Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Qupperneq 60

Tímarit Máls og menningar
í tveim íslenskum barnabókum á þessum áratug hefur verið reynt með
góðum árangri að vefa saman veruleika og ímyndun - auk þess sem Alí
flugvélaræningi ætti kannski frekar heima hér en þar sem honum var holað
niður. I Berjabít eftir Pál H. Jónsson (1978) tekur sögumaður byrjunar-
stöðu í raunverulegum aðstæðum afa sem leiðist, eins og innilokuðu barni,
af því að hann má ekkert gera. Innihald í lífið finnur hann í dálitlum
fugli sem hefur villst til Þingeyjarsýslu alla leið frá Kasmír og er vansæll
með það og svekktur. Afi ræðir við fuglinn, lengi vel með hörmulegum
árangri, en með því að leggja fram alla sína ást og alúð tekst honum að
brjóta þrjóska varnarstöðu fuglsins niður og sýna honum að lífið sé ekki
svo bölvað þrátt fyrir ailt, ef maður leggi fram krafta sína. Hér ræður til-
finning ferðinni og skáldlegur innblástur umfram skynsamleg rök, og
það gerir þessa sögu einhverja yndislegustu barnabók okkar. Samstaða, sam-
hjálp og kærleikur er það sem gildir.
Hin bókin sem mig langar að minnast á hér er eldri en Berjabítur og
ekki eins vel gerð, en þjónar tilganginum hér ennþá betur. Sú heitir Trilla,
álfarnir og dvergurinn Túlli og er eftir Olgu Guðrúnu (1972). Eins og í
Berjabít hefst þessi saga í leiðinlegum veruleika þess sem er innilokaður
og má ekki neitt. Trillu hundleiðist í andlausum sandi í sandkassa og flýr
þaðan inn í ævintýraheim. Þar límr allt öðruvísi út og betur fyrir börn,
hlutverkum er jafnt skipt á milli kynja, börnin fá sinn skammt af ábyrgð
og peningar eru ekki vandamál. Auk þess krefst þessi heimur mikillar
hetjulundar af Trillu sem hún er fús til að sýna. Og hún lofar sjálfri sér
að reyna að berjast fyrir breytingum þegar heim kemur afmr.
I þessum tveim síðasttöldu sögum held ég að felist mikill lífsneisti og
tækifæri til að virkja börn og kenna þeim að vinna að því sem hefur raun-
verulegt gildi. Það skiptir miklu máli að geta sýnt þeim árangurinn af
verkinu með hjálp ímyndunarinnar ef leiðin sem farin er að markinu er
raunhæf og sannfærandi. Það þýðir ekkert að láta Súpermann leysa málið.
Staða barna er ekki góð í nútímaborgarsamfélagi, þau eru mýmörg bar-
átmmálin ef vel er að gáð, því börn eru í rauninni alveg réttindalaus þar
sem þau sitja í biðsal atvinnulífsins. Sameinuðu þjóðirnar hafa gefið út
lista yfir það sem börn eiga rétt á á barnaári og sá listi er fallegur, en það
má bæta ýmsu við og færa kröfurnar um leið nær jörðinni kannski.
Eitt af því sem þá verður fyrst fyrir er að börn eiga að hafa rétt til að
hafa áhrif á umhverfi sitt. Það er alltaf verið að troða í þau umferðar-
reglum svo að hinir fullorðnu geti þvegið hendur sínar af þeim sem fyrst,
186