Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Page 59

Frá hlýðni um eja til uppreisnar
1979- Barnabrek Tótu eru svo eðlileg og sjálfsögð að það er varla hægt
að kalla þau brek, en þó hlýtur hún þung ámæli fyrir þau í sögunni og
þunga refsingu: afskiptaleysi fullorðinna þegar hún er í hættu. I sögunni
er alið á einmitt því sem börnum finnst allra sárast, að engum þyki vænt
um þau eins og þau eru, þau þurfi að breyta sér og aðlagast hinum full-
orðnu til þess að verða metin.
Báðar gerðir raunsæilegra barnabóka hafa þann annmarka að þær geta
ekki haft neitt öðruvísi en það er, þær geta ekki breytt neinu fyrir allan
fjölda barna. Þótt einstaklingurinn sé búinn að komast að sínum niður-
stöðum er annars allt við það sama. Þetta takmarkar vissulega umfang
sagnanna, og þess vegna grípa margir höfundar til hugmyndaflugsins til
að komast út fyrir þau takmörk.
Hvers eiga hörn að leita og krefjast?
Bókum um furðuverur og alls kyns ævintýri hefur farið heldur fjölgandi
hjá okkur á þessum áratug, en flestar eru þær gerðar af fjarska litlu hug-
myndaflugi. Þá fyrst finnst manni verulega reyna á hvað skáld er gott
þegar það fer út fyrir veruleika sinn. Tvær bækur úr furðuheimi fantasí-
unnar vil ég geta um hér, vegna þess að þær eru vel útfærðar og valda
ekki vonbrigðum: Fýlupokana eftir Valdísi Oskarsdóttur og Sögu af Frans
litla fiskastrák eftir Guðjón Sveinsson (báðar 1976). Bók Valdísar endar
að vísu nokkuð skyndilega og hugarfarsbreyting fýlupokanna mætti vera
betur undirbyggð en hugmyndin er að öðru leyti skemmtilega unnin. Heim-
ur Frans litla niðri í sjónum á sér sterka hliðstæðu í mannheimi og þar
nýtur fantasían þess að taka ráðamenn ómjúkum tökum með illkvittnis-
legum afleiðingum. Sömuleiðis hefur Guðjón skrifað (í Jólablað Þjóðvilj-
ans, 1977) dæmisögu um bandaríska hersetu á Islandi þar sem hann getur
- af því að dæmisöguformið leyfir það - séð fyrir endalok hennar og látið
þau gerast. Þessi saga Guðjóns höfðar þó e. t. v. meira til fullorðinna les-
enda sem hafa gaman af að ráða í tákn sögunnar en til barna sem verða
að fá hjálp við allt slíkt. Það er líka galli á henni að endirinn útheimtir að
lesandi fái ekki samúð með neinni persónu í sögunni, og það verður kald-
rifjað í sögu handa börnum. I Fransi er samúðin hins vegar með lítilmagn-
anum, og þar er líka nóg til að skemmta sér við þótt maður skilji ekki
háðið.
185