Glóðafeykir - 01.12.1987, Blaðsíða 5

5
Staða og horfur
I árdaga samvinnustarfs urðu menn eins og fyrr greinir þess fljótlega
áskynja, að samvinnufélögum eins og öðrum atvinnurekstri væri
nauðsyn á fjárhagslegum bakgrunni frá eigendum sínum. Hlyti slíkt
að aukast í réttu hlutfalli við kröfur þær, sem gerðar væru til félaganna
um framkvæmdir og þjónustu. Þessi aðferð, sem tryggði jafnframt að
lýðræðiskröfum félagsskaparins - einn maður, eitt atkvæði - væri
fullnægt, lánaðist vel, a.m.k. lengi vel framan af. Hinsvegar má segja,
að óstjórn efnahagsmála þjóðfélagsins hafi rýrt gildi þessara sjóða eins
og annars langtímafjármagns, og jafnframt haft þau áhrif, að efling
þeirra féll svo að segja niður.
Þörf fyrir fjárhagslega baktryggingu hefur síður en svo minnkað,
þrátt fyrir breyttar efnahagslegar forsendur. Lánsfé innanlands er og
hefur verið takmarkað, og fyrirsjáanlegt að slíkt ástand kemur til með
að verða eitthvað framvegis. Lánastofnanir gera einnig sífellt vaxandi
kröfur til þess, að fyrirtæki í atvinnurekstri sanni fyrir þeim, að
eigendur þeirra hafi þá trú á þeim, að þeir vilja leggja í þau fé. Margir
áhugamenn um viðgang samvinnufélagsformsins hafa velt því mikið
fyrir sér, á hvern hátt slíkt væri framkvæmanlegt, án þess að bera fyrir
borð grundvallarhugmyndir þær, sem fyrr eru nefndar og eru
undirstöðuatriði í samþykktum allra kaupfélaga, þ.e. að
fjárhagsstyrkur og viðskiptamagn hafí ekki áhrif á atkvæðisrétt á
félagsfundum. Hafa vangaveltur þessar oftast beinst að því, að annað
tveggja grundvallaðist slíkt á upprunalegu fyrirkomulagi, þ.e. að hluti
álagningar á vöruverð færi í réttu hlutfalli við viðskiptamagn inn á
sérstakan reikning viðkomandi félagsmanns, eða þá að boðin væru til
sölu e.k. stofnbréf, sem gengið gætu kaupum og sölum á almennum
markaði, og gæfu tiltekna ávöxtun fram yfir verðtryggingu, og
greiddist höfuðstóll þeirra að viðbættum vöxtum og verðbótum út eftir
tiltekinn tíma.
Endurbætur á stofnsjóðsfyrirkomulaginu eru nokkuð bundnar við
skattalög, og lög um samvinnufélög, sem nú hafa um allmörg ár verið í
endurskoðun. Nútíma tölvutækni og plastkortanotkun veita ýmsa
möguleika, sem vert er að skoða nánar í þessu sambandi.
Lokaorð
Það sjónarmið hefur því miður oft heyrst, að stofnsjóðirnir hafi í
raun verið hálfgerð eignaupptaka eða skattlagning, og hið mesta
illvirki gagnvart félagsmönnum samvinnufélaganna. Þetta er regin
misskilningur. Óhætt er að fullyrða, að án þeirra hefði uppbygging