Morgunblaðið - 29.11.2000, Blaðsíða 1

STOFNAÐ 1913
275. TBL. 88. ÁRG.
MIÐVIKUDAGUR 29. NÓVEMBER 2000 PRENTSMIÐJA MORGUNBLAÐSINS
Gore reynir að varna því að almenningur skynji Bush sem sigurvegara
Herbúðir beggja brydda
upp á fleiri lagaflækjum
Reuters
Laurence Tribe, einn lögfræðinga A1 Gore varaforseta, ávarpar fjöl-
miðla fyrir utan byggingu Hæstaréttar Bandaríkjanna í gær, en lög-
fræðingar Bush skutu þangað úrskurði Hæstaréttar Flórída frá í síð-
ustu viku um að taka skuli niðurstöður endurtalninga inn í lokatölur
kosninganna í ríkinu. Málflutningur hefst á föstudag.
Washington. Reutcrs, AP.
AL Gore, varaforseti Bandaríkjanna
og forsetaefni demókrata, beitti sér í
gær fyrir því að nýjar endurtalning-
ar atkvæða í Flórída færu fram og
yrði lokið innan viku, en George W.
Bush, forsetaefni repúblikana, hafn-
aði þessari kröfu, sendi nýtt lið lög-
fræðinga á vettvang og hélt áfram að
búa sig undir að taka við lyklavöldum
að Hvita húsinu.
Réttum þremur vikum eftir kjör-
dag hleyptu herbúðir beggja meira
púðri í áróðursslaginn um almenn-
ingsálitið, með því að leggja enn fleiri
mál fyrir dómstóla. Og Gore lagði sig
fram um að varna því að almenning-
ur skynjaði Bush sem staðfestan sig-
urvegara kosninganna.
Sakaði Gore Bush um að reyna
með alls kyns lagaklækjum að sjá til
þess að ferlið til að staðfesta skipun
hinna 25 kjörmanna Flórídaríkis
„félli á tíma“, en lögformlegur frest-
ur til að gera það rennur út hinn 12.
desember.
„I morgun lögðum við til við dóm-
inn í Tallahassee áætlun, sem miðast
við að öllum endurtalningum verði
lokið eftir viku, og að öllum málaferl-
um verði lokið einum eða tveimur
dögum eftir það,“ sagði Gore í ávarpi
til fréttamanna fyrir utan heimili sitt
í Washington. „Því miður höfnuðu
lögfræðingar Bush ríkisstjóra þessu.
Þess í stað leggja þeir til tveggja
vikna málarekstur fyrir dómstólum í
tvær vikur til viðbótar, alveg fram að
lokafrestinum til að skipa kjörmenn
Flórída hinn 12. desember."
Karen Hughes, málsvari Bush,
sagði hins vegar að frá sínum bæjar-
dyrum séð væru kosningamar þegar
útkljáðar og hann væri sigurvegar-
inn.
Hæstiréttur Bandaríkjanna
selji „lögformlegan endapunkt“
Lagaþræturnar fyrir dómstólum í
Flórída féllu þó í skuggann af máli
fyrir Hæstarétti Bandaríkjanna,
sem liðsmenn Bush skutu þangað til
úrskurðar og verður tekið til umfjöll-
unar á fóstudag. Lögfræðingar Bush
gerðu það með þeim rökum, að hand-
talningar í vissum kjördæmum Flór-
ída, sem minnkaði forskot Bush,
væru stjórnarskrárbrot og ættu því
ekki aðverða teknar til greina í loka-
tölum. I skriflegu áliti sínu í málinu,
sem lagt var fram í gær, sögðu lög-
fræðingar Bush að réttinum bæri að
setja „lögformlegan endapunkt" við
forsetakosningarnar með því að koll-
varpa úrskurði Hæstaréttar Flórída,
sem heimilaði endurtalningarnar £
þremur sýslum ríkisins, og stöðva
frekari endurtalningar.
í sínu skriflega áliti í málinu sögðu
lögfræðingar Gores það ekki eiga
heima fyrir alríkisdómstól.
■ Segir að traust/28
Vegabréfa-
skylda á
Svalbarða
Óslú. Morgunblaðið.
FRÁ og með næsta vori munu allir
sem leggja leið sína til Svalbarða
þurfa að sýna vegabréf. Þrátt fyr-
ir að eyjaklasinn norður í Dumbs-
hafi tilheyri Noregi munu norskir
ríkisborgarar, sem og allir aðrir
Norðurlandabúar, þurfa að fram-
vísa vegabréfi sínu.
Hinn 25. marz 2001 gengur
Schengen-sáttmálinn svokallaði í
gildi, en hann kveður á um afnám
landamæraeftirlits á innri landa-
mærum aðildarríkjanna. Af ein-
hverjum ástæðum lentu bæði Sval-
barði og Kanaríeyjar, sem tilheyra
Spáni, utan við ytri landamæri
Schengen-svæðisins, eins og það
er skilgreint í sáttmálanum.
Ytra eftirliti Schengen-svæðis-
ins verður sinnt frá þeim stöðum á
meginlandi Noregs, þaðan sem
flogið er til Svalbarða.
fbúar undrandi
„Við hefðum helzt viljað sleppa
við þetta,“ hefur Aftenposten eftir
Morten Ruud, sýslumanni á Sval-
barða. Um 1.400 Norðmenn búa
þar, og fram að þessu hafa þeir
ætíð ferðast milli meginlandsins
og eyjanna eins og í innanlands-
flugi. „Vegabréfaskyldan kom
flatt uppá fólk hér. Það mun
mörgum þykja skrýtið að þurfa að
sýna vegabréf þegar ferðast er
milli Noregs og Noregs," segir
einn íbúanna, Endre Hoflandsdal.
Ný alþjóðleg skýrsla um alnæmi
Smithraði veld-
ur áhyggjum
Berlín, London. AFP, Reuters.
UM 5,3 milljónir manna smituð-
ust af alnæmiveirunni á síðast-
liðnu ári og sérfræðingar óttast
að heildarfjöldi sýktra og sjúkra
fari yfir 36 milljónir fyrir lok
þessa árs. Veldur hröð útbreiðsla
sjúkdómsins í Austur-Evrópu
sérstökum áhyggjum, eftir því
sem segir í nýrri skýrslu Alþjóða-
heilbrigðismálastofnunarinnar,
WHO, og UNAIDS, alnæmi-
varnastofnun Sameinuðu þjóð-
anna.
Sérfræðingar þessara tveggja
stofnana spá því, að um næstu
áramót verði fjöldi alnæmismit-
aðra í heiminum um 36,1 milljón,
en það er um 50% meiri fjöldi en
WHO spáði fyrir níu árum að
hann yrði kominn í nú. ,Alnæmi
hefur orðið fleira fólki að bana á
þessu ári en nokkru öðru,“ sagði
Peter Piot, framkvæmdastjóri
UNAIDS. Sjúkdómurinn lagði
um þrjár milljónir manna að velli
á liðnu ári og hefur samtals um 21
milljón manna látist úr honum,
eftir því sem næst verður komizt.
í öllum heimshlutum, nema í
Afríku sunnan Sahara, hafa fleiri
karlmenn sýkzt en konur, eftir
því sem fram kemur í skýrslunni.
Er menningarbundnu hegðunar-
mynstri kynjanna kennt um
þetta. í tilefni af þessu hefur
UNAIDS hafið sérstaka herferð
til að reyna að stuðla að breyting-
um á þessu kynbundna hegðunar-
mynstri, sem hefur mikið með
karlmennskuímynd að gera.
Þá segir í skýrslunni, að gríðai--
leg aukning hafi orðið á útbreiðslu
sjúkdómsins á þvi svæði sem áður
tilheyrði Sovétríkjunum. I þess-
um ríkjum stefni tala sýktra nú í
700.000, en fyrir aðeins ári var
hún um 420.000. Piot sagði að í
þessum heimshluta væri algeng-
asta smitleiðin sprautunálar eit-
urlyfjafikla, en aukið vændi, auk-
in fátækt og hnin í almennri
heilbrigðis- og félagsþjónustu
ættu einnig hlut að máli.
Mest fjölgun
í Rússlandi
Piot sagði að þessarar „smit-
sprengingar" sæi stað allt frá
Eistlandi við Eystrasaltið til
Úsbekistan í Mið-Asíu. Astandið
væri þó sýnu alvarlegast í Rúss-
landi, þar sem nýsmitaðir voru í
fyrra fleiri en öll árin þar á undan
samanlagt. Fyrir lok þessa árs
væri búizt við því að alnæmismit-
uðum í Rússlandi hefði fjölgað í
um 300.000, en þeir voru um
130.000 við síðustu áramót.
Israelsþing boðar
þingkosningar í vor
Jerúsalem, Kaírd. Reuters, AP.
f SRAELSKA þingið samþykkti í gær
með öruggum meh-ihluta atkvæða að
boða til þingkosninga en kjördagur
verður þó vart fyrr en næsta vor.
Verður kjördagui’inn ákveðinn ein-
hvem tíma á næstu dögum. Ehud
Barak forsætisráðherra sagðist í gær
vera reiðubúinn að samþykkja að kos-
ið yrði einnig til embættis forsætis-
ráðherra þótt kjörtímabil hans renni
ekki út fyrr en 2003. Segja fréttaskýr-
endur að Barak muni nú gera úrslita-
tilraun til að ná fram nýjum friðar-
samningum sem hann geti þá staðið
eða fallið með í kosningum.
Barak nýtur lítils stuðnings í skoð-
anakönnunum en hann hefur verið
hart gagnrýndur vegna uppreisnar
Palestínumanna sem hefur nú kostað
283 mannslíf, aðallega Palestínu-
manna. Einn af samningamönnum
Palestínustjómar, Nabil Shaath,
sagðist í gær vona að friðarsamkomu-
lag tækist áður en ísraelar gengju að
kjörborðinu. Til átaka kom á ný á
sjálfstjómarsvæðunum. Israelskir
hermenn skutu til bana 17 ára palest-
ínskan ungling við landamærastöð
milli Israels og Gaza-svæðisins og 15
ára gamall Palestínumaður lést af
sárum sem hann hlaut á laugardag.
Barak hefur beitt sér gegn því að
efnt verði til kosninga en sneri við
blaðinu í gær. „Ég óttast ekki kosn-
ingar,“ sagði hann á þingi. „Ef þið vilj-
Reuters
Ehud Barak, forsætisráðherra
ísraels, setur upp svip á meðan á
þingumræðum stóð í gær.
ið kosningar skulum við láta kjósa til
embættis forsætisráðherra og til
Knesset (þingsins).“
Yfirlýsing hans kom á óvart og áttí
hann síðar fund með þingmönnum og
ráðherram til að útskýra stefnu sína.
Heimildarmenn fullyrtu að sumir af
liðsmönnum kosningabandalags for-
sætísráðhemans, Eitt Israel, væra
reiðir Barak fyrir að hafa ekki ráð-
fært sig við þá áður en hann tjáði sig
um málið. Að sögn ísraelska útvarps-
ins íhugar Avraham Burg, forseti
þingsins, að bjóða sig fram gegn Bar-
ak þegar valinn verður frambjóðandi
bandalagsins til embættis forsætis-
ráðherra.
Minnihlutastjóm Baraks missti
fyrii- nokkra meirihluta á þingi og
hefur hann átt mjög í vök að veijast.
Likud, flokkm- hægrimanna undir
forystu harðlínumannsins Ariels
Sharons, hefur hins vegar sett það
skilyrði fyrir þátttöku í þjóðstjóm
með Verkamannaflokki Baraks að
horfið verði frá öllum tilslökunum í
friðarsamningum við Palestínumenn.
Barak vinnur tíma
Fær Barak nú nokkurn tíma til að
reyna að ná samningum við leiðtoga
Palestínumanna, Yasser Arafat. Tak-
ist það þykir ljóst að væntanlegar
þingkosningar verði jafnframt eins
konar þjóðaratkvæði um friðarsamn-
ingana og stæði Barak þannig betm’
að vígi en ella.
MORGUNBLAÐIÐ 29. NÓVEMBER 2000