Eimreiðin - 01.04.1945, Side 141

etmreiðin
RITSJÁ
237
Nokkrar skemmtilegar niynúir,
teiknaðar af Halldóri Péturssyni,
prýða bókina, seni er tileinkuð pró-
fessor Kemp Malone.
Yfirleitt má segja, að bók þessi sé
prýðilega úr garði gerð, bæði bið
innra og ytra, og höfundi liennar og
öllum aðstandendum til inikils sóma.
Jakob Jóh. Srnári.
Guóm. Gíslason Hagalín: MOÐIR
ÍSLAND. Reykjavík 1945. (Bók-
fellsútgá/an h.fj.
Leikandi lipur og lifandi frásögn,
•— kýmni, stundum góðlátleg en oft
nokkuð nöpur og brjúf, — dálítil
andúð í garð vissra stétta í mannfé-
laginu, en þó venjulega djúpur og
nænrar skilningur á samferðafólkinu,
eins og það er með kostum og göllum.
Að öllu samanlögðu langbezta „á-
standssagan“, sem enn befur verið
skrifuð.
Hagalín segir íslenzku þjóðinni
ospart til syndanna í þessari bók,
bæði háum og Iáginn í rnannfélaginu.
Því miður geri ég ráð fyrir, að þar
sé þó allt ýkjulaust — og það er
alltaf gott, þegar málsmetandi mað-
ur Jrorir að segja sannleikann. Ástand-
ið og óstandið á hernámsárunum
hefur áreiðanlega fest djúpar rælur,
og eriginn veit, bvort nokkurn tíma
tekst að grafa fyrir þær rætur og
uppræta illgresið. Mér dettur elcki í
kug að halda því fram, að íslenzka
þjóðin hafi verið neinir englar fyrir
stríðin tvö, en það er dagsatt, að
bæði stríðin hafa þó spillt þjóðinni,
einkum þó síðara stríðið og hernáin-
ið. — Á móti tapi fjölda góðra
flyggða og siða kentur hinn marg-
lofaði og umtalaði stríðsgróði, — ef
til vill aðeiiis hjóm og froða, sem
orðið er að engu, áður en nokkurn
grunar. Hin sönnu verðinæti eru fólk,
— menn eins og Guðrún Gísladóttir,
„Moððer Æsland“, og jafnvel synda-
selurinn Steindór fisksali, sem þrátt
fyrir alla sína mikla galla hefur þó
ekki glatað sálu sinni og skyldurækni.
Ræflarnir, sem selja sjálfa sig fyrir
munað og auðvirðilega fjármuni, hafa
sannarlega verðskuldað þá útreið,
sem þeir fá hjá Guðinundi Hagalín
í þessari bók, —■ verkfræðings-bjálf-
inn, sem græddi of fjár á vinnu ann-
arra og varð þinginaður og stríðs-
gróða-róni, skækjuaumingjarnir, sem
hugðu hermannaskenmitanirnar æðstu
sælu þessa lífs, og allt hitt dótið,
sem „lifði“ á mesta voða-ástandinu,
sem gengið hefur yfir þetta land.
Hitt er gott, að Iiagalín er ekkert
að ráðast á liið erlenda herlið; slíkt
er óviðeigandi og órétt; hið erlenda
herlið var miklu betur siðað og
miklu virðingarverðara en nokkur
gat búizt við. Allt meinið liggur í
ístöðuleysi, fégræðgi og nautnasýki
nokkurra inanna. Sem betur fer,
eiga bér margir óskylt mál og hafa
ekki látið glepjast, — vonandi mikill
nteiri hluti þjóðarinnar.
Það er eðlilegt, að sumum svíði
sárt við lestur bókarinnar, því nærri
mörgum er höggvið og fremur vægð-
arlaust. En það er þýðingarlítið, að
taka á ósómannm vettlingatökum.
Hitt er og jafnfráleitt að beita ill-
girni, ofstopa og ýkjum gegn vissum
stéttum inanna, eins og sumir höf-
undar leyfa sér. Mér virðist Hagalín
taka málið réttum tökum, með festu
og samúð, en þó fullri alvöru og
sanngirni.
Mér dettur ekki í liug að halda
því fram, að þessi saga sé bezta saga
Guðmundar Hagalín; ég tel margar
eldri sögur hans betri að ýmsu leyti.