Gátt - 2013, Síða 54

54
F R Æ Ð S L U M I Ð S T Ö Ð A T V I N N U L Í F S I N S
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
ing menntakerfisins þarfnist endurskoðunar. Einnig þarf að
horfa sérstaklega til verknáms þegar kemur að því að skýra
brotthvarf. Félagslegur bakgrunnur nemenda virðist hafa
minni áhrif á námsárangur hérlends en á meðal annarra
OECD landa, en þó er ekki hægt að horfa fram hjá áhrifum
félagslegra aðstæðna á brotthvarf. Vinnumarkaðurinn laðar
til sín námsmenn og þar af leiðandi frá námi. Þrátt fyrir að
fjármálakreppan hafi dregið úr atvinnumöguleikum þeirra
sem hafa litla menntun að baki, þá benda aðstæður til þess
að nemendur séu enn að hverfa frá námi vegna atvinnuþátt-
töku. Bent er á að fjárhagsástæður námsmanna og fjöl-
skyldna þeirra, hátt hlutfall atvinnuleysis auk lítils launa-
muns þeirra sem hafa litla formlega menntun og þeirra sem
lokið hafa námi, sem og kostnaður við að stunda nám geta
allt aukið líkur á brotthvarfi nemenda úr námi (OECD, 2011).
Sé horft til þess hversu há tíðni brotthvarfs er úr
íslenskum framhaldsskólum og að hlutfall Íslendinga á aldr-
inum 20–66 ára sem ekki hafa hlotið formlega framhalds-
menntun sé um 30%, þá má færa góð rök fyrir ávinningi þess
að vinna að breytingum á skólakerfinu með það fyrir augum
að gera menntun aðgengilega fyrir alla landsmenn. Takist að
draga úr brotthvarfi að einhverju leyti þá skilar það sér strax
til samfélagsins í formi sparnaðar og uppbyggingar.
Í þessari grein er leitast við að svara eftirtöldum spurningum:
1. Hvernig birtist brotthvarf meðal nemenda átaksverk-
efnisins Nám er vinnandi vegur?
2. Hver eru tengsl fyrri reynslu af námi og upplifunar nem-
enda átaksverkefnisins?
3. Hverjar eru helstu ástæður brotthvarfs hjá nemendum
átaksins?
4. Breytist framtíðarsýn brotthvarfsnemenda gagnvart frek-
ara námi og hefur gengi í námi áhrif þar á?
A Ð F E R Ð
Stuðst var bæði við eigindlegar og megindlegar aðferðir við
gagnaöflun. Upplýsingar sem safnað var mánaðarlega frá
framhaldsskólunum nítján sem þátt tóku í átaksverkefninu
voru forsenda þess að hægt var að ná utan um brotthvarfs-
hópinn sem síðar urðu þátttakendur í rannsókninni sem hér
er kynnt. Einnig var stuðst við megindlegar aðferðir við töl-
fræðilega greiningu á rannsóknargögnum þar sem rætt var
við tæplega tvöhundruð viðmælendur og gögnin því yfir-
gripsmikil.
Rannsóknin sjálf var aftur á móti unnin samkvæmt
eigindlegri rannsóknarhefð en markmið hennar er að öðlast
innsýn og skilning á reynslu og upplifun einstaklinga á eigin
lífi og hvaða merkingu þeir leggja í eigin orð, aðstæður og
líf (Bogdan og Biklen, 2003). Gagna var aflað í gegnum hálf-
stöðluð opin símaviðtöl. Þessi aðferð samræmist fyrirbæra-
fræðilegri nálgun en það sjónarhorn var talið henta best til
að varpa ljósi á þá þekkingu sem hér var leitað. Tilgangur
eigindlegra rannsókna er ekki að geta alhæft um niðurstöður,
heldur að öðlast innsýn inn í reynsluheim viðmælenda, en
niðurstöður geta aftur á móti gefið ákveðnar vísbendingar
(Bogdan og Biklen, 2003; Taylor og Bogdan, 1998).
Viðmælendahópurinn var valinn með markvissu úrtaki
þar sem forsenda fyrir þátttöku var að hafa verið skráður
nemandi í framhaldsskóla í gegnum átaksverkefnið Nám
er vinnandi vegur og að hafa hætt námi á fyrstu tveimur
mánuðum hvorrar annar, en það var gert til að ná utan um
viðráðanlegan fjölda þátttakenda. Haft var samband við
þátttakendur símleiðis og fóru símtölin öll fram með sam-
bærilegum hætti og við sömu aðstæður, auk þess sem sami
einstaklingurinn hringdi öll símtölin, tók saman og greindi
niðurstöður. Höfundur hafði annast eftirfylgni með nem-
endahóp átaksverkefnisins frá upphafi átaksins, sem skilaði
sér með jákvæðum hætti í greiningarvinnu. Lengd símtala
varði allt frá fjórum mínútum upp í rúman hálftíma, allt eftir
eðli símtalanna sem og áhuga eða þörf þátttakenda. Í upp-
hafi símtala kynnti höfundur sjálfan sig, hvaðan væri haft
samband sem og erindi símtalsins og tilgang rannsóknar-
innar. Þátttakendum var lofuð nafnleynd og að upplýsingar
sem væri safnað yrðu ekki persónugreinanlegar. Á meðan
á símtölunum stóð hafði rannsakandi námsferla nemenda
við höndina sem jók skilning rannsakandans gagnvart ferli
skólagöngu hvers og eins, ásamt því að aðstoða hann við
að öðlast skilning á þá merkingu sem þátttakendur lögðu
í reynslu sína af námi og fyrri skólagöngu. Nemendur voru
spurðir út í upplifun þeirra af þátttöku í átaksverkefninu, fyrri
skólareynslu og ástæðu brotthvarfs. Mismunandi var hversu
langt nemendur fóru til að rekja ástæður. Reynt var að fá
nemendur til að tala óhindrað um ástæður brotthvarfs og
engin mörk voru sett um fjölda ástæðna sem gefa mátti upp.
Í lok viðtals voru nemendur svo spurðir hvaða líkur þeir teldu
á því að þeir hæfu aftur nám síðar, með það fyrir augum að
kanna framtíðarsýn og afstöðu nemenda til áframhaldandi
skólagöngu. Einnig bauðst þátttakendum náms- og starfs-
ráðgjöf í lok símtals ef spurningar vöknuðu.