Morgunblaðið - 16.03.2013, Blaðsíða 34

34 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. MARS 2013
» Innanríkisráðherra
hefur nýtekið
ákvörðun um ráðningu
forstjóra Þjóðskrár sem
var prófsteinn á getu
ráðuneytisins til að leiða
rafræna stjórnsýslu
Á umliðnum 30 ár-
um hafa fræðimenn
um tölvumál ríkisvalds
lagt áherslu á um-
breytingarhlutverk (e.
transformation) upp-
lýsingatækni. Hvernig
hún sparar ríkinu og
öllum öðrum tíma og
peninga, eykur fag-
mennsku þess og
starfsánægju starfs-
fólks og styrkir gagnsæi og lýðræði í
samfélaginu – að
ógleymdu hlutverki
hennar við nýsköpun.
Ríki keppast við að ráða
til sín leiðtoga til þess
að leiða breytingar,
upplýsingastjórnendur
í ráðuneyti og leiðandi
nöfn að stofnunum – til
að breyta samfélögum
sínum farsællega.
Fyrirlesarar fara um
heiminn, fylla fyr-
irlestrasali og boða
mikilvægt hlutverk
leiðtoga í rafrænni stjórnsýslu. En
þessir fræðimenn og fyrirlesarar ná
ekki til Stjórnarráðs Íslands. Æðsti
yfirmaður rafrænnar stjórnsýslu
ríkisins, skrifstofustjóri stjórnsýslu-
mála í forsætisráðuneytinu, upp-
fyllir ekki þessi skilyrði, það urðu
átök um ráðningu hans vegna kynja-
mála, en ekki á forsendum rafrænn-
ar stjórnsýslu.
Generalistarnir ráða
Tilefni þessarar greinar er nýtek-
in ákvörðun innanríkisráðherra um
ráðningu forstjóra Þjóðskrár. Sú
ákvörðun var prófsteinn á það hvort
ráðuneytið geti leitt rafræna stjórn-
sýslu ríkisins, en málaflokkurinn
fluttist nýlega til þess. Til starfans
var ráðinn miðaldra lögfræðingur
með stjórnunarmenntun og með
starfsreynslu innan stofnunarinnar.
Í starfsauglýsingunni var ekki
minnst á rafræna stjórnsýslu.
Þessir tveir starfsmenn hafa ekki
sérþekkingu á sviði upplýs-
ingatækni. Síðustu 30 árin hafa
flestar mikilvægar ákvarðanir
Stjórnarráðsins í rafrænni stjórn-
sýslu verið teknar af generalistum,
oftast lögfræðingum, það er undir
hælinn lagt hversu farsælar þær eru
og kostnaður almennings getur ver-
ið hár, sóunin og vanþekkingin við
kaupin á fjárhags- og mannauðs-
kerfi ríkisins er toppurinn á ísjak-
anum.
Þótt um sé að ræða afar hæfa
starfsmenn á öðrum sviðum við-
fangsefna sinna þá njóta starfsmenn
án sérþekkingar á rafrænni stjórn-
sýslu ekki tiltrúar og valdaaðstöðu
innan fagstétta tölvumála, þeir eru
ólílegir til að hafa reynslu til þess að
takast á við hagsmunagæslu inn-
flytjenda og hugbúnaðarhúsa og
þeir geta ekki heldur tekist á við
óraunhæfar eða rangar pólitískar
kröfur frá netinu og skipulagt far-
sællega virkni almennings í sam-
félagslegri ákvarðanatöku.
Furðulegt verkefnaval
Það fer ekki hjá því að tölvuvæð-
ing íslenska ríkisins taki á sig ein-
kennilegar myndir. Furðuleg verk-
efni hrannast upp, svo sem rafrænar
kosningar sem eru nánast eina verk-
efnið sem tölvutæknin ræður ekki
við, blokkanir á frjálsu flæði efnis á
netinu sem gera okkur fræg að en-
demum og uppbygging nýs auð-
kennakerfis hjá Þjóðskrá, sem er
með ólíkindum að lítil þjóð taki að
sér. Lykillinn að röngu verkefnavali
hárra og lágra er m.a. sá að forstjóri
Þjóðskrár hafi ekki burði til þess að
leiða málaflokkinn faglega.
Nútímalegar forsendur svo sem
markaðsvæðing verkefna miða að
því að nýsköpun sé framkvæmd og
skili samfélaginu arði, ríkið á ekki að
þróa sín kerfi sjálft. Þær eru ekki
virtar, t.d. í auðkennamálum.
Bandaríkjastjórn hefur tekið í notk-
un nýtt auðkennakerfi í samvinnu
við markaðsaðila, það er í hraðri út-
breiðslu og breska þingið hefur tekið
það í notkun. Það væri farsæl lausn
fyrir ríkið og tilvalið verkefni fyrir
sprotafyrirtæki að setja slíkt kerfi
upp fyrir Íslendinga í samvinnu við
Þjóðskrá – og spreyta sig gagnvart
öðrum þjóðum á netinu sem þjón-
ustuaðili á heimsvísu með nýju auð-
kennakerfi á leiðandi stöðlum.
Klíkuskapur
Stjórnarráðið er nokkuð lokað og
nú hefur það ráðið einn af sínum án
þess að ráðherrann kæmi vörnum
við. Sérfræðiþekking á rafrænni
stjórnsýslu er afar lítil innan raða
þess og er sjaldan sótt út fyrir það,
t.d. ekki til Háskóla Íslands. Þá er
nýsköpunarhugmyndum oft illa tek-
ið.
Nú fer fram heildarendurskoðun
á stefnu ríkisins í rafrænni stjórn-
sýslu og hún virðist unnin í þröngum
hópi. Gríðarlega mikilvægt er í okk-
ar samtíma að ríkið bæði leiði fag-
lega nýja stefnumörkun og hafi til
þess burði og njóti virðingar við þau
störf sín og geti vegið saman al-
mannahagsmuni og hagsmuni at-
vinnulífsins – og ekki síður hitt að
það sé gert í opnu ferli þar sem
áhugamenn og hagsmunaaðilar hafa
eðlilega aðkomu, enda er um að
ræða mikilvægasta málaflokkinn í
framþróun samfélags okkar.
Lokaorð
Rafræn stjórnsýsla er ekki fram-
tíðin, heldur nútíminn. Stjórnarráð
Íslands þarf að virða forsendur hans
og ráða leiðtoga í rafræna stjórn-
sýslu í allar lykilstöður. Annars er
tekin mikil áhætta, einkum í ljósi
þess hvað ríkið gegnir miklu hlut-
verki hér á landi. Við höfum dregist
mikið aftur úr.
Við mistökum í mannaráðningum
er ekki nema eitt að gera, að end-
urskipuleggja tölvumál ríkisins til
þess að ná hæfum leiðtogum að
málaflokknum. Tilraunin með að
flytja hann í innanríkisráðuneytið
hefur mistekist. Vel kæmi til mála að
fjármálaráðuneytið tæki málið að
sér og myndaði leiðandi stofnun í
rafrænni stjórnsýslu eins og víðast
er gert.
Eftir Hauk
Arnþórsson
Haukur Arnþórsson
Mistök innanríkisráðuneytisins
Höfundur er stjórnsýslufræðingur.
Allt í einu birtist frétt í Sjónvarpinu
um lok veðurathugana á Hólmsheiði
og álit verkfræðistofunnar Mannvits
á flugvallarframkvæmd þar, síðan
degi síðar kom fréttin um kaup borg-
arinnar á hluta Vatnsmýrarinnar af
ríkinu, svo líklega mun umræðan um
Reykjavíkurflugvöll dragast lengi
enn á langinn. Og ég sem hélt að það
væri löngu orðið ljóst, að fráleitt væri
„að færa“ þetta grundvallarmann-
virki „eitthvað annað“. Hvað svo sem
átt er við þá; Keflavík, Hólmsheiði,
Löngusker eða Álftanes (Garðabæ).
Kostnaðurinn yrði einfaldlega of yf-
irþyrmandi. Ábyrgðarkennd fyr-
irfinnst varla í „flutningstillögunum“
sem haldið hefur verið á lofti og ekki
er einu sinni reynt að reikna út hver
heildarumsvifin reynast og fjár-
útlátin. Eyðilegging heils flugvallar,
tuga milljarða virði, auk þess sem
hann er vinargjöf bresku þjóðarinnar
til allra Íslendinga, ekki bara Reyk-
víkinga – og slíka gjöf má aldrei
forsmá.
Hversu mikilvægur er Reykjavík-
urflugvöllur? Hver veit það?
Í eigin þágu, auðvitað, lagði breski
herinn hann upphaflega til og telur
hann ugglaust ómetanlegan og þar
fyrir utan eina aðalundirstöðu vel-
megunar Reykjavíkurborgar – þótt
hún sem slík hafi allajafna staðið í
vegi fyrir vexti hans. Þægileg nálægð
vallarins við stjórnvöld hlýtur þó að
hafa látið honum í té lofsyrði þeirra
sem starfa sinna vegna verða að vera
á reglubundnum fundum með stjórn-
sýslunni í höfuðborginni. Svo ekki sé
nú minnst á alla sjúklingana sem eiga
flugvellinum líf sitt að launa og starfs-
fólkinu kringum hann.
Slæmt var það að skammsýnu hug-
myndirnar hinna vinstrisinnuðu yrðu
ofaná – einmitt þegar hilla tók undir
að öll umferðarmálin kæmu saman í
einni alvöru umferðarmiðstöð nærri
Loftleiðum. Stórpólitísk framkvæmd
af þeirri stærðargráðu er reyndar
ekki á færi annarra en vanra við-
skiptamanna og virkra í atvinnulífinu.
Sem oftast eru innan vébanda Sjálf-
stæðisflokksins, eða þá Framsókn-
arflokksins, nema ef nú liggi straum-
urinn yfir til Hægri grænna og þeirra
bandarísku úrræða sem þar eru boð-
uð – beint gegn Evrópusambands-
umsókninni ótímabæru.
PÁLL PÁLMAR DANÍELSSON,
leigubílstjóri.
Samgöngumál vega
sennilega einna þyngst
Frá Páli Pálmari Daníelssyni
Bréf til blaðsins
TREFJARÍKAR PRÓTEINSTANGIR
FYRIR KREFJANDI AÐSTÆÐUR