Glóðafeykir - 01.12.1987, Blaðsíða 16

16
GLÓÐAFEYKIR
til þess að það tækist. Hér verður byggingasaga hússins ekki tíunduð,
en meðan á verkinu stóð þurfti auðvitað margs að gæta. En þó varð það
erfiðast viðfangs, sem menn töldu best fyrir séð í upphafi, en það var
fjármögnun byggingarinnar. Áður en KS reisti sitt hús, höfðu nokkrir
aðilar aðrir reist sláturhús skv. áætlun sláturhúsanefndar. Má nefna
auk Borgarness, kaupfélögin í Búðardal, á Blönduósi og Húsavík og
Sláturfélag Suðurlands á Selfossi. Höfðu framangreindir
fjármögnunaraðilar að mestu staðið við sitt í sambandið við þessar
byggingar, en þó varð dráttur meiri en ráð var fyrir gert. Margt kom
auðvitað til, m.a. niðurskurðaraðgerðir stjórnvalda, svo og það, að
fjáröflun fór ekki fram á þann hátt, sem ráð var fyrir gert. Þó tók
steininn úr þegar kom að fyrirgreiðslu til sláturhúss KS. Fæst af þeim
loforðum, sem í upphafi voru gefin stóðust. Lánin sem veitt voru að
lokum, miðuðust við allt annað mat en raunverulegan
byggingarkostnað, og voru þess utan afar óhagstæð. Þau voru
verðtryggð með gengi bandaríkjadollars, sem á þessum árum og
raunar allt fram yfir 1984, hækkaði mikið umfram aðra gjaldmiðla, og
að auki voru fastir vextir mjög háir, eða 11,5% og 13%. Hafa þessilán
verið félaginu alla tíð síðan erfiður ljár í þúfu. Vissulega hefur
bandaríkjadollar þróast á annan hátt nú síðustu misseri, en það getur
skjótt breyst. Öllu verr gekk þó með framlag Framleiðnisjóðs. Þegar til
átti að taka, var fjáröflun hans skert verulega. Miklir
efnahagsörðugleikar steðjuðu að þjóðinni á þessum árum.
Vestmannaeyjagosið í ársbyrjun 1973 og olíukreppan um svipað leyti
komu hart niður á fjárhagsafkomu ríkissjóðs og landsmanna allra, og
voru því framlög til stofnana eins og Framleiðnisjóðs auðveld bráð
hnífum niðurskurðarmanna hins opinbera. Framlag sjóðsins til
sláturhússins kom ekki fyrr en í árslok 1975, og hafði þá hlutfall hans
af metnum byggingakostnaði verið skorið niður í um það bil 15% og
krónutalan þar að auki miðuð við meðaltalsverðlag áranna 1972-1973,
og varð því heldur lítið úr þessum peningum, því verðbólga var mikil á
þessum árum. Varð þetta því til þess að fjármagnskostnaður á
byggingartíma varð geipilegur, og hækkaði verð hússins til muna frá
því sem gert hafði verið ráð fyrir.
Fleira kom til er olli vonbrigðum. Áætlun sláturhúsanefndar gerði
ráð fyrir að rekstri undanþágusláturhúsa á þeim svæðum, sem
sláturhús skv. áætluninni væru byggð, væri hætt, og öllu sauðfé, t.d.
hér í Skagafirði, væri slátrað í hinu nýja húsi. Þetta varð þó ekki úr, því
stjórnmálamenn í öllum flokkum treystu sér ekki þegar til kom að
standa við áætlunina. Inn í þetta mál blandaðist svo ágreiningur um
skipulag fjárflutninga, sem bændur höfðu mjög skiptar skoðanir á.
Olli þar mestu, að bændur sem nýttu t.d. Eyvindarstaðaheiði og