Skírnir - 01.08.1914, Side 72

296
Áhrif klaustranna á íslandi.
í Viðey og Ólaf Hjörleifsson áb. að Helgafelli til Hítárdals
í staða-málum, 3 ábótar voru með Gruðmundi biskupi í
Víðinesi, Þorlákur í Veri var ásamt Jóni biskupi Halldórs-
syni skipaður »judex delegatus« í Möðruvallamáli o. fi.
Klaustureignirnar hafa hlotið að efla kirkjuvaldið að
miklum mun. Klaustrin höfðu þegar fram í sótti mörg
hundruð landseta, og þarf engum getum að því að leiða,
hvílík áhrif slíkt hefir haft í höndum sterkra kirkjunnar
manna.
Loks er eftir að athuga, hver óbein áhrif klaustrin
hafa haft fyrir kirkjuna, með því að laga hugsunarháttinn
eftir hennar þörfum. Eg hygg að einmitt í þessu atriði
hafi íslenzku klaustrin verið langt á eftir klaustrum fiestra
annara landa, og mátti það einu gilda. En hvílíkt feikna
gagn klaustrin gátu unnið kirkjunni með þessu móti sjá-
um vér bezt er vér athugum, að einmitt vald kirkjunnar
stóð og féll með hugsunarhættinum. Ef menn ekki óttuð-
ust bannfæringu hennar, þá var aðalvopnið snúið úr hendi
hennar. Hér munu klaustrin að vísu ekki hafa verið1
áhrifalaus, en samt ótrúlega áhrifalítil, eins og fyr er getið.
Þau framleiddu t. d. ekki marga »helga menn», sem þó
heyrði til, og sýnir það hvorttveggja, bæði að klaustra-
mennirnir tóku klausturlifnaðinn ekki mjög geyst, og svo
hins vegar, að helgra manna sóttin hjá landsmönnum hefir
ekki verið fjarskalega mikil. Sumir töldu þó Bjarna Þing-
eyraábóta helgan mann og Lárentius þóttist á honum hafa
séð heilagleika yfirbragð; sömuleiðis Þorlák í Veri, þann
sem þeir Eysteinn flæmdu, að ógleymdum sjálfum heilög-
um Þorláki. 0g getur þetta ekki mikið kallast. Mér er
nær að balda, að Guðmundur biskup »góði«, hafi meira
eflt hjátrú og hindurvitni einn á flakki sinu, heldur en
öll klaustrin til samans.
Að síðustu er að minnast einu orði á áhrif klaustr-
anna á almenna sögu landsins, utan kirkjusögunnar. Bein
áhrif hafa ekki verið svo lítil. Abótarnir voru margir
hverjir menn, er stóðu báðum fótum í viðburðum samtíð-