Eimreiðin - 01.04.1945, Síða 87

eimreiðin
SÆLUHÚSIÐ VIÐ DAUÐAGIL
183
af því síðarmeir að Iieyra einu sinni hispurslausan sannleikann, enda þótt
þér kunni að þykja hann, nú á stundinni, beizkur á bragðið. —
SEMINGUR (gripur fram í): Þakka hrcinskilnina.
BJARNI (heldur áfram): Þau snöggu umskipti, sem hér hafa orðið á
nienntunarskilyrðum þjóðarinnar, hafa leitt af sér margs konar gelgju- og
gögur-mennsku, og eitt af þeim fyrirbrigðum er sjúkleg uppspretta af alls
konar listamönnum. Sú geipilega viðkoma yfirgengur svo áþreifanlega allar
staðreyndir, að ekki er um að villast. Aðeins örlítið hrot af þeim, sem nú
nefnast listamenn á Islandi, eru það í reyndinni. Jafnvel þið sjálfir finnið
þetta bæði sjálfrátt og ósjálfrátt. Það er ástæðan til þess, að þið stofnið með
ykkur eins konar stéttarfélag, í tvenns konar skilningi. Annars vegar til að
skara glóðum að ykkar eigin flatkökum, en hins vegar til að ofsækja og af-
skipta mestu listamenn þjóðarinnar, sem hver um sig inundi að sjálfsögðu
fela ykkur alla í skugga sinuin, ef þeir fengju að njóta sín og þjóðin að
njóta þeirra. —
SEMINGUR (ofsa-reiður): Þetta er argvítugasta lýgi, og þú skalt fá liana
borgaða, þótt seinna verði, -— þú skalt.
BJARNI (meS þunga): Hlustaðu á mig, ef þú hefur hug til. — En slíkum
félagsskap, með slíku markmiði, eru menn eins og þú og þínir líkar alveg
sérstaklega nauðsynlegir, skoðanalausir menn, slit-viljugir til hvers konar
niyrkraverka, klíkunni til framdráttar, en þjóðinni til ófarnaðar. Það er
fyrir liólgreinir þínar um leirhurð og endemi og níðgreinir þínar um góð-
skáld og listaverk, sem klúhhurinn er að verðlauna þig, en ekki fyrir
söguna. Ég kann dóminn fyrirfrain: „Oss varð það hrátt ljóst, hverjum um
sig, að þessi saga bar tvímælalaust af öllum hinum,“ o. s. frv. Svo koma
nokkur orð, sem eiga að heita lofsamleg í sögunnar garð, en eru þó raunar
ekki annað en dulbúinn skætingur til hinna keppendanna og gefa auk þess
hæfilega til kynna, að sagan sé einber þvættingur. Síðan kemur sagan á
Prcnt, og öllum finnst fátt um. Þá kemur dómur almennings, svo hljóðandi:
Bágbornar liafa liinar sögurnar verið, úr því að þessi er bezt.“ — Og þetta
kallar þú gæfu.
SEMINGUR: Að minnsta kosti lítur út fyrir, að það sé meiri gæfa en
®vo, að þú getir unnt mér að njóta hennar.
BJARNI (milt og vingjarnlega): Já, Semingur minn. Þetta er nú öll dýrðin,
sem þér er ætluð. Þú þykist ekki trúa mér, en með sjálfum þér finnurðu,
að' ég fer með staðreyndir. Ég er þér áreiðanlega velviljaðri en klúbburinn,
°g ég ann þér vissulega góðs gengis og mun ætíð gleðjast af að vita þig
hamingjusaman. En fölsk þjóðfrægð og stolin verðlaun auka ekki á lífs-
hainingju nokkurs heiðarlegs manns. Leitaðu að því hezta í sjálfum þér og
leggðu rækt við það, þá muntu öðlast sanna hamingju, hvað sem frægðinni
líður. Frægðarlaus hamingja er betri en liamingjulaus frægð.
((Semingur hlœr storkandi.)
BJARNI (enn mildari): Manstu, þegar við vorum i skólanum, þá kom
það einu sinni fyrir, að kennarinn refsaði dreng fyrir óknytti, sem þú hafðir
gert, en honum var kennt. Þá stóðst þú upp ótilkvaddur og játaðir á þig