Kylfingur - 01.05.2004, Qupperneq 94

Sáuði hvert
þöllurmn skaust?
Nýyrði í golfinu hafa komið og farið í 70 ár
Um áratugaskeið hafa íslenskir kylfingar
freistað þess að búa til íslensk orð yfir
flest það sem kemur við sögu í golfíþrótt-
inni. I mörgum tilvikum hefur vel tekist
til, en álíka oft hefur mönnum mistekist
og það jafnvel hrapallega. Nægir þar að
nefna tilraun nokkurra málfarsunnenda
innan golfhreyfingarinnai' til þess að þýða
sjálft heiti íþróttarinnar í
árdaga hennar á Islandi:
Kólfleikur skyldi sportið
heita, en tillaga þessa efn-
is um íslenskt heiti á golfi
var sett fram í Kylfingi
árið 1935. Eins og fram
kemur í alfræðiorðabók
dr. Ingimars Jónssonar um
golfíþróttina, sem stuðst
er við í þessari grein, var
því haldið fram að orðið
golf væri skosk afbökun á
orðinu kólfur og með réttu
ætti golf að heita kólfleik-
ur. Þess má geta að kólfur
merkir á íslensku dingull
inni í bjöllu eða kastvopn
á borð við lítið spjót, en
merking orðsins er reyndar margvísleg og
er einnig höfð um reður á hesti. Það er
önnur saga.
Frá þelli til þallar
Orðið kólfleikur festist engan veginn í
málinu og þaðan af síður orð á borð við
þöllur. Um 1930 reyndu kylfingar að þýða
enska orðið tee sem síðar aðlagaðist
prýðilega íslensku máli með frónskri staf-
setningu; tí. í árdaga voru menn hins veg-
ar á því að finna tilkomumeira orð yfir
þetta litla en mikilvæga amboð úti á teig-
unum. Enduðu þessar vangaveltur manna
með nýyrðinu þöllur; já þöllur væri nýtt
orð sem hæfði vel þessum litla trétitti. Og
talandi um tré; þöll merkir fura á íslensku
máli og má ætla að orðsmiðimir í árdaga
hafi haft þá merkingu í huga þegar þeir
freistuðu þess að festa orðið þöllur í golf-
málinu. Væntanlega hafa menn einnig
haft það í huga að þöllur beygist vel, rétt
eins og völlur; þöllur um þöll frá þelli til
þallar.
Kambur = pútter
Astæða þess að orð á borð við þöllur
hafa ekki lifað í málinu má að mestu rekja
til þess að fjöldi orða á ensku, sem notuð
eru í golfmáli, falla mjög vel að íslensku.
Má þar nefna áðurnefnt tí og þá ekki síð-
ur orð eins og par. Reynt var að þýða það
orð sem mat eða jafnvel gengi, en hvorugt
þeirra orða reyndist betra en par, enda
fellur það vel að íslensku og beygist auð-
veldlega. Síðar var reynt að fella orðati-
ltækið að spila á jöfnu að íslensku golf-
máli, en par hefur einnig lifað það af.
Annað orð sem hverfur ekki úr málinu úr
þessu er pútter og sögnin sem fylgir því
verkfæri; að pútta. Tilraun var gerð til að
nefna pútter kamb á íslensku og þar með
héti athöfnin að kemba. Hvomgt tókst og
enn pútta menn á íslandi af misjafnlega
miklu listfengi.
Golfmálið vekur athygli
Enda þótt íslenskt golfmál sé víða mjög
enskuskotið undrast mai-gir útlendingar
hversu mörg íslensk orð em notuð hér á
landi í golfmálinu. Björgúlfur Lúðvíksson
golffrömuður riljar það upp í samtali við
Kylfing að oftsinnis hafi útlendingar, ekki
síst kylfingar á öðmm Norðurlöndum,
dáðst að að orðnotkun íslendinga: „... og
svo eigið þið ykkar eigið golfmál“, hafi
þeir iðulega sagt við ís-
lendinga á golfþingum
heima og erlendis með
nokkra aðdáun í röddinni.
I þessu efni er vert að hafa
í huga að golfmál margra
nágrannaríkja okkar, svo
sem Norðmanna, er nán-
ast að öllu leyti tekið úr
ensku og sama má reynd-
ar segja um aðrar íþrótta-
greinar; Norðmenn kalla
til dæmis hom í knattsyr-
nu komer.
Flatir og glompur
Mörg gömul íslensk
golforð á borð við
kylfingur, kylfusveinn,
flöt, glompa og teigur eiga rætur að rekja
til upphafsára golfs á Islandi, um og upp
úr 1920, en hafa náð sér aftur á strik á síð-
ari ámm - og em orðin órjúfanlegur part-
ur af golfmálinu hér á landi. Sama á við
um samsett orð eins og teighögg og flat-
arfé, flatargjald og flatargaffal, eitt mesta
þarfaþing kylfinga úti á vellinum. Ekki
má gleyma orðinu forgjöf (e. handicap)
sem er lykilorð í íslensku golfmáli, en at-
hygli vekur hversu fáar þjóðir eiga sitt
eigið orð yfir þetta hugtak. Önnur þekkt
golforð má rekja aftur til átaks sem
hmndið var af stað eftir golfþing í Vest-
mannaeyjum fyrir liðlega tveimur áratug-
um þegar kempurnar Kristján Einarsson
og Sigurður Guðmundsson, ásamt Björg-
úlfi Lúðvíkssyni vom fengnar til að finna
íslensk orð yfir nokkur þeirra ensku orða
sem laga sig einna síst að íslensku.
92 KYLFINGUIi