Gátt - 2013, Blaðsíða 11

11
Þ R Ó U N F R A M H A L D S F R Æ Ð S L U N N A R
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
nú 14 talsins og með þeim reis það kerfi sem nú er við lýði.
Ennþá vantaði samt þrennt.
Eyrnamerkt fjármagn vantaði til þess að sinna þessu
afdráttarlaust því aldrei var ljóst að hvaða marki ríkisvaldið
taldi sér skylt að greiða fyrir nám markhóps (einstaklingar
með stutta formlega menntun) né að hvaða marki mið-
stöðvarnar skyldu sinna honum frekar en ýmsum öðrum.
Einnig vantaði samhæfðar hugmyndir um hvernig honum
skyldi sinnt; skyldi það gert með því að búa til sérstaka
skóla, einstök námskeið, ráðgjöf eða með raunfærnimati? Til
þess vantaði einnig einhvern vísi að kerfi þar sem mörkuð
væri stefna, stilltir saman strengir og snúið sér markvisst
að einmitt þessu verkefni. Vísar að þessu öllu voru í þeirri
starfsemi sem hér hefur verið nefnd en það vantaði samt
talsvert á að línurnar væru skýrar. Þrjú mikilvæg skref voru
stigin til þess að ráða bót á því sem vantaði á fyrsta áratug
þessarar aldar. Árið 2001 var gert samkomulag um stofnun
Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins sem fékk það verkefni að
sinna faglegri skipulagningu og samhæfingu. Í kjarasamn-
ingum 2001 og síðan aftur 2005, 2006 og 2008 var lagður
grunnur að fjármögnun verkefnisins og með lögum um fram-
haldsfræðslu 2010 var kerfið síðan fest í sessi á þeim nótum
sem unnið hafði verið eftir árin á undan; nú hafði ríkisvaldið
axlað ábyrgð sína formlega og búið til kerfi um starfsemina,
eða alltént sett um hana ramma. Höfuðeinkenni þessa verk-
efnis, eins og það hefur þróast, er brúin sem byggð er á milli
menntunar fólks sem hefur hana hvað minnsta og þess sem
krafist er í hinu formlega skólakerfi þegar reynsla og nám
fólks er metin þar inn.
B R E Y T T E Ð A Ó B R E Y T T S T A Ð A ?
Á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar í íslensku
atvinnulífi sem lýsa má á ýmsa vegu, ekki síst með breyttri
þátttöku á vinnumarkaði í kjölfar hruns bankakerfisins
haustið 2008. Afleiðinga þess sér þó ekki stað fyrr en í
tölum frá 2009. Atvinnuleysi vex og langsamlega stærsti
hópur atvinnulausra hefur aðeins lokið grunnskólaprófi,
enda er sá hópur stór. Hlutfallslega er staðan svipuð hjá
þeim og háskólamenntuðu fólki en verst hlutfallslega hjá
þeim sem hafa lokið prófi á framhaldsskólastigi. Þegar hinar
grófu línur eru skoðaðar virðist umrót síðasta áratugar ekki
hafa haft mikil áhrif á sókn fólks í menntun; hún er svipuð.
Vandinn við að meta og skilja þróunina er vitanlega sá að
ólík öfl og aðstæður togast á og ýmsar mótvægisaðgerðir
hafa sennilega temprað miklar breytingar. Mynd 2 bendir til
þess að bæði sókn í skóla og í endurmenntun eins og hún er
skilgreind í vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar virðist lítið
tengd kreppunni eða atvinnuástandinu, minna en ætla mætti
miðað við sveiflur í efnahags- og atvinnulífi. Á myndinni er
sýnd skólaganga ólíkra hópa og þátttaka eldri hópsins í alls
kyns endurmenntun.
Menntunarstaða þjóðarinnar er vel þekkt en umfjöllun
um hana kann stundum að vera misvísandi. Mynd 3 er
kunnugleg og breytist lítið frá ári til árs. Þar kemur fram
að um 20% aldurshópsins 35–39 ára hefur ekki lokið þeim
prófum úr framhaldsskóla sem almennt er miðað við. Eftir að
hópurinn nær fertugsaldri breytist þetta sennilega lítið. En
myndin sýnir fleira.
Þegar við beinum sjónum að stöðu karla sérstaklega
virðist vandinn vera tvíþættur, annars vegar er hve lengi þeir
eru að ná þessu marki og hins vegar hvernig lækka megi
20%-in sem virðist virka eins og gólf á þessari mynd, til
dæmis fara niður í 10% sem sjötta viðmiðið í Sóknaráætlun
ríkisstjórnarinnar, Ísland 2020, gerir ráð fyrir. Vera má að það
sé gagnlegt að líta á þetta sem tvö aðgreind viðfangsefni
þótt þau séu vitanlega náskyld.
Hvað konurnar varðar er staðan að einu leyti mjög ólík.
Mun færri konur alls hafa lokið því námi frá framhaldsskóla
sem miðað er við, en vandinn virðist vera þríþættur og því
hugsanlega skynsamlegt að leita að minnsta kosti þriggja
lausna eða líta á málið sem þrjú viðfangsefni. Í fyrsta lagi
Mynd 2. Sókn í nám, bæði í skóla og endurmenntun. Lóðréttu línurnar sýna
annars vegar örlítil skil sem virðast verða á árinu 2006 hjá eldri hópunum og
síðan skilin á milli 2008 og 2009 en þar er ekki að sjá miklar breytingar.
0
10
20
30
40
50
60
70
80
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
H
lu
tf
al
l %
a
f
al
d
u
rs
h
ó
p
i
Konur 16–24 ára í skóla
Karlar 16–24 ára í skóla
Konur 25–54 ára Fræðsla/endurmenntun
(í skóla ekki með)
Konur 25–54 ára í skóla
Karlar 25–54 ára Fræðsla/endurmenntun
(í skóla ekki með)
Karlar 25–54 ára í skóla