Glóðafeykir - 01.12.1987, Blaðsíða 18

18
GLÓÐAFEYKIR
árið. Nautgripum og svínum er lógað þar árið um kring, en
hrossaslátrun fer að mestu fram að hausti til.
Tímarnir breytast
Margt hefur breytst á þessum tíma, og þá einkum og sér í lagi
markaðsstaða kindakjöts og annarra sauðfjárafurða. Vegur þar ef til
vill þyngst á metunum innganga Bretlands og Danmerkur i
Evrópubandalagið. Má segja að þar hafi grundvellinum verið kippt
undan útflutningi sauðfjárafurða, annarra en ullar og gæra, og áætlun
sláturhúsanefndarinnar gömlu þar með að miklu leyti unninfyrirgýg.
Framleiðslu- og uppbyggingarstefna sú, er rekin var í
sauðfjárbúskapnum hefur því snúist í að verða sá þáttur, er mestri
óvissu veldur um framtíðarstöðu sveitanna, í stað þess að vera
kjölfesta búsetu og afkomu bænda og skylduliðs þeirra. Fleira hefur
og komið til. Bændur hafa öðrum aðilum fremur orðið leiksoppur
annarra þjóðfélagsafla, mest vegna aðgerða stjórnvalda til að hafa
áhrif á framfærslukostnað með tilfæringum í verðmyndun
landbúnaðarafurða. Upphaf slíkra aðgerða má rekja til áranna um og
eftir 1950, en þá varð fyrst samkomulag milli rikisvalds annarsvegar
og aðila vinnumarkaðarins hinsvegar um að ríkissjóður verði fé til
niðurgreiðslu á nauðsynjavörum til að lækka framfærslukostnað.
Tengdust þessar aðgerðir kjarasamningum, eins og oftlega fyrr og
síðar. Upphaflega voru fleiri vörur en landbúnaðarvörur
niðurgreiddar, en vegna ýmiskonar erfiðleika í framkvæmd og
misnotkunar var horfið að því ráði að norrænni fyrirmynd að
niðurgreiða landbúnaðarvörur á framleiðslustigi. Kom þar meðal
annars til gott skipulag og nákvæm skráning landbúnaðarvöru-
framleiðslunnar, sem olli því að misferli og misnotkun hvarfviðþetta.
Það er því augljóst öllum, sem hafa vilja til að kynna sér sögu
niðurgreiðslna, að bændur voru ekki upphafsmenn þeirra, og
tilgangurinn alls ekki sá að styrkja landbúnaðinn, heldur var hér og er
enn um tilraun að ræða til tekjujöfnunar. Aftur á móti má finna þung
rök fyrir því, að sú árátta stjórnvalda,að vera með sífelldar breytingar
á hlutfalli niðurgreiðslna af heildarverði fullunninnar vöru, hafi spillt
mjög fyrir sölu, og veikt markaðsstöðu landbúnaðarvara. Einnig má
segja,að þau skekkjuáhrif, sem þær hafa haft á mat framleiðenda á
markaðsstöðu framleiðslu sinnar, hafi leitt til óhagkvæmni í búrekstri.