Gátt - 2013, Síða 13

13
Þ R Ó U N F R A M H A L D S F R Æ Ð S L U N N A R
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
N I Ð U R L A G
Hér hefur verið rætt um tvær hliðar fullorðinsfræðslu. Önnur
er sú að veita fullorðnu fólki grunnmenntun. Um mikilvægi
þess hefur verið bærileg samstaða lengi en ekki ljóst á hvers
könnu það ætti að vera. Að verulegu leyti fyrir frumkvæði
aðila vinnumarkaðarins hefur það mál nú fengið formlegan
eða Fræðslumiðstöðvar en heyra að einhverju marki undir
ráðuneytið. Þessir aðilar hafa ekkert með stjórn símenntunar-
miðstöðvanna að gera en hafa samt mikilvægu miðlunar-
og mótunarhlutverki að gegna, til dæmis við gæðavottun
námsleiða og raunfærnimats og við stýringu úthlutunar fjár
skv. umsóknum og setningu gjaldskráa. Samningur ráðu-
neytisins við Fræðslumiðstöðina felur henni síðan fjölmörg
verkefni þannig að hún verður í raun miðstöð fjölmargra þró-
unarverkefna fyrir framhaldsfræðsluna. Staða hennar er mjög
áhugaverð þar sem hún sinnir verkefni sem fram til 2010 var
bókstaflega fyrir utan formlega menntakerfið en vinnur marg-
víslegt starf sem gott kerfi þarf á að halda. Hér er átt við að
væru þau ekki unnin af Fræðslumiðstöðinni (eða sambæri-
legri stofnun) eða af ráðuneytinu sjálfu er ekki ljóst að þau
yrðu unnin yfirhöfuð. Fræðslumiðstöðin sinnir kerfisbundið
tengslum við systurstofnanir erlendis, sinnir gæðavottun,
námskrárgerð, samstillingu ráðgjafar, þróar nýjar leiðir – og
þar er raunfærnimatið mest áberandi – og stundar eða hvetur
til matsverkefna og rannsókna. Margt af þessu er gert í sam-
starfi við aðra, meðal annars við símenntunarmiðstöðvarnar.
En auðvitað leita ýmsar spurningar sífellt á hugann. Sú fyrsta
er mjög jarðbundin og snýst um það hve vel kerfi Fræðslumið-
stöðvarinnar og símenntunarmiðstöðvanna, og auðvitað ann-
arra sem hafa skyld markmið, tekst að vinna að höfuðmark-
miði sínu. Tölur um starfið í þessum geira sem koma fram í
þessu riti benda til þess að starfið skili sér. Næsta spurning
liggur raunar í því sem hefur verið sagt, þ.e. hver verða afdrif
þessara tveggja kerfa sem nú eru við lýði á framhaldsskóla
– framhaldsfræðslustiginu? Munu þau þrífast saman, munu
þau vinna saman eða mun það eldra verða ofan á?
Þau kerfi sem hér hefur verið rætt um eru í eðli sínu
grunnmenntakerfi, bæði framhaldsskólarnir og framhalds-
fræðslan, þótt nemendurnir séu iðulega fullorðið fólk. En
ég velti því fyrir mér hvort annað þeirra gæti orðið símennt-
unar- og starfsþróunarkerfi og þá nátengt vinnumarkaðnum
sjálfum, en slíkt kerfi sárvantar okkur nú. Ég tel að framhalds-
fræðslukerfið hafi talsvert betri forsendur til þess að takast
á við það verkefni, að hluta til vegna þess hve ómótað það í
raun er, að hluta til vegna góðra tengsla við atvinnulífið, að
hluta til vegna þeirrar áherslu sem það leggur á raunfærni-
mat, en líka vegna þess hve rækilega framhaldsskólakerfið
er bundið hlutverki sínu sem milliskólastig. Raunfærnimatið
skiptir hér ef til vill mestu máli vegna þess að ásetningur um
kvika starfsþróun í hvaða atvinnugrein sem er dregur fram
spurningar af því tagi sem raunfærnimatið fæst við.
Mynd 4. Skólasókn í framhaldsskóla hefur aukist í öllum aldurshópum og
nokkuð jafnt innan hvers aldurshóps yfir tímabilið 1999–2011. Mest hefur
aukningin orðið í hópi 18 ára nemenda og meiri hjá piltum en stúlkum.
Grunnurinn sem reiknað er út frá er hlutfall hvers árgangs sem sækir skóla ár
hvert. Gildið 1 þýðir að 1% bætist við skólasóknina á ári að meðaltali.
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1
1,1
1,2
1,3
16 ára 17 ára 18 ára 19 ára 20 ára 21 ára 22 ára 23 ára 24 ára
M
eð
al
au
kn
in
g
á
á
ri
%
Konur
Karlar
Byggt á gögnum nemendaskrár
Hagstofu Íslands, unnið okt 2013, JTJ
10
20
30
40
50
60
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
H
lu
tfa
ll
af
a
ld
ur
sh
óp
i %

20–24 ára Karlar Grunnmenntun – ISCED 1,2
20–24 ára Konur Grunnmenntun – ISCED 1,2
25–29 ára Karlar Grunnmenntun – ISCED 1,2
25–29 ára Konur Grunnmenntun – ISCED 1,2
30–34 ára Karlar Grunnmenntun – ISCED 1,2
30–34 ára Konur Grunnmenntun – ISCED 1,2
35–39 ára Karlar Grunnmenntun – ISCED 1,2
35–39 ára Konur Grunnmenntun – ISCED 1,2
Byggt á gögnum Hagstofu, Vinnumarkaðskönnun, okt 2013
Mynd 5. Hlutfall af tilteknum aldurshópi sem hefur ekki lokið hefðbundnu
lokaprófi úr framhaldsskóla. Sýnt fyrir árin 2003–2011.