Skírnir - 01.08.1914, Blaðsíða 84

308
Hafa plönturnar sál?
Mismunurinn er þessi:
Dýrin og mennirnir eru lagaðri til athafna, til að
breyta umheiminum og drotna yfir honum; plantan er
fremur löguð til að þola, taka á móti áhrifunum, en til
athafna.
Likami manna og dýra vex, þróast og fullkomnast
meira inn á við, plöntunnar meira út á við. Aðallíffæri
dýranna eru hið innra í líkama þeirra, en plantan breiðir
sín mót umheiminum, og bætir nýjum og nýjum við en
trénast og deyr að innan.
Dýrið kemst að vísu víðar en plantan af því það
getur ílutt sig úr stað og nemur lengra með skynfærum
sínum, en plantan notar betur sinn blett i allar áttir, því
bún sendir rætur sínar og greinar um hann.
Fechner virðist munurinn á dýrum og mönnum ann-
arsvegar og plöntunura hinsvegar vera svipaður muninum
á körlum og konum. Hvort bætir annað upp. Karlmað-
urinn er hneigður til að starfa út á við, breyta heiminum,
skapa og eyðileggja, og verksvið hans er stærra. Konan
er móttækilegri, hneigðari til að þola og starfa í minni
verkahring og festir dýpri rætur en karlmaðurinn. Hún
ann ytri prýði eins og blómin, og henni er það falið að
skjóta nýjum greinum og næra hina ungu kynslóð.
Ein röksemdin er sú að á takmörkum dýra og jurta-
ríkisins eru ýmsar lífverur sem kippir í kynið til beggja.
Þær eru einskonar milliliður, og sumir eiginleikar þessara
vera koma fram á hærra stigi hjá plöntunum. Það er
því eðlilegast að hugsa sér dýr og jurtir eins og tvær jafn-
gamlar ættkvíslir, sem ekki eru skarpt aðgreindar á tak-
mörkunum, og þar sem vér vitum að önnur er gædd með-
vitund, þá að álykta að hin sé það líka, aðeins á frá-
brugðinn hátt, eins og hún er frábrugðin að ytra áliti.
Plönturnar og dýrin teiguðu þá hvort sinn drykkinn
úr náttúrunnar nægtabrunni, því um þann brunn er svo,
að drykkurinn breytist eftir kerinu sem hann kemur í.
— Eg hefi þá talið hin allra helztu af hinum a 1-
mennu rökum, sem Fechner færir fram gegn mótbár-