Gátt - 2013, Blaðsíða 43

43
Þ R Ó U N F R A M H A L D S F R Æ Ð S L U N N A R
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
legt, óformlegt eða formlaust nám“ (Orðaskrá um evrópska
menntastefnu)1. Hæfniviðmið eru verkfæri sem notuð eru
til þess að skilgreina námið. Þau lýsa því sem námsmaður
á að vita, skilja og/eða geta að námi loknu (Kennslumiðstöð
Háskóla Íslands, 2011).
Spurningin er ekki lengur „hvaða nám lagðir þú stund
á?“ heldur frekar „hvað getur þú gert eftir að náminu er
lokið?“ Þessi nálgun á mun betur við vinnumarkaðinn og
er miklu sveigjanlegri þegar tekið er tillit til ævimenntunar,
óhefðbundnar menntunar og annars forms óformlegrar
menntunar (Purser, Council of Europe, 2003 í Kennedy, Hyl-
and og Ryan, bls. 2, 2012).
Að skilgreina nám út frá hæfniviðmiðum krefst hugar-
farsbreytingar hjá þeim sem skrifa námsskrár, leiðbeinendum
og námsmönnum. Það felur í sér að ekki er lengur nægjan-
legt að skipuleggja nám út frá hugmyndum um hvað á að
kenna heldur þarf að miða námið við þá hæfni sem náms-
menn eiga að búa yfir að námi loknu. Lokaárangur námsins
er því útgangspunkturinn þess en ekki ferlið að lokapunkt-
inum (Kennslumiðstöð HÍ, 2011).
Hvernig hæfniviðmið eru orðuð skiptir máli til að til-
gangur þeirra nái fram að ganga. Hæfniviðmið eiga að lýsa
uppbyggingu námsins og mikið er lagt upp úr því að hæfnin
sé sýnileg og mælanleg og því er mikilvægt að velja sagnorð
sem lýsa þeirri þekkingu, leikni og hæfni sem á að vera til
staðar hjá námsmanni við námslok (Kennslumiðstöð HÍ,
2011).
Ýmsir hafa sett fram leiðbeiningar um hvernig á að skrifa
hæfniviðmið, þær eru allar með sams konar áherslum:
• Byrjaðu hvert hæfniviðmið á athafnamiðuðu sagnorði.
• Notaðu bara eina sögn fyrir hvert hæfniviðmið.
• Forðastu óljós hugtök (sagnir) eins og þekkir, skilur,
lærir, áttar sig á og vera meðvitaður um.
• Forðastu flóknar setningar, ef þörf er á notaðu fleiri en
eina setningu til að hæfniviðmiðið sé skýrt.
• Gættu þess að hæfniviðmið námsþáttar tengist hæfni-
viðmiðum námsskrárinnar.
• Hæfniviðmið á að lýsa því sem á að vera sýnilegt og
mælanlegt.
• Hafðu í huga tímann sem er til umráða til að ná settum
1 Learning outcome er þýtt í Orðaskrá um evrópska menntastefnu sem
lærdómur en í Aðalnámsskrá framhaldsskóla og víðar er talað um
hæfniviðmið.
hæfniviðmiðum. Fullvissaðu þig um að tíminn dugi til
að ná settum hæfniviðmiðum.
• Hafðu í huga þegar hæfniviðmið er skrifað hvernig það
verður metið, hvernig veistu hvort námsmaður hefur
náð hæfniviðmiði. Ef hæfniviðmið er of viðamikið getur
verið erfitt að meta ef þau eru of takmörkuð verður list-
inn yfir hæfniviðmið ef til vill of langur og nákvæmur.
• Fáðu einhverja til að lesa yfir hæfniviðmið, t.d. sam-
starfsfólk, námsmenn eða aðra sem þekkja til.
• Hafðu hæfniviðmið í samræmi við það þrep sem námið
er á.2
Þ R Ó U N N Á M S S K R Á A F R Æ Ð S L U -
M I Ð S T Ö Ð V A R A T V I N N U L Í F S I N S
Samhliða þróun, sem hefur átt sér stað á íslenska mennta-
kerfinu og þar með framhaldsfræðslunni, hefur verið unnið
að nýrri framsetningu námsskráa hjá Fræðslumiðstöðinni.
Leiðir sem unnið er eftir hafa ekki verið staðfestar og ekki
komin reynsla á gagnsemi þeirra.
Námsskrár FA hafa flestar þann tilgang að styrkja ein-
staklinga í starfi eða undirbúa þá fyrir störf eða frekara nám.
Starfstengdar námsskrár byggjast á greiningu á starfinu og
hæfnikröfum starfsins.3 Áhersla er á hæfni sem þarf að vera
til staðar að námi loknu. Hæfniviðmið og þrep eru ákvörðuð
út frá niðurstöðum hæfnigreiningar. Námsskrárritun og
hæfnigreining er samfellt ferli sem miðar að því að auka
hæfni einstaklinga. Niðurstöður hæfnigreiningar er einnig
hægt að nota við raunfærnimat.
Framsetning lýsinga á námsþáttum er þannig að hægt
er að nota þær við margs konar námsmat; stöðumat, leið-
sagnarmat, jafningjamat, sjálfsmat, lokamat o.s.frv. Jafn-
framt er leitast við að setja hæfniviðmið fram á þann hátt að
það nýtist við raunfærnimat.
Ný framsetning á að auðvelda námsmönnum að halda
utan um námsþróun sína og auka ábyrgð námsmanna á eigin
færnieflingu. Með nýrri framsetningu er jafnframt leitast við
að námsskrá geti verið hluti af verkdagbók námsmanns sem
mikil áhersla er lögð á. Góð verkdagbók gefur upplýsingar
um stöðu námsmanns að námi loknu, það sem hann hefur
fengist við í náminu og er mikilvægur vitnisburður um hæfni
2 (Kennedy o.fl., 2012, bls. 18).
3 Umfjöllun um hæfnigreiningar má finna í grein Guðmundu Kristinsdóttur
í þessu riti.