Tímarit Máls og menningar - 01.09.1967, Blaðsíða 89

Nýjar danskar bókmenntir
í ljóðabókinni „Idylia“, sem „Danskere"
líkist að ýmsu leyti.
Fyrri helmingur sjöunda áratugsins var
tími smásagnahöfundanna. Þar sem heita
mátti reglan á sjötta tuginum, að höfundur
hæfi feril sinn sem Ijóðskáld, komu nú
fram margir nýir menn með smásagnasöfn
sem fyrstu bók, og Ijóðskáldin tóku að
skrifa prósa.
Tveir hinna ungu prósahöfunda sem
byrjað hafa með smásagnasöfnum, Sven
Holm og Dorrit IFillumsen, hafa sent frá
sér skáldsögur sl. vetur. Jomfrutur eftir
Sven Ilolm (Gyldendal, 1966) er stutt og
gamansöm líkingafrásögn af hinni sígildu
menntaskólaást og þeim vandamálum, sem
kornungt fólk „með fastráðnum foreldrum"
getur átt við að stríða til að nálgast hvort
annað. Stíll bókarinnar er velheppnuð
rannsókn á litrfku og myndrænu tungutaki
módernismans með gamansamri nýtingu á
ofldæðismöguleikum þess. Fyrst og fremst
er bókin ástarjátning, ástþrungið eintal til
ástkonunnar. Sagan átti skilið að hljóta
kímniskáldskaparverðlaun ársins, enda
fékk hún þau.
Það er einkenni hins nýtízkulega prósa,
að hann er skrifaður í fyrstu eða annarri
persónu. Aðferðina má skoða sem afleið-
ingu af afstöðu módernismans, sem gerir
þriðjupersónufrásögn ómögulega, sökum
þess að hún tortryggir hlutlæga og skipu-
leggjandi afstöðu höfundarins, sem er ein-
kenni hefðbundins prósa. Bæði „Jomfru-
tur“ og fyrsta skáldsaga Dorrit Willumsens,
Stranden (Gyldendal, 1967) eru skrifaðar
í fyrstu persónu, en þar sem „Jomfrutur“ er
eintal vi’ð aðra aðalpersónu bókarinnar, þá
er „Stranden" innra eintal, sem beinist
ekki að neinum sérstökum. Það er enginn
þú í bókinni, aðeins hinn gruflandi ég og
fjarstæðukennt umhverfið, sem sögumaður
er fullkomlega utan við. Og það er einmitt
þessi einangrun, sem er aðalstef bókarinn-
ar. Líkt og aðalpersónurnar hjá Rifbjerg
og I.eif E. Christensen er sögumaðurinn
ófær um að komast í mannlegt samband
við aðra. Hann forðast það jafnvel, strýk-
ur frá konu sinni til Spánar og einangrar
sig þar svo rækilega, að hann verður að
lokum bókstaflega að engu.
Tvær síðasltaldar bækur sýna — ásamt
nokkrum öðrum — að nýtízkuprósinn hef-
ur, líkt og nýtízkulýrikin, tekið út þroska
sinn, hann er fullsmíðað tæki, sem hinir
ungn geta án frekari fyrirvara gripið til og
notfært sér. Jafnframt virðast margir hinna
eldri módernista vera komnir á það stig í
höfundarþróun sinni, að vænta megi frá
þeim þeirra helztu ritverka. Utlitið innan
dansks prósaskáldskapar gefur góð fyrir-
heit.
Sama verður ekki sagt um leikritið, sem
stendur höllum fæti þessi árin. Meginhluti
danskrar leikritagerðar kemur fram í
hljóðvarpi, sjónvarpi og gamanleik (revy),
þar sem Rifbjerg, Erik Knudsen, Panduro
o. fl. hafa haldið uppi ádeiluhefðinni.
Árið 1966 voru þrjú dönsk leikrit frum-
sýnd á sviði. Nik Nik Nikolaj (Gyldendal,
1966) eftir Erik Knudsen, sem sýnt er í
Álborg Teater, er samtímaádeila á lista-
mann sem hvorki hlýtur vinnufrið í austri
né vestri, sökum þess að bæði hið komm-
úníska og kapítalíska þjóðfélagsform stríð-
ir gegn sönnum húmanisma. BalidenBorg-
erlige (Gyldendal, 1966) eftir Ernst Bruun
Olsen, sem var sett á svið í Det ny Teater
í Kaupmannahöfn, er sömuleiðis ádeila, en
með öllu nákvæmara og tímabærara mark-
miði. Líkt og leikfrumsmíð Bruun Olsens,
„Teenagerlove“ frá 1962, er það söngleik-
ur með leikhefð Brechts og Kurts Weills
að fyrirmynd, auk amerískra söngleikja.
Ádeilunni er í þetta sinn beint að borgara-
lega þróaðri verklýðsstétt (og þar með
gegn dönsku sósíaldemókratíi) sem að
183