Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2016, Side 52

52 TÍMARIT HJÚKRUNARFRÆÐINGA
Forvarnir gegn myndun þrýstingssára og notkun klínískra leiðbeininga
þrýstingssára hafi verið til í mörg ár fá allt of margir enn
þá slík sár (Sving o.fl., 2012). Tíðni þrýstingssára er notuð
á alþjóðlega vísu sem vísbending um gæði hjúkrunar
(Chaboyer og Gillespie, 2014).
Innleiðing klínískra leiðbeininga á heilbrigðisstofnanir
er vandasamt verk (Sving o.fl., 2012). Aukin þekking leiðir
til markvissari notkunar á klínískum leiðbeiningum í starfi
og ein leið til að auka þekkingu er að bjóða næga fræðslu
(Meesterberends o.fl., 2014). Einnig benda rannsóknir
til að á vinnustað, þar sem stuðningur við starfsfólk sé til
staðar, aukist líkurnar á að unnið sé samkvæmt klínískum
leiðbeiningum (Sving o.fl., 2012). Síðasta áratuginn hefur
fræðsla til heilbrigðisstarfsfólks, notkun áhættumatstækja,
úrval útbúnaðar til að létta á þrýstingi og miðlun klínískra
leiðbeininga aukist með það að leiðarljósi að bæta gæði
hjúkrunar og draga úr tíðni þrýstingssára (Barker o.fl.,
2013).
Þrátt fyrir úrval klínískra leiðbeininga benda niðurstöð-
ur fjölda rannsókna til þess að framkvæmd forvarna gegn
myndun þrýstingssára sé enn ábótavant (Chaboyer og
Gillespie, 2014). Íhuga á viðeigandi forvarnir sem fyrst hjá
öllum einstaklingum í áhættuhóp þar sem tíðni þrýstings-
sára lækkar umtalsvert þegar gagnreynd þekking í hjúkrun
er notuð (Sving o.fl., 2012).
Hindranir, sem hafa verið nefndar við innleiðingu
gagnreyndrar þekkingar í klínískri vinnu, eru m.a. skortur
á stuðningi og þjálfun, neikvætt viðhorf, vinnustaðasiðir,
skortur á fyrirmyndum í starfi, tímaskortur og of fátt
starfsfólk (Barker o.fl., 2012). Taka þarf þessar hindranir
til greina þegar unnið er að því að innleiða klínískar
leiðbeiningar í dagleg störf (Meesterberends o.fl., 2014).
Í rannsókn, sem gerð var á níu hjúkrunarheimilum
í Belgíu, var markmiðið að fá innsýn í þekkingu og
við horf hjúkrunarfræðinga og aðstoðarfólks varðandi
þrýstingssár. Einnig skyldi könnuð fylgni á milli þekkingar
og þeirra forvarna sem beita átti samkvæmt klínískum
leiðbeiningum um þrýstingssár. Mat á fylgni við klínískar
leiðbeiningar um þrýstingssár var metið hjá 614 íbúum
og af þeim fengu 259 eða 42,1% minna en 18 á Braden-
mælikvarðanum. Af þeim sem höfðu minna en 18 fengu
6,9% forvarnir í samræmi við klínískar leiðbeiningar,
26,6% fengu engar forvarnir og 60% fengu forvarnir að
einhverju leyti. Ekki var greinanlegur munur á þekkingu
hjúkrunarfræðinga og aðstoðarfólks á forvörnum og á
heildina litið var þeim ábótavant og klínískar leiðbeiningar
um þrýstingssár lítið notaðar (Demarre o.fl., 2012).
Rannsókn Gunningberg og félaga (2001) leiddi í ljós að
framkvæmd á áhættumati, forvarnir og meðferð þrýstings-
sára hjá sjúklingum með mjaðmabrot var ekki í samræmi
við klínískar leiðbeiningar. Meesterberends og félagar
(2014) könnuðu þekkingu og notkun á forvörnum gegn
myndun þrýstingssára hjá starfsfólki á hjúkrunarheimilum
í Hollandi og Þýskalandi. Þar kom fram að þekking á
gagnlegum forvörnum var í meðallagi í báðum löndum en
tilvik þar sem ógagnlegum ráðum sem valda skaða hafði
verið beitt var um 20% og er það áhyggjuefni.
Hjúkrunarfræðingar bera ábyrgð á því að veitt sé
gæðahjúkrun við forvarnir og meðferð á þrýstingssárum.
Einnig bera hjúkrunarfræðingar ábyrgð á að leiðbeina
samstarfsfólki (Sving o.fl., 2012). Fyrrnefndar rannsóknir
benda til þess að ekki sé farið nægilega vel eftir klínískum
leiðbeiningum og að þörf sé fyrir aukna fræðslu meðal
starfsfólks.
Forvarnagátlistar
Forvarnagátlistar (care bundle) eru leiðbeiningar við
umönnun, þar eru settar fram skipulagðar íhlutanir sem
byggðar eru á gagnreyndri þekkingu og miða að bættum
árangri fyrir sjúkling. Þeir gera umönnun markvissari og
hvetja til þess að unnið sé í samræmi við klínískar leiðbein-
ingar (Chaboyer og Gillespie, 2014).
Tíðni þrýstingssára á fjórum sjúkrahúsum með
2500 rúmum í Wales var árið 2005, 12% eða um 500
þrýstingssár á ári. Til þess að bregðast við þessu vandamáli
var lagst í rannsóknarvinnu og reynt að komast að því í
hverju vandinn lægi. Í kjölfarið var saminn forvarnagátlisti
(SKIN-bundle) sem var síðan prófaður á litlum einingum
og að lokum innleiddur og hefur verið í notkun á þessum
fjórum sjúkrahúsunum í Wales síðan 2010 og á mörgum
hjúkrunarheimilum þar síðan 2012. Starfsfólk fékk fræðslu
um áhættumat, skoðun á húð, þrýstingssáravarnir og
kennslu á notkun gátlistans. Forvarnagátlistinn byggist á
fyrirmælum um íhlutanir sem byggðar eru á gagnreyndri
þekkingu. Hver stafur í orðinu SKIN stendur fyrir áveðna
íhlutun: S = surface eða undirlagið, eins og dýnur og
sessur; K = keep moving eða hreyfingu, þá er átt við
skrifleg fyrirmæli um snúning og skoðun á húð; I =
incontinence, það að meðhöndla lausheldni á þvag og
hægðir og halda húð þurri og N = nutrition, það að meta
og meðhöndla næringarástand. Við innlögn er einstakling-
ur metinn með tilliti til áhættu fyrir myndun þrýstingssára
með viðurkenndum mælikvarða og ef hann er í áhættuhópi
er gátlistinn notaður og fyrirmæli gefin um hversu oft á
að meta einstaklinginn. Árangurinn hefur verið ótrúlegur,
til dæmis hafa ekki komið upp þrýstingssár í þrjú ár á níu
deildum og á einum spítalanum ekkert sár í sex mánuði.
Þrýstingssárum hefur fækkað úr 500 árið 2005 niður í sex
sár árið 2013 (Laing, 2013).
Hvernig stöndum við okkur?
Það er alveg ljóst að hægt er að gera mun betur þegar
kemur að forvörnum gegn myndun þrýstingssára og
markmiðið ætti að vera engin þrýstingssár. Í langflestum
tilvikum ætti að vera hægt að koma í veg fyrir þrýstingssár
þó að til séu undantekningar.
Hjúkrunarfræðingar þurfa að vinna samkvæmt klínísk-
um leiðbeiningum, framkvæma áhættumat samkvæmt
Braden-mælikvarða og fara eftir leiðbeiningum sem
honum fylgja. Þeir þurfa að meta húð, meta næringar-
ástand, útvega veiðeigandi undirlag og hafa skýr fyrirmæli