Gátt - 2013, Qupperneq 8

8
F R Æ Ð S L U M I Ð S T Ö Ð A T V I N N U L Í F S I N S
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
umræðu á Alþingi, bæði um fyrra frumvarpið og hið síðara,
ríkti góð sátt og er þetta enn eitt dæmi um að iðulega er
rík áhersla lögð á pólítíska samstöðu þegar kemur að undir-
búningi og afgreiðslu laga um menntamál. Ein ástæða fyrir
því að auðvelt var að ná góðri samstöðu var hugsanlega sú
að lögin breyttu í sjálfu sér ekki miklu. Þau festu í sessi þróun
sem verið hafði í gangi undanfarin 10–15 ár og fólu hvorki í
sér aukið fjármagn né mikla kerfisbreytingu, nema hvað nýr
rammi var settur um úthlutun fjár. Það fé var að mestu til
komið í þríhliða viðræðum stjórnvalda og aðila vinnumark-
aðarins í tengslum við kjarasamninga. Við það bættist fé sem
hafði verið í Starfsmenntasjóði og átti sér skyldan uppruna.
Að mínu mati hefur það einkennt mikið af lagasetningu
um menntamál alla 20. öld, og nú fram á þá 21., að lög hafa
verið sett til þess að staðfesta ákveðna þróun sem þegar var
orðin. Með þessari staðhæfingu er á engan hátt gert lítið úr
þessum lögum öllum; þvert á móti tel ég að í þeim felist meiri
vigt en ætla mætti við fyrstu sýn. Það á til dæmis mjög vel
við um lögin um framhaldsfræðslu. Fyrir því eru margvísleg
rök sem hér verða rakin.
Í fyrsta lagi eru þarna sett lög um fræðslu fullorðins fólks
sem hefur í vissum skilningi orðið viðskila við skólakerfið.
Þetta er afmarkaður hópur og um það hefur verið full sam-
staða, í pólitíkinni, en ekki síður meðal fulltrúa samtaka
atvinnulífsins, að miklu skipti að ná til hans. Með því að
tengja lögin fjármagni og sérsniðnu fræðslukerfi stígur hið
opinbera afar mikilvægt skref og axlar formlega og sýnilega
ábyrgð á þessum hópi.
Í öðru lagi er með lögunum einmitt verið að staðfesta
kerfi utan við hið hefðbundna skólakerfi. Að vísu er í lög-
unum vísað til starfsemi sem þegar var til, bæði símennt-
unarmiðstöðvanna og Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins. En
nú eru í lögum dregnar línur sem höfðu mótast í starfi undan-
farinna ára en vantaði þetta formlega innsigli; með því varð
ábyrgðin ótvíræð. Fræðsluaðilar og námsframboðið skyldi
vottað og um það ferli gerður rammi. Að sumu leyti er þarna
búið til nýtt skóla- eða fræðslukerfi utan þess sem fyrir var og
spurning vaknar vitanlega um það hvernig þessi kerfi muni
vinna saman.
Í þriðja lagi er að nefna raunfærnimat sem var fyrst sett
í lög um framhaldsskóla 2008 en fest í lög og síðan útfært
ítarlega í reglugerð (nr. 1163/2011). Í þessum lögum er ljóst
að framkvæmd þeirra fylgir fé. Útfærsla framhaldsskólalag-
anna í Aðalnámskrá 2011 vísar í framhaldsfræðslulögin og
reglur sem þeim fylgja um útfærslu. Formleg og fjárhagsleg
staða matsins er því staðfest með tilkomu framhaldsfræðslu-
laganna, en útfærslan nýtur þess formlega að eiga bakhjarl
í báðum lögunum. Fyrirkomulag eða verklag sem ekki hafði
skýran sess áður, þótt það hefði verið í þróun um hríð, fékk
nú sterka stöðu í menntakerfinu. Það var afdráttarlaust
viðurkennt, útfært og baktryggt með fjárveitingu að tiltekið
ferli sem byggði á mati á hæfni fólks til tiltekinna verka
gæti komið í stað bóklegra eða verklegra eininga í fram-
haldsskólanámi. Ég veit ekki hversu skýrt það er í hugum
skólafólks almennt hve sterkur lagalegur grunnur hefur verið
tryggður undir raunfærnimatið með lögunum báðum, reglu-
gerðinni og Aðalnámskránni, en niðurstöður raunfærnimats
„skulu vera jafngildar á milli fræðsluaðila á framhaldsskóla-
og framhaldsfræðslustigi“ eins og segir í reglugerðinni.
Í fjórða lagi er áhugavert að ráðgjöf hlýtur háan sess í
lagaumgjörðinni. Hún er einkum tengd raunfærnimatinu en
einnig möguleikanum á því að komast í nám. Í lögunum er
framhaldsfræðsla skilgreind sem „[H]vers konar nám, úrræði
og ráðgjöf“ þannig að fræðsluhugtakið hefur þar víða skír-
skotun, sem er mjög mikilvæg fyrir þann hóp sem lögunum
er ætlað að styrkja sérstaklega. En þessi mikla áhersla sem
lögð er á ráðgjöf og hvernig hún er ofin inn í skilgreiningu
á fræðslu er mikilvægur vegvísir fyrir allt fræðslustarf; vita-
skuld innan hins almenna skólakerfis, en í mínum huga ekki
síður utan þess, til dæmis í tengslum við alla starfsþróun í
atvinnulífinu.
H V E R S V E G N A F R Æ Ð S L A F U L L -
O R Ð I N N A ?
Nú mætti spyrja hvers vegna svo rík áhersla sé lögð á menntun
fullorðinna? Er ekki aðalatriðið að fólk mennti sig meðan það
slítur barnsskónum og eitthvað fram eftir unglingsárunum;
það geri flestir; setjist á skólabekk til dæmis fram að 19 ára
aldri og sumir láti það síðan gott heita? Þær áhyggjur sem
margir hafa af brottfalli benda til þess að svona vildi fólk
helst hafa þetta. Þeir hinir sömu viðurkenna hins vegar stað-
reyndir málsins: margir fara á mis við þá menntun sem fram-
haldsskólinn býður og það er talið mikilvægt að bæta þeim
það upp. Það er ekkert sem formlega hindrar að fólk geti sótt
inn í skólakerfið aftur þótt aldurinn færist yfir, en það er samt
í raun hægara sagt en gert. Þröskuldar á þeirri leið eru oft
mun hærri en marga grunar.
Rökin fyrir þessari miklu áherslu á að gefa þeim sem
farið hafa á mis við skólagöngu í framhaldsskóla kost á