Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Page 30

Tímarit Máls og menningar
mæður í þessum bókum ekki utan heimilis. Þær eru heima, ávallt við-
búnar að sinna manni og börnum. Tvær mæður hafa annað starf en í
báðum tilfellum geta þær unnið það heima og hafa í sinn stað ráðskonur
við eldhússtörfin. Athyglisvert er hvers konar störf feðurnir vinna. Þar eru
m. a. tveir skógarverðir, dýralæknir, læknir og listamenn sem starfa heima.
En snúum okkur aftur að söguhetjunum. Þær eru allar sannkölluð fyrir-
myndarbörn. Þær eru duglegar í skóla og skara margar framúr, þær eru
hressilegar en allt gaman þeirra er græskulaust og þær eru aldrei í neinni
uppreisn. Þær hafa mörg „stráksleg" einkenni en þó er ljóst að þær hafa
lagað sig að „kvenhlutverkinu" eða eru a. m. k. meðvitaðar um það að þær
þurfi síðar að falla inn í það hlutverk. Þetta kemur víða fram, s. s. í áhuga
þeirra á matreiðslu, fötum og útliti sínu - og útliti annarra. Það einkennir
líka margar söguhetjur að þær vilja alltaf vera að láta eitthvað gott af
sér leiða, fórna sér fyrir göfug málefni eða eins og segir um Kátu: „... hún
var svo góð og kenndi í brjósti um alla minnimáttar, sjúka og fátæka.“10
Að hjálpa fátækum og bjarga fólki úr lífsháska kemur fyrir í næstum
hverri bók. Stundum tekst að slá tvær flugur í einu höggi og gera þetta
tvennt í einu. Að góðgerðastarfseminni vinna stelpurnar ýmist einar eða
þær fá fullorðna í lið með sér. Alla jafna er þar um að ræða ríkt fólk
sem hjálpar þeim sem lítið eiga. Samúð höfunda er með þeim fátæku,
ekki sem stétt heldur sem einstaklingum. Lausn á vanda fátæks fólks er
því alltaf einstaklingsbundin, jafnvel háð tilviljun og góðmennsku aðal-
persónanna. Freistandi er að álykta að tilgangurinn með því að hafa í sög-
unum fátækt fólk sé að gefa stelpunum tækifæri til að sýna góðmennsku
sína og fórnfýsi. Sú tilgáta styrkist þegar afstaða til fátæktar er athuguð.
Hún er aldrei sú að útrýma eigi fátækt og jafna mun milli ríkra og fátækra.
A þann möguleika er aldrei bent í nokkurri bók. Tilgangurinn virðist fyrst
og fremst sá að gefa lesendum góða fyrirmynd, svona eiga góðar stúlkur
að vera. Yfirleitt er litið á fátækt sem sjálfsagðan hlut, jafn sjálfsagðan
og það að vera ríkur. Tökum bókina Frænkurnar fjórar og amma í Fagra-
dal sem dæmi. Þar segir frá forríkri ömmu sem gefur fátæku fólki gjafir
á stórhátíðum. Af þeirri mynd sem í bókinni er dregin af þessu snauða
fólki má skilja sem svo að það sé ekki svo slæmt að vera fátækur þegar
maður á efnafólk eins og ömmuna að.
Víða gætir þeirrar áráttu í stelpubókum að höfundar reyna að sætta
börn við það að þau séu áhrifalaus í þeim heimi sem fullorðnir hafa
156