dag og kynna nokkrar þeirra breyt-
inga sem eru á döfinni. Málefni sem fjallað verður
um eru:
• Að fá aðstoð
• Valkostir við gerð nýrra kerfa
• Varsla tölvutækra gagna
• Ógnanir og tækifæri netbúnaðar
• Þegar væntingar með hugbúnað ganga
ekki eftir
• Miðlægt eða dreift umhverfi.
Ráðstefnustjóri: Magnús Jónsson veðurstofustjóri.
Skráning: í síma 560 9200 og í tölvupósti
(rut@fjr.stjr.is) til 10 mars.
Nánari upplýsingar um dagskrá og ræðumenn er að finna á:
http://brunnur.stjr.is/interpro/fjr/fjr.nsf/pages/hugb-stefna2000
Kennsla
Tæknin kollvarpar ekki
gömlum og góðum
kennsluaðferðum, segir
Atli Harðarson. Hún
gefur þeim aukið vægi.
ýmsum bóklegum greinum byggir
um sumt á aldagömlum hefðum og
enn þann dag í dag er Sókrates
mikilvæg fyrirmynd þeirra sem
reyna að kenna ungu fólki gagn-
rýna hugsun. Ný tækni kollvarpar
ekki þessum hefðum heldur eflir
þær.
Aukin tækni, velmegun og ríki-
dæmi verða til þess að færri vinna
við framleiðslu nauðþurfta og fleiri
starfa við að uppfylla þarfir sem
gera lítið vart við sig meðan allt
snýst um að eiga til næsta máls.
Bændum og veiðimönnum fækkar.
Læknum, sálfræðingum, fóstrum,
listamönnum, tískusýningarfólki og
skemmtikröftum fjölgar og kennur-
um líka og æ fleiri njóta þjónustu
þessara stétta. Nú fá öll börn
kennslu sem áður bauðst aðeins fá-
einum útvöldum. Synir og dætur
verkafólks fara í einkatíma hjá tónl-
istarkennurum og læra að spila
Handel og Bach og foreldrar þeirra
fara á námskeið í kvöldskóla. Alls
konar hefðir, gamlar og nýjar, ná til
fleira fólks og njóta sín betur en áð-
ur. Þegar ég segi alls konar hefðir
er hefðbundin kennsla að sjálfsögðu
talin með.
Gamaldags byltingarmenn sem
þykjast þess umkomnir að kasta
öllu gömlu fyrir róða og setja í stað-
inn eina formúlu handa öllum kenn-
urum og öllum skólum og jafnvel
öllu samfélaginu eru í besta falli
hlægilegir og það eins þótt formúl-
an sem þeir boða kveði á um að allir
fái tölvu. Upplýsingabyltingin þýðir
ekki að kennarar eigi nú, allir sem
einn, að gera eitthvað annað en
kennarar hafa hingað til gert. Hún
veldur þvert á móti aukinni eftir-
spurn eftir alls konar kennslu og
þar á meðal gamaldags kennslu.
Það þarf sífellt fleiri kennara, ekki
bara framúrstefnukennara heldur
líka kennara sem kunna hefðbundn-
ar aðferðir svo vel að þeir geti beitt
þeim af öryggi þótt aðstæður og
umhverfí breytist.
Um miðja þessa öld héldu sumir
að myndbönd kæmu í staðinn fyrir
kennara. Þessir menn ímynduðu
sér að kennsla væri aðallega miðlun
upplýsinga. En kennari er fyrst og
fremst verkstjóri og eins og aðrir
verkstjórar þarf hann að skapa
réttan vinnuanda. Nám fer ekki
sjálfkrafa í gang við það eitt að
gögnum og heimildum sé dreift um
víðan völl. Nú á tímum Internets og
upplýsingatækni þurfa kennarar
sams konar verkstjórnarhæfíleika
og fyrir hálfri öld. Þróun tækninnar
veldur aukinni eftirspurn eftir
kennslu, fræðslu og menntun en
Barnahús
Miðvikudaginn 1.
mars sl. var dóms- og
kirkjumálaráðherra
afhent bréf með und-
irskriftum 33 samtaka
og stofnana með ein-
dreginni ósk til ráð-
herra um að starfsemi
Barnahúss verði
tryggð og var félags-
málaráðherra sent af-
rit af bréfinu. í bréf-
inu segir meðal
annars.
„Með tilkomu
Barnahúss varð sú
meginbreyting við
meðferð kynferðis-
brota gegn börnum að
í stað þess að börnin þurfi að að-
laga sig að ólíkum stofnunum sam-
félagsins starfa þessar stofnanir
saman undir einu þaki til þess að
koma til móts við þarfir barnanna.
Þannig þarf einungis að leita með
börnin á einn stað til að gangast
undir skýrslutöku, læknisskoðun,
greiningu og meðferð. Á stuttum
starfstíma hússins hefur safnast
saman mikil sérhæfing og þekking,
sem miðlað hefur verið m.a. til
barnaverndarnefnda og lögreglu
víða um land við vinnslu við-
kvæmra mála. Hin þverfaglega
samvinna á vettvangi Barnahúss
hefur stuðlað að markvissum og
árangursríkum vinnubrögðum
ásamt því að skapast hefur betri
yfirsýn yfir umfang vandans, sem
ekki var auðvelt að öðlast áður.“
Þau samtök og stofnanir sem
skrifuðu undir bréfið eru:
Bandalag starfsmanna ríkis og
bæja
Barnaheill
Fagdeild geðhjúkrunarfræðinga
Félag ábyrgra feðra
Félag ísl. barnalækna
Félag einstæðra foreldra
Félag heyrnarlausra
Félag ísl. hjúkrunarfræðinga
Félag íslenskra leikskólakenn-
ara
Foreldrafélag geðsjúkra barna
og unglinga
Geðhjálp
Heimili og skóli
Hitt húsið
Hlaðvarpinn
Karlanefnd jafnréttisráðs
Kennarasamband íslands
Kvennaráðgjöfin
Kristín
Jónasdóttir
Kvenréttindafélag
Islands
Landssamtökin
Þroskahjálp
Ljósmæðrafélag Is-
lands
Menningar- og frið-
arsamtök íslenskra
kvenna
Ný dögun -
Prestafélag íslands
Rauði kross íslands
SAMFOK
Samtök um kvenna-
athvarf
Starfsmannafélag
ríkisstofnana
Stéttarfélag ís-
lenskra félagsráðgjafa
Stígamót
Styrktarfélag lamaðra og fat-
laðra
Styrktarfélag vangefinna
Vímulaus æska og Foreldrahóp-
urinn
Öryrkjabandalag Islands.
Barnaheill sendi jafnframt fé-
lagsmálaráðherra bréf þar sem
settar voru fram sömu óskir og í
bréfinu til dóms- og kirkjumála-
ráðherra.
Yfirlýsingin hér að framan skýr-
ir sig sjálf og talar sínu máli fyrir
hönd allra þeirra samtaka sem að
henni standa. En auk þess leyfir
undirrituð sér að benda á eftir-
farandi atriði.
Ástæðan fyrir bréfinu er ótti
okkar, sem undirritum bréfið, um
að starfsemi Barnahúss verði lögð
niður. Barnahús var sett á stofn til
að sinna rannsóknarferli kynferð-
isafbrotamála gegn börnum í heild.
Starfsemin miðast við að fyrirfram
ákveðið ferli fari af stað frá því að
tilkynnt er um grun um kynferðis-
legt ofbeldi gagnvart barni. Fag-
stéttir með ólíka sérfræðiþekk-
ingu, sem að slíkum málum þurfa
að koma, mæta á einn stað til að
sinna hlutverkum sínum og skyld-
um, bæði gagnvart barninu og
gagnvart sakborningi. Markmiðið
er að leiða hið sanna í ljós sem
hlýtur að vera til hagsbóta fyrir
alla aðila.
Viðtalið við barnið eða skýr-
slutakan, eins og það er stundum
kallað, er jafnmikilvægur hluti af
heildarferlinu sem á sér stað í
Barnahúsi eins og læknisskoðunin,
störf barnaverndarstarfsmanna,
starf kennara tekur engri eðlis-
breytingu við það.
Ef tæknin breytir skólastarfi á
annan hátt en þann að gefa fleira
fólki kost á skólagöngu þá er það
helst á þann veg að auka vægi
mannlegra samskipta. Meðan upp-
lýsingar voru sjaldgæfar og bækur
aðeins til í fáum eintökum gátu
kannski einhverjir kennarar unnið
fyrir mat sínum með því að lesa
upphátt fyrir nemendur. Góðir
kennarar gerðu að sjálfsögðu miklu
meira, þeir efldu metnað, báru með
sér menningarlegt andrúmsloft og
blésu nemendum í brjóst löngun til
að læra meira.
Nú þegar upplýsingar kosta
næstum ekki neitt og það er ofgnótt
af þeim eru þær ekki túskildings
virði og hinir eiginlegu kennara-
hæfileikar, hæfileikar til að stjórna
skipulegri þjálfun, eru enn mikil-
vægari en áður. Tæknin kollvarpar
því ekki gömlum og góðum
kennsluaðferðum. Hún gefur þeim
aukið vægi. Umhyggjusemi, hvatn-
ing og lifandi áhugi á námsefninu
verða áfram gulls ígildi þótt gögn
og græjur fáist fyrir lítið. Við skul-
um því ekki taka nema mátulega
mikið mark á byltingarórum þeirra
sem halda að tæknin geri hefð-
bundna kennslu úrelta. Skynsa-
mlegra er að leggja aukna rækt við
gamaldags kennsluaðferðir því eft-
irspurn eftir fólki sem kann að
beita þeim mun að líkindum halda
áfram að vaxa með fullkomnari
tækni og meiri velmegun.
Höfundur er framhaldsskólakennari
og heimspekingur.
Bréf
Ef dómarar telja sig alls
ekki geta sinnt lögboðn-
um skyldum sínum um
leið og þeir nýta aðstöðu
og þekkingu Barnahúss,
______segir Kristín
Jónasdóttir, hlýtur að
verða að breyta lögun-
um því eins og sagði áð-
ur er það óviðunandi að
starfsemi Barnahúss
leggist af.
störf lögreglumanna og meðferðar-
aðila. Ef skýrslutakan er tekin út
úr starfsemi Barnahúss er ekki
lengur um heildstætt ferli að ræða
og þar með er búið að raska veru-
lega, ef ekki eyðileggja, þann
grundvöll sem Barnahús starfar á.
Fram að 1. maí sl. var það lög-
reglan sem bar ábyrgðina á rann-
sókn afbrotanna og skýrslutakan,
ásamt læknisskoðuninni og síðar
meðferðinni, átti sér öll stað í
Barnahúsi sem tryggði öllum börn-
um landsins sömu þjónustu. Eftir
1. maí er skýrslutakan í höndum
dómaranna. Fyrir lagabreytinguna
1. maí á síðasta ári fóru að meðal-
tali 11 skýrslutökur fram á mánuði
í Barnahúsi. í dag eru það að með-
altali 2-3 skýrslutökur á mánuði og
blikur eru á lofti um að þeim muni
fækka enn frekar, sem mun senni-
lega leiða til þess að Barnahús
muni leggjast af. Það er mat okkar
sem skrifuðum undir ofannefnt
bréf til dóms- og kirkjumálaráð-
herra að það sé óviðunandi niður-
staða fyrir börnin í landinu.
Ef það er hins vegar svo að
dómarar telji sig alls ekki geta
sinnt lögboðnum skyldum sínum
um leið og þeir nýta aðstöðu og
þekkingu Barnahúss - ákvörðun
sem við hljótum að virða - hlýtur
að verða að breyta lögunum því
eins og sagði áður er það óviðun-
andi að starfsemi Barnahúss legg-
ist af.
Höfundur er framkvæmdastjóri
Barnaheiila.