Nordens Kalender - 01.06.1930, Blaðsíða 100

Nordens Kalender - 01.06.1930, Blaðsíða 100
TUSEN ÁR ár fanns det ingen uppteckning av lagarna. Lög- sögumannen, vars uppgift det var att kanna lagens föreskrifter, laste upp den pá tinget sá att alla hörde det, en tredjedel varje ár, för att allmánheten skulle veta, vad som var lag, och för att andra skulle kunna lara sig den. Domstolsordningen var synnerligen invecklad och svárhanterlig, men ganska mánga máste likafullt ge sig i kast med den. Nástan varje framstáende man har nödgats deltaga i behandlin- gen av offentliga arenden pá tinget, och pá Island fanns knappast en större skam án att misslyckas eller upptráda oskickligt pá tinget. Det gick icke dá att pá förhand uppteckna talet eller att efterát ándra det i korrektur. Detta fostrade tanken till en ren och klar form, spráket till korta och klara uttryckssátt. Varav ha de islándska sagorna fátt sin rena, klara, gudomliga stil, som ingen översáttning kan áterge? Visserligen icke direkt frán det kalla, torra lagsprá- ket. Men lagarnas formulering och behandling pá alltinget har varit en skola för spráket, av betydelse ánda till denna dag. Det ár frestande att kasta fram en eller annan bild frán det gamla alltinget. Har ár en: En ung och fattig islánning — det ar icke ens kánt vad han hette •— kommer till Norges konung, Harald Hárd- ráde, och fár tillstánd att uppehálla sig i hirden pá villkor, att han varje dag underháller hirden med sagor. Men sagorna togo slut, och dá beráttade han, med konungens tillátelse, hela julhelgen ut, his- torien om konung Haralds egen hárfárd till Mikla- gárd. Konungen sade, att sagan var vál beráttad och i intet avvikande frán verkligheten — »men vem lárde dig den?» Ynglingens svar var: »Jag hade för vana ute pá Island att varje sommar fara till all- tinget, och dár lárde jag mig sagan, sádan den be- ráttades av Halldór Snorrason.» Men Halldór hade sjálv varit med konungen pá hárfárden, som en av hans frámste mán. Halldór var en máktig hövding pá Island. I 300 ár gjorde Norges konungar försök att slá Island under sig förrán det lyckades. Harald Hár- fagre var den förste, men islánningarna ville varken höra eller se hans utskickade. Den naste var Olav Tryggvason. Oiav den helige höll reda pá islán- ningarnas renlárighet och begagnade varje tillfálle att vinna deras vánskap och förtroende. Ár 1024 sánde han till Island en islánning som sin förtro- endeman med budskapet, att han »garna vill vara deras konung, om de ville vara hans undersátar». Men hans hánvandning lámnades obesvarad. Ko- nungens utskickade gjorde flera erbjudanden, och somliga av dem voro mycket listiga. Men dá de dryftades, steg en av landets hövdingar, Einar Ever- æingur, fram och sade att det lámpade sig vál om islánningarna voro konungens vanner och sánde honom gávor várdiga en konung. Men dáremot skulle de aldrig betala till konungen nágot som kunde fá namn av skatt; »vi skulle icke draga denna ofrihet enbart över oss sjálva, utan báde över oss och alla vára söner och alla vára efterkommande som bo i detta land». — Alltinget avslog med en mun alla konung Olavs böner. Men senare störtade vára egna hövdingar oss i olyckan. Skule jarl och Hákon Hákonsson försökte ett halvt árhundrade att komma i besittning av lan- det, och slutet pá dessa försök blev Gamla traktaten av ár 1262. Islands folk var trött pá den inre ofriden och mördandet och tog till en början med gládje emot konungamakten för att fá fred i landet. Men snart började en ny strid, islánningarnas kamp för sina ráttigheter gentemot det utlándska herra- váldet. Denna strid págick i óoo ár, ehuru det var en ojámn lek. Enstaka gánger grepo islánningarna till vapen och slogo ihjál de utlándska váldsmánnen, men endast dá deras godtycke överskred alla grán- ser. lslánningarna ha icke fört sin kamp med andra vapen án det enda som kan bita pá övermakten och en inrotad vana: att framhálla sina ráttigheter och att kráva ráttfárdighet i ráttfárdighetens namn. Yilka förándringar som án försiggingo i Nordens lánder ágde islánningarnas allting bestánd. Ar- ligen hölls det pá Tingvellir, midsommartiden, om det ocksá hade föga annat att göra án att döma i nágra ráttstvister. Dess lagstiftningsverksamhet avtog mer och mer men fortsatte dock i nágon mán lángt in i de följande árhundradena. Vissa tilldragelser i landet kunde stundom plötsligt áterge det dess forna utseende, sásom t. ex. en gáng vid mitten av 1500- talet, dá de báda biskoparna lágo i delo med var- 98
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112

x

Nordens Kalender

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Nordens Kalender
https://timarit.is/publication/1685

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.