Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1992, Blaðsíða 58

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1992, Blaðsíða 58
vera algildur mælikvarði á satt og rétt. Þess- vegna er heimspekin í aðra röndina sam- keppni og barátta við heilbrigða skynsemi. Fólk notar það líka gegn heimspekingum að það sem þeir segja stangist á við heil- brigða skynsemi. Samkvæmt almannaskoðun er heimspek- ingurinn einmitt iðulega á villigötum! Það er af því að hann sér hlutina frá öðru sjón- arhorni og ruglar fólk í ríminu. Heimspek- ingurinn er stundum hróðugur yfír því að honum hefur tekist að rugla fólk, því að þá neyðist það til að fara að hugsa upp á eigin spýtur, hvernig svo sem því tekst það. Heimspekingurinn vill hafa þau áhrif á fólk að það velji sér ekki lífsskoðun eftir fyrir- mælum annarra eða af handahófi. Stundum öðlast fólk lífsskoðun á svipaðan hátt og það frelsast til einhverrar sértrúar. Allt í einu er eins og menn uppgötvi skoðanir sem áður voru þeim huldar, þeir slá skjaldborg um þær því þeim finnst þær veita sér fót- festu í lífinu. Skoðanirnar verða þeim hækj- ur, án þeirra finnst fólki að það muni missa jafnvægið. Heimspekin snýst hinsvegar um að hugsa án þess að vera rígbundinn á klafa ákveðinna skoðana eða kenninga. Sá sem hugsar heimspekilega er aldrei fyllilega bundinn einhverri tiltekinni lífsskoðun. Og er það þetta sem heimspekingarnir kenna: Hvernig hœgt er að vera til án þess að halda dauðahaldi ískoðanir sem maður hefur ekki hugsað sjálfur? Hér verður að gera greinarmun á tvenns- konar heimspeki. Annarsvegar er sú heim- speki sem stunduð er í háskólum og af fólki sem hefur það að ævistarfi að fást við fræði tengd heimspeki sem kennslugrein í há- skólum. Hinsvegar er heimspeki sem með- vituð og mótuð hugsun einstaklingsins um lífið og tilveruna. Hver einasti maður þarf á slíkri heimspeki að halda til að takast á við heiminn og sjálfan sig í heiminum og móta eigin lífsstefnu. Við getum því annarsvegar talað um skólaheimspeki eða akademíska heimspeki og hinsvegar um náttúrulega heimspeki. Ég held að allar manneskjur séu í upphafí efniviður í góða náttúrulega heimspekinga, því mönnum er raunverulega í blóð borið að gera sér kerfi skoðana, hugmynda og kenninga um lífið og tilveru okkar í veröld- inni. Börn eru náttúrulegir heimspekingar og oft þeir bestu — áður en þau eru farin að spillast af hleypidómum fullorðinna. Þannig er heimspekileg hugsun oft eðlileg- ust. Þessa hugsun sem við köllum heim- spekilega nýtum við til að setja lífi okkar markmið. Hver einstaklingur verður að móta lífsstefnu sína, og ef hann á að geta gert það á skynsamlegum forsendum, þarf hann að geta beitt þessari hugsun. Einnig nýtum við slíka hugsun til að taka ákvarð- anir og leysa deilumál, til þess að rökræða skipulega og til að lagfæra og gagnrýna ýmis kerfi hugmynda og skoðana. Kerfi hugmynda og skoðana eru mikilvægustu tæki mannsins til þess að fóta sig í tilver- unni. Það getur enginn hugsað fyrir annan mann. Þessvegna stunda allir náttúrulega heimspeki að vissu marki. En sannleikurinn er sá að fjöldi fólks fær aldrei tækifæri til að móta eigin náttúrulega heimspeki. Fólk er stöðvað eða stöðvast í því efni einhversstaðar á lífsleiðinni og sumir mjög snemma. I stað þess að það móti eigin lífssýn er troðið upp á það skoðunum og hugmyndum sem það verður rótfast í 48 TMM 1992:1
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.