Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1954, Blaðsíða 19

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1954, Blaðsíða 19
HINN HEILAGI ELDUR 163 ef þeir eiga ekki að lenda í mjölinu eða útsæðinu. Drjólar, sem lenda í kornakrinum, skjóta upp gróberum á miðju næsta vori. Eru þeir brúnir og hnattlaga á sentímeters löngum rauðum stöfum. Hnettir þess- ir eru alsettir vörtum, sem eru gróhirzlu-stútarnir, en gróhirzlurnar eru flöskulaga, liggja sokknar í vef hnattarins og snúa stútunum út. 1 þeim eru grósekkirnir langir og mjóir, og þegar gró þeirra eru full- þroskuð, sem skeður um líkt leyti og frjóvgun komsins, losna þau úr grósekkjunum, leita út um stút gróhirzlanna og berast með vindinum að blómum kornsins. Nái gróið að lenda á fræni blómsins, vaxa af því mygluþræðir inn í frævuna og mynda þar þéttan dökkan vef, sem með aldrinum verða að hinum bjúglaga drjólum. Mikill fjöldi gróa myndast úr hverjum hnetti og fjölgar sveppinum ört á þennan kynjaða hátt. Á efri enda drjólanna myndar myglan aðra tegund gróa við knappskot á miðju sumri. Eru gró þessi löðrandi í sætum vessa (hun- angsfall)1), sem drýpur á næstu blóm eða berst með flugum milli blóma, og getur myglan þannig fjölgazt, einnig á kynlausan hátt. Drjólarnir þorna síðan upp með haustinu og verða harðir og dökkir. Talið er, að sýking frævunnar eigi sér einkum stað, sé hún ófrjóvg- uð, eða á þeim tima frá þvi blómið opnast þar til það frjóvgast. Eru því meiri brögð að smitun í rigningatíð, þar sem vatn og kuldi tefja fyrir frjóvgun, og regnið skolar burt miklu af frjókornunum. Þannig veldur drjólasveppurinn meiru tjóni í kaldri rigningatíð en í þurr- viðri. Er tjónið aðallega tvenns konar. Fyrst og fremst rýrir svepp- urinn kornuppskeruna, og í öðru lagi skemmist korn, sem blandast korndrjólum, sökum þess að sveppiirinn er eitraður mönnum og skepnum.*) (Ravn, 1922). Eiturefni þau, sem eru í drjólasveppinum, heita ergotoxin og ergo- tamin, og verka einkum á starfsemi sléttra vöðva. Þau eru ekki mjög sterk og ekki banvæn nema undir sérstökum kringumstæðum, eink- drygje, og á þýzku Multerkorn, Á miðri 18. öld þýðir Björn Halldórsson (1814) orðið kornbrand með kornbruna, sem getur bæði verið sótsveppur og drjólasveppur. Sæmundur Hólm (1781) kallar drjóla í melkorni melskít, og Sigfús Blöndal (1924) notar orðið korndrep yfir meldröje, en telur að orðið drep geti þýtt kornrust (ryð- sveppur). Hér verður notazt við orðmyndun Ingólfs Davíðssonar (1938) korndrjóli (meldrjóli, rúgdrjóli). Sveppurinn er kallaður korndrjólasveppur og sjúkdómur sá, er hann veldur á mönnum og dýrum, korndrjólaeitrun eða korndrjólasýki. 1) Sjá neðanmáls, bls. 171. 2) H. C. Bendixen (1945) lýsir korndnólaeitrun á húsdýrum, sem ekki er ósvip- uð og í mönnum. Telur hann hænsni einkum næm fyrir áhrifum eitursins, einnig naut og svín, en hross álitur hann, að þoli stóra skammta, án þess að sýkjast.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.