Morgunblaðið - 16.03.2013, Side 33

UMRÆÐAN 33
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. MARS 2013
Sá mæti blaðamaður
Sigurður Bogi Sæv-
arsson skrifaði nýlega í
pistli hér í Morg-
unblaðinu um mátt
stjórnmálamanna í bar-
áttunni við kerfið og
peningaöflin. Hann tók
þar dæmi af Clinton
Bandaríkjaforseta og
segir m.a.:
„Bill Clinton hefði
eftir forsetatíð sína á margan hátt
þurft að játa sig sigraðan. Ýmis mál
hefðu ekki náð í gegn, sakir fyr-
irstöðu fjármálaafla. Máttur peninga
og manna á Wall Street hafi verið
meiri en Bandaríkjaforseta, þó emb-
ætti hans sé stundum sagt hið valda-
mesta í heimi. Hugsjónirnar náðu
ekki að sigra hagsmunina. Í því ljósi
er því eðlilegt að spyrja hvort stjórn-
málaflokkarnir íslensku hafi einfald-
lega þann styrk að geta lagt til atlögu
við banka, verkalýðshreyfinguna og
lífeyrissjóðina sem varið hafa verð-
trygginguna af öllum mætti. Þessar
stofnanir eru máttugar en hinar póli-
tísku hreyfingar á margan hátt veik-
ar.“
Eins og oft áður hittir Sigurður
hér naglann á höfuðið þegar kemur
að vanda íslenskra stjórnmála. En
það er þó ekki rétt að stofnanir
stjórnmálanna séu í þessu efni of
veikar. Það sem er of veikt er sjálf-
stæði stjórnmálamannanna sem
starfa innan stjórnmálaflokkanna.
Vald til lagasetningar og fram-
kvæmdavald er innan stjórn-
málaflokkanna en því fer fjarri að
stofnanir þessar séu heilbrigðar lýð-
ræðislegar stofnanir. Innan stjórn-
málaflokkanna ráða
hagsmunaöfl og pen-
ingaöfl ferðinni. Fáir
komast til metorða í
flokkum þessum nema
vera þóknanlegir valda-
miklum klíkum sem
starfa innan flokkanna.
Flokksþing eru oftar en
ekki sambland af mál-
fundi og skrautsýningu.
Þeir sem ætla að hafa
áhrif á gang mála hvort
sem er við lagasetningu
eða stjórnvaldsaðgerðir
vita sem er að skilvirkasta leiðin ligg-
ur ekki um þingmennina sjálfa, hina
rétt kjörnu handhafa valdsins, heldur
um „vinnuveitendur“ þingmannanna,
stjórnmálaflokkana.
Birtingarmyndir þessa fyrir-
komulags eru fjölmargar og þannig
finnst mörgum eðlilegt að flokks-
bundnir menn og einkanlega hátt
settir flokksmenn hafi greiðari og al-
mennari aðgang að kjörnum fulltrú-
um heldur en almennir óflokks-
bundnir kjósendur. Þegar að er gáð
er ekkert í okkar stjórnskipan sem
réttlætir þannig hólfa- eða stétta-
skiptingu kjósenda.
Margt af því misheppnaðasta í
stjórn landsins á undanförnum árum
má rekja beint til þess að þingmenn
hafi með þvingunum og fortölum
flokksræðisins verið sviptir sjálfstæði
sínu og rétti til að fylgja eigin sann-
færingu. Skýrast í þeim efnum er við-
snúningur VG-liða í ESB-máli en
einkavæðing bankanna og samþykkt
EES eru sama marki brennd.
Í ESB-máli yfirstandandi kjör-
tímabils höfum við síðan fengið að
kynnast því hvernig sterkir stjórn-
málaleiðtogar geta í reynd nýtt
flokksstofnanir sínar til þess að losna
undan óþægilegum kosningalof-
orðum sem gefin voru öllum kjós-
endum en er eftir á breytt af litlum
hópi þeirra.
Núverandi kosningakerfi er mjög
hliðhollt flokkakerfinu og gerir t.d.
einstaklingsframboð nær ómögulegt.
Ein leiðin til framfara í þessum efn-
um liggur því um stjórnar-
skrárbreytingar á kosningakerfi en
mikilvægast er þó lifandi vakning al-
mennings fyrir því að hér er pottur
brotinn og réttur allra kjósenda á að
vera sá sami. Við núverandi fyr-
irkomulag er eina leiðin út úr kerfinu
að frambjóðendur bjóði fram í óháð-
um kosningabandalögum sem ekki
mynda stjórnmálaflokk.
Flokkakerfið er meinsemd
Eftir Bjarna
Harðarson » Þeir sem ætla að
hafa áhrif vita sem
er að leiðin liggur ekki
um þingmennina sjálfa,
heldur um „vinnuveit-
endur“ þingmannanna,
stjórnmálaflokkana.
Bjarni Harðarson
Höfundur er bóksali og skipar fyrsta
sæti á Suðurlandslista kosninga-
bandalags Regnbogans.
Á öldum áður var
tvennt áberandi í upp-
eldi barna á Íslandi.
Annað var flengingar.
Hitt, að láta börnin
læra fermingarkverið
og ýmsan annan skóla-
lærdóm utanbókar. Nú
hefur þessu hvoru
tveggja verið hætt. Það
er vonandi af hinu góða
að börnin skuli ekki
lengur flengd. En það er afleitt að
þau skuli vera hætt að læra utan-
bókar.
Sannleikurinn er nefnilega sá, að
það getur ekki verið um neinn lær-
dóm að ræða, nema vissir hlutir séu
lærðir utanbókar. Það er t.d. ekki
hægt að læra tungumál til hlítar án
þess að læra mörg þúsund orð utan
að og hvað þau þýða, að ógleymdum
reglum í málfræði og setningarfræði.
Það gengur nefnilega ekki að þurfa sí
og æ að fletta upp í orðabókum, því að
þá mundu menn ekki segja ýkja
margt, eða vera að minnsta kosti
mjög lengi að því að koma því út úr
sér. Þegar einhver talar tungumál
„reiprennandi“, sem kallað er, þá er
það einfaldlega af því að hann kann
það utan að.
Í öðrum greinum þurfum við líka
að geta gengið að ákveðnum þekking-
arforða vísum. Það gildir meðal ann-
ars um íslensku, stærðfræði, mann-
kynssögu, landafræði, trúarbrögð og
margar fleiri greinar. En núna er í
tísku að stilla þessari þekkingu mjög í
hóf, af því að það er næstum bannað
að læra nokkurn hlut utan að. Æ, það
er ekkert gagn í því að kunna utan-
bókar kvæði, höfuðborgir landanna,
nafnaraðir keisara og konunga eða
sálmvers. Það er bara páfagaukalær-
dómur, segja menn.
En enskumælandi þjóðir tala af viti
um utanbókarlærdóm. Að kunna eitt-
hvað utan að heitir á ensku að kunna
það „by heart“: að kunna það með
hjartanu. Það sem stendur í bókinni
stekkur upp af blaðsíð-
unni og tekur sér ból-
festu í hjartanu. En það
getur það ekki, nema
það fái að halda sínum
rétta búningi, sínu
ákveðna orðalagi. Það
er varla hægt að skilja
efnið í kvæði, nema
búningur kvæðisins
fylgi með. Enginn hefur
vald á sögu Íslands,
nema hann muni röð at-
burða, eins og þeir
gerðust. Það er ekki
hægt að vita um lönd og þjóðir, öðru-
vísi en maður hafi lagt nöfn landanna
á minnið, legu þeirra á hnettinum,
helstu borgir o.s.frv. Annars mun
kennarinn spyrja: „Jæja, Jón litli,
hvar finnst þér nú að Afríka sé á jarð-
arkringlunni?“ En Nonna á ekki að
finnast neitt um það. Hann á að vita
það. Utanbókar.
Kristin trú hefur líka setzt að í
tungumálinu, í ákveðnum orðum, og
ef maður kann þau ekki, þá verður
trúin einhver óákveðin tilfinning, sem
þá og þegar rýkur út í veður og vind.
Þess vegna þurfum við að kunna
Faðir vor, og meira en það, líka trúar-
játninguna, ritningarvers og sálma.
Trúin kviknar nefnilega af því sem
við heyrum, og ef við tökum það ekki
til okkar utan bókar, með hjartanu,
verðum við dauf og dumb gagnvart
fagnaðarerindinu.
Sverrir heitinn Kristjánsson sagn-
fræðingur lét einhvern tíma svo um-
mælt, að núna ættu allir að vera
barmafullir af skilningi, en enginn
mætti kunna nokkurn skapaðan hlut.
Eftir Gunnar
Björnsson
» Sannleikurinn er
nefnilega sá, að það
getur ekki verið um
neinn lærdóm að ræða,
nema vissir hlutir séu
lærðir utanbókar.
Gunnar Björnsson
Höfundur er prestur.
Að læra utanbókar
Innviðasjóður
Umsóknarfrestur til 22. apríl 2013
Rannís auglýsir eftir umsóknum um styrki úr Innviðasjóði.
Hlutverk Innviðasjóðs er að byggja upp rannsóknarinnviði á Íslandi. Innviðasjóður
veitir styrki til kaupa á tækjum, gagnagrunnum og hugbúnaði og öðrum þeim búnaði
sem telst mikilvægur fyrir framfarir í rannsóknum.
Við úthlutun úr Innviðasjóði er tekið mið af úthlutunarstefnu Rannsóknasjóðs og eftirtalin
atriði lögð til grundvallar:
l Að innviðirnir séu mikilvægir fyrir framfarir í rannsóknum á Íslandi og fyrir
rannsóknir umsækjenda.
l Að fjárfesting í innviðum skapi nýja möguleika til rannsókna og/eða innviðirnir
tengist verkefnum sem Rannsóknasjóður styrkir.
l Innviðir sem komið er upp með styrk frá sjóðnum skulu vera aðgengilegir öðrum
rannsóknahópum eftir því sem svigrúm er til.
l Að samstarf verði um nýtingu innviða milli stofnana eða milli stofnana
og fyrirtækja með fyrirsjáanlegum hætti.
l Að áætlanir um kostnað og fjármögnun séu raunhæfar.
Umsækjendur skulu kynna sér reglur sjóðsins áður en umsókn er gerð.
Nánari upplýsingar og aðgangur að rafrænu
umsóknarkerfi á www.rannis.is.
H
N
O
T
S
K
Ó
G
U
R
g
ra
fí
s
k
h
ö
n
n
u
n
Laugavegi 13, 101 Reykjavík,
Dunhaga 5, 107 Reykjavík,
sími 515 5800, rannis@rannis.is
www.rannis.is
Rannís er miðstöð stuðningskerfis vísinda- og tæknisamfélagsins, menntunar og þróunar mannauðs
auk menningar og skapandi greina. Rannís stuðlar að þróun þekkingarsamfélagsins í gegnum rekstur
samkeppnissjóða, aðstoð og kynningu á alþjóðlegum sóknarfærum og samstarfsmöguleikum auk þess
að greina og kynna áhrif rannsókna, menntunar og menningar á þjóðarhag. Hlutverk Rannís er að
veita faglega aðstoð og þjónustu við undirbúning og framkvæmd vísinda- og tæknistefnu Vísinda- og
tækniráðs.
VIÐ ERUM
SÉRFRÆÐINGAR
Í GASI
Þú getur verið afslappaður og öruggur
við grillið með AGA gas. Öruggur um
að þú ert að nota gæðavöru og að
þú fáir góða þjónustu þegar þú þarft
áfyllingu á gashylkið, hvort sem þú
nýtir þér heimsendingarþjónustu á
höfuðborgarsvæðinu eða þegar þú
heimsækir söluaðila AGA.
Farðu á www.gas.is og finndu
nálægan sölustað eða sæktu
öryggisleiðbeiningar og fáðu
upplýsingar um AGA gas.
www.GAS.is