Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Side 117

sammála um að þar væri á ferðinni
raunsæilegt leikrit en þó voru fjölmarg-
ii jafnframt tilbúnir til að ásaka höf-
undinn um vítavert óraunsæi.
Raunscei
Flestir lesendur bókarinnar Glatt er
t Glanmbce munu tilbúnir til þess að
samþykkja það þegar í stað að hana
megi flokka sem raunsæilega sögu. Hvað
átt er við með þessu svokallaða raunsæi
er hins vegar dálítið flóknara mál. Eg
ætla ekki að rekja hér öll þau ósköp
sem menn hafa látið útúr sér um inni-
hald hugtaksins raunsæi. Eg er ekki fær
um það og hef auk þess lúmskan grun
um að það yrði til lítils gagns. Hins
vegar má reyna að benda á nokkur
grundvallaratriði sem oft vilja gleymast
þegar þetta er rætt.
Þegar talað er um raunsæi í bók-
menntum eða raunsæisbókmenntir er
oftast verið að tala um skáldskap þar
sem hinum hlutlæga veruleika er ekki
raskað. Skáldið lætur þá alla áþreifan-
lega hluti halda náttúru sinni og hrófl-
ar í engu við mannlegum takmörkum.
Þegar orðið raunsæi er hins vegar
notað í mæltu máli er merking þess
miklu víðari. Þar nær það ekki yfir
hlutveruleikann einan heldur nær það
einnig til skoðana okkar og hugmynda.
Ef við segjum um einhvern mann að
hann sé óraunsær þá vísar það meira
að segja eingöngu til skoðana hans og
dómgreindar.
Þó að ég hafi hér greint á milli notk-
unar hugtaksins raunsæi í bókmennta-
fiæði annars vegar og mæltu máli hins
vegar þá ber ekki að skilja það svo að
hér sé um tvo ólíka heima að ræða. I
bókmenntafræði hefur hugtakið ákveð-
inn hluta af því merkingarsviði sem
það hefur í mæltu máli og það er eng-
Umsagnir um bcekur
iu tilviljun að það skuli vera afmarkað
eins og raun ber vitni. Það er auðvitað
látið heita svo að það sé gert í vísinda-
legum tilgangi og til þess að auka mark-
sækni bókmenntafræðanna en reyndin
er önnur.
Meðferð hins hlutlæga veruleika
skiptir nefnilega engu máli þegar bók-
menntir eru annars vegar. Hún er ein-
ungis formlegt atriði. Með því að draga
spurninguna um raunsæi eða ekki nið-
ur á formlegt plan geta borgaralegir
bókmenntafræðngar hins vegar komist
hjá því að ræða boðskap bókmennta.
Þar með sleppa þeir við að flækja bók-
menntunum inn í baráttu um hugmynd-
ir og pólitík og það eru þeirra ær og
kýr.
Raunscei eða ekki
Eg sagði áðan að meðferð hlutveru-
leikans í bókmenntunum skipti engu
máli og væri raunar aðeins formsatriði.
Slíkar og þvílíkar fullyrðingar þarf
sennilega að styðja nokkrum rökum.
Bókin Glatt er í Glaumbce sýnir þetta
ljóslega enda má segja að hún sé kveikj-
an að þessum hugrenningum. Hún f jall-
ar eins og áður er getið um það efni
sem almennast má telja í íslenskum
barnabókum en það er sveitalífið.
Þetta er nútímasaga. Atvinnuhættir
eru að vísu dálítið fornlegir en það
markast af því að sagan gerist ekki á
neinu stórbúi. Sigurjón bóndi segist vera
sportbóndi og það má til sanns vegar
færa. Hann býr með nokkrar rollur í
útjaðri einhvers af Austfjarðakaupstöð-
unum og þau hjónin vinna bæði lítils
háttar með búskapnum — vinna fyrir
rollunum eins og það heitir á máli
sveitamanna.
Höfundurinn notar manna- og staða-
nöfn sem eru alþekkt á Austurlandi og
243