Tímarit lögfræðinga


Tímarit lögfræðinga - 01.05.2001, Side 49

Tímarit lögfræðinga - 01.05.2001, Side 49
skilyrðum réttarríkis. Úr mannkynssögunni eru kunn dæmi um voðaverk sem að meira eða minna leyti hafa verið framkvæmd lögum samkvæmt eða hefðu get- að verið það. Slík verk hafa þannig í sumum tilvikum verið framin af lögbund- inni stjómsýslu á grundvelli valdheimilda í lögum. Með sama hætti er ekki hægt að útiloka að upp geti komið sú staða að lögmætisregla íslensks réttar mæli fyr- ir um að stjómvaldi beri að framkvæma siðferðilega óréttlætanleg verk eða halda uppi ólögum. Siðferðilegt gildi lögmætisreglu stjórnsýsluréttar er því ekki algjört. Samkvæmt þessu getur jafnvel sú staða komið upp að stjómvaldi beri sið- ferðilega skylda til þess að ganga gegn lögmætisreglunni. Þessa fullyrðingu verður hins vegar að túlka með varúð. Það er aðeins þegar lögin breytast í and- hverfu sína - tortíma þeim hagsmunum sem þeim er ætlað að tryggja - sem sið- ferðileg skylda venjulegra samfélagsþegna til að fara að lögum hættir að vera til staðar og lögin eru ekki lengur bindandi. Enn meira þarf að koma til svo að stjómvaldshafa sé rétt að virða lög að vettugi, enda hefur slík háttsemi stjórn- valdshafa að jafnaði mun alvarlegri afleiðingar en þegar um er að ræða einkaað- ila. Ólögmætar athafnir stjómvaldshafa eru til þess fallnar að grafa undan lög- unum í heild með tilheyrandi hættu á almennu stjómleysi. Það er því aðeins við mjög sérstakar og óvenjulegar aðstæður sem stjóm- valdshafa getur verið rétt að virða lögin að vettugi í athöfnum sínum. Það næg- ir því engan veginn að einstaklingur eða stjómvaldshafi sé ekki fyllilega sáttur við efni tiltekinna laga, að hann jafnvel telji þau óréttlát, slæm, o.s.frv. Slrk lög eru siðferðilega skuldbindandi af sömu ástæðum og almennt er æskilegra að búa við lög en stjórnleysi. Þessi skylda hvílir því frekar á handhöfum opinbers valds eftir því sem hlutverk þeirra í viðgangi og viðhaldi laganna er mikilvægara. í 61. gr. stjómarskrár lýðveldisins nr. 33/1944 segir til dæmis að dómendur skuli í embættisverkum sínum fara einungis eftir lögunum. Hin sérstaka skylda þeirra einstaklinga sem fara með opinbert vald er einnig víða áréttuð með því að em- bættismenn, dómarar og þingmenn heita því að virða lög og stjómarskrá við störf sín. Lög vestrænna ríkja eru yfirleitt þannig úr garði gerð að þær aðstæður sem að framan er lýst eru nánast óhugsandi. Þau siðferðilegu gildi sem lögin þjóna eru víðast hvar sérstaklega tryggð í stjómarskrám eða grunnlögum sem ekki verður breytt nema með sérstökum hætti. Alþjóðlegar skuldbindingar ríkja eiga einnig að koma í veg fyrir að lögin spillist og raski þeim hagsmunum samfélagsþegn- anna sem þau eiga að tryggja. 4. MATSKENNDAR ÁKVARÐANIR STJÓRNVALDA Hér að framan hafa verið færð rök að því að stjómsýslan eigi að vera lög- bundin. Þannig eigi þær skerðingar sem framkvæmdar séu af stjórnvaldshöfum að hafa stoð í lögum og samræmast lögum. Samkvæmt þessu virðist fljótt á lit- ið óæskilegt að stjómvöld hafi svigrúm til mats við athafnir sínar. Hér vakna í 117

x

Tímarit lögfræðinga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.