Gátt - 2013, Qupperneq 7

7
Þ R Ó U N F R A M H A L D S F R Æ Ð S L U N N A R
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
JÓN TORFI JÓNASSON
F O R T Í Ð O G F R A M T Í Ð Í F U L L O R Ð I N S F R Æ Ð S L U
Jón Torfi Jónasson
H U G T Ö K I N F U L L O R Ð I N S F R Æ Ð S L A
O G F R A M H A L D S F R Æ Ð S L A
Hugtökin sem notuð eru í tengslum við fullorðinsfræðslu
eru á reiki og merking sumra þeirra hefur tekið breytingum
í tímans rás. Í daglegri umræðu er ekki talað um fullorðins-
fræðslu þegar vísað er til menntunar innan formlega skóla-
kerfisins, jafnvel þótt harðfullorðið fólk eigi í hlut. Þegar við
síðan skoðum málin fjarri skólakerfinu er óljóst að hvaða
marki sjálfstæð en markviss fræðsla einstaklinga eða skipu-
lögð menntun, sem er alfarið ótengd skóla eða réttindum
af einhverju tagi, eigi að teljast til fullorðinsfræðslu, til
dæmis skipulögð starfsþróun tengd ákveðnum störfum eða
verkefnum. Oft er farinn sá millivegur að nota hugtakið full-
orðinsfræðsla í þröngri merkinu, þ.e. um fræðslu eða skóla-
starf þeirra sem minnsta menntun hafa fyrir og jafnframt að
sú fræðsla sé utan skólakerfisins.
Í lögum um framhaldsfræðslu, sem tóku gildi 1. október
2010 og eru í hugum margra lög um fullorðinsfræðslu, er
samt sneitt hjá skilgreiningunni á fullorðinsfræðslu og orðið
framhaldsfræðsla notað til þess að undirstrika afmarkaða
skírskotun laganna. Lögin vísa til fræðslu til handa þeim
sem ekki hafa lokið stúdentsprófi, iðnnámi eða sambærilegu
námi úr framhaldsskóla en þiggja síðan fræðslu utan skóla-
kerfisins. Þau hafa verið túlkuð þannig að þau rúmi einnig
þann hóp fólks (oftast af erlendum uppruna) sem hefur lokið
sambærilegu námi erlendis en hefur samt ekki fengið það
viðurkennt til starfa í íslensku samfélagi. Orðsins hljóðan á
að benda til þess að um sé að ræða fræðslu sem er fram-
hald grunnskólanáms eða einhvers
takmarkaðs náms í framhaldsskóla
sem fari fram utan skólakerfisins;
þess vegna er talað um framhalds-
fræðslu en ekki framhaldsskólafræðslu.
Samkvæmt þessari afmörkun er margvísleg fræðsla
fullorðinna (t.d. þeirra sem hafa lokið stúdentsprófi eða
iðnnámi), sem fer fram utan skólakerfisins, jafnframt utan
við ramma laganna. En þótt afmörkun laganna sé tiltölu-
lega þröng að þessu leyti er hún opin á aðra vegu, því orðið
fræðsla hefur í lögunum mjög víða merkingu. Þannig er litið
svo á að mat á hæfni fólks til starfa, raunfærnimat, falli undir
lögin, enda sé markmið þessa mats ekki síst að viðurkenna
færni sem ígildi náms sem megi þannig meta jafngilt ein-
ingabæru námi í framhaldsskóla. Jafnframt viðurkenna lögin
að innan þeirra rúmist stuðningur og leiðsögn til þess hóps
sem þau tilgreina í formi ráðgjafar af ýmsu tagi. Stundum
skipta skilgreiningar aðeins máli til þess að fá almenna hug-
mynd um það málefni sem er til umræðu hverju sinni. En þau
skipta meira máli þegar fjármagn hangir á spýtunni eins og á
við um lögin um framhaldsfræðslu.
L Ö G U M F R A M H A L D S F R Æ Ð S L U
Lögin um framhaldsfræðslu (nr. 27/2010) eru um margt bæði
merkileg og áhugaverð. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lagði
fram frumvarp í desember 2008 og síðan Katrín Jakobsdóttir,
í stórum dráttum sama frumvarpið, í desember 2009. Lögin
voru samþykkt vorið eftir og tóku gildi 1. október 2010. Í allri
Síðasti áratugur hefur verið viðburðaríkur á margan hátt. Efnahagslífið hefur verið óstöð-
ugt, einkum vegna hruns bankakerfisins og erfiðrar stöðu bæði í almennu atvinnulífi og
opinberum rekstri. Fjölmargt hefur gerst í fræðslumálum, ekki síst hvað varðar skólagöngu
og endurmenntun fólks á fullorðinsárum. Kerfi og innviðir fullorðinsfræðslunnar hafa breyst
og margir mjög eftirtektarverðir þættir náð fótfestu. Í þessu hefti Gáttar verða margir þess-
ara þátta raktir. Í undanförnum árgöngum ritsins er að finna ítarlegar greinargerðir um
flesta þætti sem hér eru nefndir, meðal annars ítarleg söguleg ágrip. Hér verða aðeins
dregnar hinar grófu línur og hugleidd þýðing þess sem hefur gerst og við hvað er að etja í
framtíðinni.