Tímarit Máls og menningar - 01.09.1967, Blaðsíða 84

Tímarit Máls og menningar
Ljóðlist hans orkar einlæg og afvopn-
andi, sökum þess að þær manngerðir sem
hún leiðir í ljós eru hlálegar. En að baki
því sem virðist meinlaust, er hún beisk og
hættuleg á sama hátt og hafmeyjan eða
sædjöfullinn, sem svo er lýst: „ikke bare
dybtgáende/ men overfladesprængende gang
pá gang/ pisker vanligt klimaets pænt ad-
skilte elementer til flertydigt skum“. Benny
Andersen setur sprengjur uudir innantóm-
ar vanahugmyndir okkar og splundrar
þeim.
Sú efasemdarafstaða, sem er svo alger í
hinni nýju ljóðagerð, verður að níhilisma
hjá Poul Borum og Jens 0rnsbo. Ljóðabók
Borums Dagslys (Gyldendal, 1966) viður-
kennir tilgangsleysið sem grundvallarskil-
yrði, sem verði við að búa: „Hvis du ikke
ved hvad meningen/ er med dit liv/ da er
det meningen". Ljóð hans eru samþjöppuð
smábrot, þar sem allt óþarft er burtu sneitt
til þess þau geti birzt sem skírar myndir
eða hugsanir. Þau minna á Haiku-ljóðin
japönsku.
I haust sendi 0rnsbo frá sér fjórðu
ljóðabók sína Tusdigte (Gyldendal). Níhil-
ismi hans er andstæða níhilisma Borums,
viðurkenningarlaus, uppvægur, niðurríf-
andi. Ljóð hans eru árás í því skyni gerð
að afhjúpa hinar fölsuðu dýrlingamyndir.
Með miklum krafti tungutaksins leggur
hann viðurkenndar hugmyndir að velli, hið
viðkvæma, hátíðlega, hetjulega. Sem mál-
snillingur er hann í hópi þeirra heztu;
stíll hans er ofsafenginn, einskonar barok,
sem næstum sprengir viðjar tungunnar,
getur gert ljóð hans lokuð en einnig
skemmtileg og jafnvel hrífandi skáldleg.
Umhverfi hans er stórborgin og aflvaki
hans nóttin, þar sem myrkt frumeðli ijóðs-
ins nær að blómstra:
Om aftenen
nár babyernes hjerte er sláet til jorden
og hundene kun g0r indad
Má vera það sé hvatvíslegt að taka byrj-
endur með í yfirlit sem þetta, því að liætt-
an á röngu mati er mikil. Eitt ljóðskáld
ætla ég samt að nefna, Henrik Nordbrandt,
sem hlaut einn hinna stóru þriggja ára
styrkja frá Dansk Kunstfond fyrir bók sína
Digte (Gyldendal, 1966). Eftir heils ára-
tugs auðuga ljóðagerð er hinn módernist-
íski stíll orðinn svo gegnunninn, að hann er
sjálfur orðinn að hefð, og leiðin fram á
við liggur annaðhvort í áframhaldi þessar-
ar liefðar eða í tilraunaátt, sem andæfir
gegn henni. Henrik Nordbrandt velur fyrri
kostinn, og skáldhörpuna hefurhann snilld-
arlega á valdi sínu. Vel má líkja afstöðu
ljóða hans til viðhorfa 0rnsbos. Þau eru
oft níhilistísk, en níhilismi þeirra er kulda-
legt þunglyndi og sjálfhæðin hnignun.
Hann er fágaður og leiðir ekki til herferð-
ar í nafni reiðinnar.
Hinn möguleikinn, að endurnýja ríkj-
andi hefð, heíur verið kannaður á ýmsan
hátt undanfarin ár, eins og i hinni nyenkle
poesi, scm í stað alls óskýrleika beitir af-
dráttarlausri hreinskilni sem gerir ljóðin
mjög aðgengileg, endaþótt grundvelli efa-
hyggjunnar sé sjaldnast burtu kippt. Bezt
dæmi þessa eru „Amagerdigte" (1965) eft-
iri Klaus Rifhjerg, ljóðasyrpa um bernsku
og æsku. A þessu útgáfuári hefur skáldið
og sagnahöfundurinn Knud Holst sent frá
sér ljóðabókina Samexistens (Borgen,
1966), sem er mörkuð sambærilegu við-
hafnarleysi í stíl og svipuðu efnisvali. Stíl-
einkenni þessara ljóða er einiöld bygging
þeirra. Skáldið notar mælt mál til þess að
tjá einfalda og hversdagslega hluti. Þessi
nýja einfaldleikastefna er mótvægi gegn
þeirri Ijóðlist sem leitar erfiðra orðasam-
handa til þess að tjá það sem erfiðlega
verður með orðum tjáð, „det billedlöse
billede", eins og komizt er að orði á einum
stað í hinni nýju bók Borums; en um nýj-
an „skóla“ er naumast að ræða. Rifbjerg
178