Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.05.1988, Síða 77

Tímarit Máls og menningar - 01.05.1988, Síða 77
Af þremur sagnamönnum plötusnúðar köllum „one hit wonder“. Síðasta bókin sem hann skrifaði kom út næstum sextíu árum síðar, og þótti ekki minni tíðindi en sú fyrsta. Þá var hálfnuð næsta öld. Nokkrum sinnum á þessum höfundarferli komu deyfðarleg tímabil; hann komst á miðjan aldur, og svo fór hann að verða gamall og menn gerðu því skóna öðru hverju að varla kæmi neitt merkilegt frá honum úr þessu. En alltaf birtist hann á ný. Arum eftir að menn höfðu afskrifað hann kom eitthvert meistaraverkið. Menn gátu fæðst og lifað sómasamlega ævi og dáið síðan, í bið eftir að gamli meistarinn skrifaði sig þurrausinn. Og tengsl verkanna við ævi og feril skáldsins eru svo sérlega mikilvæg og áberandi í þessu tilfelli; þarf ekki annað en að benda á nokkur lykilverka hans því til sönnunar, sem fjalla beinlínis um hann sjálfan. I Sulti er Hamsun ungur, hún gerist fyrir rúmri öld, á þeim árum er hann ráfaði um og svalt í Kristjaníu; þá var hann búinn að fara tvær ferðir til Ameríku og dvelja nokkurn tíma, starfaði meðal annars sem sporvagnsþjónn í Chicagó en kvað hafa verið svo nærsýnn og utan við sig að hann gat ekki lesið á götuskiltin og vissi fyrir vikið aldrei hvar hann var. Noregur var ekki mikið fyrir land á þeim árum handa ungum snillingi, en þó leist honum enn lakar á rísandi stórveldið í nýja heiminum. Samt voru þar tveir hópar manna sem hann hreifst af: allslausu anarkistarnir í iðnaðarslömm- um Chicagó og þrælalausi landeigendaaðallinn í Suðurríkjunum, sem ný- verið hafði tapað borgarastríðinu. Þetta kemur heim og saman við fyrstu- persónusögur Hamsuns: í Sulti er hann nafnlaus allslaus útskúfuð hetja sem býr að einhverjum andlegum fjársjóði - þótt hann þurfi að leggja sér til munns bein ætluð hundum, er hann hafinn hátt yfir leigukellingarnar og prangaralýðinn í Kristjaníu, með sínar fimmkrónuáhyggjur. I innra lífi hans felst dáðin; hann þarf ekki að sigrast á öllum veðlánurum smáborgar- innar, vegna þess að í myrkri fangelsisins, þarsem honum hefur náðarsam- lega verið leyft að gista, finnur hann upp nýtt orð sem enginn hefur heyrt áður. Í Grónum götum segir frá fimmta áratug þessarar aldar, eftir allar byltingarnar og heimsstyrjaldirnar, og þá er Hamsun ekki lengur nafnlaus og allslaus eins og anarkistarnir í Chicagó, heldur gamall og íhaldssamur stórhöfðingi sem nýlega hafði verið sviftur öllu, einsog Suðurríkjaaðallinn. I bókinni Að haustnóttum hittum við Knut Hamsun fyrir þarsem hann er kominn miðja vegu á þessari leið; miðaldra höfðingi sem er að reyna að lauma sér útí frelsi nafnleysisins. En mestu máli skiftir þó að maður þekkir alltaf samstundis sama manninn. Sama gáfaða kærulausa húmoristann sem rúmlega tvítugur í Sulti finnur upp í huga sínum allskonar annmarka á þessu fólki sem er á sveimi í kringum hann, til að ná sér niðri og hug- hreysta sjálfan sig; svo hittum við hann líka í Grónum götum á elliheimil- 211
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.