Tímarit Máls og menningar - 01.09.1967, Blaðsíða 37

Á Halýsbökkum
A amtmannsskrifstofunni kannast enginn við í fyrstu að hér búi nein þjóð
merkilegri en Tyrkir; eftir langa rekistefnu rámar þó fulltrúa amtmanns í að
einhversstaðar muni finnast reytingur af Sirkössum í héraðinu, vill þó sem
minnst um þá tala. Að síðustu ber samt forvitnin hærra hlut og innborin
kurteisi, kynfylgja landsmanna þegar þeim er sjálfrátt, og hann gerir boð
eftir starfsveinum sínum, ef einhver sé sem þekki Sirkassa af orðspori. Og
það nemur ekki Iöngum togum unz heil hersing kontórista þyrpist inn í her-
bergið; hver maður heilsar á sína tungu, Sirkassar, Kabarðínar, Lesgar,
Georgíumenn, Lazar ...; þetta er eins og hjá postulunum á pikkisdögum.
Þar er á meðal annarra manna hávaxinn piltur grannleitur, ívið ljósari
yfirlitum en títt er í þessum sveitum og yrði þó kallaður dökkleitur á Norð-
urlöndum; hann verpur orði á mig, réttir mér höndina og segir: De bon horz,
komdu sæll og vertu velkominn, mikið hefur verið beðið lengi eftir þér.
Stundu síðar sit ég yfir teglasi með ossetiskum vinum ...
Vagninn fer á stað jöfnu báðu óttu og miðs morguns. Landið er heldur
ljótt, nær ófrjóar heiðar, fjær reginfirnindi furuvaxin, bergið ljóslitt eða
rautt. Á stöku stað er þorpskríli í dalverpi, aldingarðar og plóglönd, gæsir
vappandi í vegbrúninni, kerling að amstra, með skuplu og dulu fyrir andlit-
inu, í forinni liggur vísundur og kælir sig, dánumannsgripur, strákar á sundi
í mórauðri lækjarsytru. Einhversstaðar nemur vagninn staðar, síðan er
gengið spölkorn unz komið er í þorp uppi í brekkunni. Það er rniður
morgunn; á torginu sitja nokkrir bændur fyrir utan krá og skeggræða; þeir
standa á fætur og bjóða gesti velkomna; okkur er óðara borið te. Skólakenn-
arinn — ég kalla hann Hodja með sjálfum mér — hefur orð fyrir heima-
mönnum og spyr tíðinda: er langt að komið, hvert er verið að fara? Gestur
segir af hið léttasta, að hann er lítillátur grammaticus upp fæddur á vind-
börðum blágrýtisurðum úti á heimsenda, við dauf fræði, og er nú hingað
kominn til ríkja Míþrídats konungs að hafa uppi Sirkassa þá sem kalli sig
Irona, frændur konungs og Zaraþústru, og kunni forna tungu hinna skýþnesku
grasheiða; sé þeir sagðir búa hér fram til dala, undir Hvítfelli.
Hodja kann skil á hverju eina; og þegar hann hefur sagt til vegar, en ég
leyst úr spurningum hans um jarðargróður og skólahald í átthögum mínum,
örkum við áleiðis upp úr þorpinu. Stigur liggur fram með fjallsrótum; næst
þorpinu eru aldingarðar, síðan taka við kornakrar, sprottnir byggi, hveiti og
rúgi, í hh'ðinni vaxa víðikjörr og lyng. Á ökrum snapa starar, fasanar og ak-
urhænur, örn vokir í hömrum, froskar kvaka hjá litlum læk. Eftir stundar-
131