Eimreiðin - 01.04.1945, Síða 70

166
SMÁSAGAN í ENSKUM BÓKMENNTUM
EIMREIÐIN
og hugsanagraut. Þeir hafa ekki skeytt nógu vel um þungamiðju
þá (plot), sem nauðsynleg er í hverri smásögu. Áhrifin frá Tchekov
voru ágæt til að byrja með, eins og ég lief reynt að sýna fram á.
En brátt varð að koma andverkan gegn þeim, til þess að vel færi.
Þessi andverkan gerði fyrst vart við sig um 1930. Eftirvænting
og alvara þess tímabils, meðan England var að átta sig á hinum
sivaxandi erfiðleikum á meginlandi Evrópu og stormskýjunum,
sem myrkvuðu sjóndeildarhringinn, tók um þetta leyti einnig að
endurspeglast í smásögum Englands — eins og í leikritaskáldskap
landsins og ljóðagerð. Meðvitundin fyrir þjóðfélagsvandamálun-
um tók við af móttækileikanum fyrir fagurfræðilegu hliðinni í
smásagnagerð. Tilfinningin fyrir því að hefjast yrði handa, kom
skýrt fram í skáldsögunum. 1 stað töfrandi lýsinga komu hraðvirk
samtöl, og sögupersónurnar, sem áður voru almennt skáldlega út-
færðar, þurftu nú að vera nær veruleikanum, jafnvel liversdags-
Jegar fyrirmyndir úr daglega lífinu. Ég segi „þurftu að vera“. Því
listin við smásöguna varð nú í því fólgin, að viðburðir dagsins
knúðu á liuga höfundarins meira en áður — og í því að láta
það, sem í vændum var, endurspeglast í töfraspegli sögunnar. Að-
dáun fyrir baráttuvilja og orku fremur en fyrir munaði og ineð-
læti, ásamt tilhneigingum til að kryfja þjóðfélagsleg vandamál,
einkenndi beztu smásögurnar, sem ritaðar voru í Englandi nokkur
síðustu árin fyrir 1939.
* * *
Hverjir voru svo helztu fulltrúar þessara lineigða í smásagna-
gerð síðustu árin fyrir styrjöldina? Mér koma fyrst í liug liöf-
undar eins og Arthur Calder-Marshall, Leslie Halward, James
Hanley og G. F. Green. Sjómannasögur Hanleys eru að vísu
nokkuð sérstaks eðlis vegna þess, hve þær eru oft hryllilegar og
öfgakenndar. Marshall er fyrst og fremst rómana-höfundur. Smá-
sögur lians ern ekki margar, en afburða góðar. Margar beztu
smásögurnar frá þessu tímabili eru eftir höfunda, sem mjög lítið
hafa ritað að umfangi — fáein, einstæð smálistaverk, oft til dæmis
frá Spánarstyrjöldinni. Smásagnahöfundarnir frá þessu tímabili
eru svo heillaðir af söguefni sínu, að þeir gleyma að gæta tækn-
innar sjálfrar hennar vegna. Það væri ef til vill nær sanni að segja,
að þeir forðist að láta á því bera, að gætt sé nokkurrar tækni.
Þeir þessara höfunda sem finna má álirif hjá frá öðrum, liafa