Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 61

Frá hlýðni um efa til uppreisnar
þau þurfa að sætta sig við manndrápsumferð og taka tillit til bílanna, þegar
þau ættu rétt á hættulausum íbúðarhverfum þar sem enginn bíll mætti
aka um og þuu gætu farið allra sinna ferða án þess að fara yfir umferðar-
götu. Börn eiga rétt á að vera með foreldrum sínum á vinnustað og fylgjast
með því þegar lífsafkoma þeirra er tryggð, þá fá þau betri yfirsýn yfir sam-
félagið. Þetta var meginkrafa bókarinnar Uppreisnin á barnaheimilinu sem
þýdd var fyrir útvarp og gefin út 1973. Sú bók var einmitt ævintýri af
svipuðu tagi og hér um ræðir.
Halldór Laxness sagði einu sinni fyrir löngu að sannur kristindómur
væri „sá að gera þrælinn óánægðan með hlutskifti sitt, kenna honum að
krefjast, gera byltingar og verða að manni“ (Raflýsing sveitanna, Alþbl.
1927).1 2 3 Þannig eiga rithöfundar líka að kenna börnum að krefjast réttar
síns. Það má taka byrjunarstöðu í raunverulegum aðstæðum barna og snúa
þeim á haus með samstöðu, samvinnu og ævintýri. Til dæmis mætti skrifa
sögu um börn sem eru vön að leika sér á óbyggðu svæði i nágrenni sínu
og verða gröm þegar á að steypa þar bílastæði. Venjulega láta börn þar
við sitja, en hugsum okkur þá að þessi börn tækju sig saman og færu í
hóp á palla hjá borgarstjórn, gerðu setuverkfall við dyr borgarstjóra og
hætm ekki fyrr en fullorðna fólkið gæfist upp fyrir þeim. Börn eiga rétt á
bókum fullum af vekjandi hugarflugi.
I lokin minni ég á formála þessa spjalls og beini þeirri hvatningu til
allra rithöfunda að þeir hafni vélrænni skiptingu í barnabókahöfunda og
aðra höfunda og sinni börnum jafnt og fullorðnum, svo fremi þeir hafi
eitthvað að segja við börn. Vegur barnabókanna hefur vaxið hin síðusm
ár og mætti tína til mörg dæmi um það, en bemr má ef duga skal.
1 Grein þessi er upphaflega fyrirlestur, sem var fluttur í fyrsta sinn þann 25. jan.
1979 og noklcrum sinnum eftir það, m. a. í Neskaupstað og Vestmannaeyjum.
2 Þessum áratug eru gerð skil í ritgerð minni um Þjóðfélagsmynd íslenskra barna-
bóka, Studia Islandica 35, Rvík 1976. A henni er hins vegar sá annmarki að þar
er ómaklega alhæft um allar íslenskar barnabækur út frá þessum áratug, sem við
nánari aðgæslu reyndist sérstaklega lélegur að þessu leyti.
3 Vitnað til eftir Peter Hallberg: Hús skáldsins, Rvík 1970, bls. 29-
187