Gátt - 2013, Síða 57

57
F U L L O R Ð I N S F R Æ Ð S L A
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
hópsins. Skýrist það ef til vill af því að eitt af skilyrðum þess
að njóta framfærslu frá VMST var fullnægjandi skólasókn og
námsárangur.
Andleg veikindi og líkamleg veikindi, tengdust á þann
hátt að dæmi voru um áhrif andlegra veikinda á líkamlega
heilsu, sem reyndust nemendum hindrun í námi. Andleg
veikindi bitnuðu á einn eða annan hátt á frammistöðu nem-
enda í námi, hvort sem það var vegna mætingar eða þátt-
töku í námi auk námsárangurs. Andleg veikindi tengdust
námsörðugleikum ekki jafn sterkt og margir aðrir þættir, þó
þau hefðu áhrif á frammistöðu og mætingu nemenda. Einnig
kom fram í svörum nemenda að einhverjir höfðu glímt við
andleg veikindi allt frá því á grunnskólaárum, meðal annars í
kjölfar eineltis eða áfalla í æsku.
Hafa ber í huga að hér er tekið fyrir brotthvarf afmarkaðs
hóps og upplýsingarnar gefa ekki á nokkurn hátt ástæðu til
að alhæfa um almennt brotthvarf. Umfram allt eru þessar
niðurstöður hugsaðar til að gefa vísbendingar og veita inn-
sýn í ástæður brotthvarfs nemenda átaksins á þessum til-
tekna tíma.
Framtíðarsýn nemenda gagnvart frekara námi
Vilji brotthvarfsnemenda til frekara náms kom mjög skýrt
í ljós á báðum önnum, þar sem mikill meirihluti nemenda
var bæði jákvæður og áhugasamur um frekara nám. Athygli
vakti, þegar nemendur voru spurðir út í líkur á frekara námi,
að fleiri svöruðu því jákvætt úr hópi 18–24 ára nemenda en
úr hópi VMST nemenda. Rúmlega 90% nemenda á aldrinum
18–24 ára töldu miklar líkur á frekara námi á meðan tæplega
70% úr hópi VMST töldu miklar líkur á frekara námi. Þeir
sem töluðu um helmings líkur eða litlar líkur á frekara námi
úr hópi VMST áttu það sameiginlegt að áhuga á námi skorti
ekki en aftur á móti töldu þeir fjárhagslegar aðstæður sínar
hamla frekara námi og litu því ekki á nám síðar meir sem
raunhæfan kost. Svör meirihluta nemenda báru með sér að
nám var samofið framtíðarsýn þeirra og á sama tíma virtist
slakt gengi ekki bitna á námsáhuga.
U M R Æ Ð A
Margt af því sem dregið var fram í upphafi í fræðilegri
umfjöllun um brotthvarf hefur endurspeglast í niðurstöðum
rannsóknar á ástæðum brotthvarfs meðal nemenda í átaks-
verkefninu Nám er vinnandi vegur skólaárið 2011–2012. Í
grein sinni frá árinu 2002 nefna þau Jón Torfi og Kristjana
Stella fjórar algengustu ástæður brotthvarfs samkvæmt
nemendum, en þær voru að nemendum leiddist námið,
nemendum bauðst gott starf, fjárhagsvandræði og heimil-
isaðstæður.
Algengustu ástæður brotthvarfs samkvæmt nemendum
átaksverkefnisins voru fjárhagsástæður, andleg veikindi, nám
ekki við hæfi áhuga eða getu, námsörðugleikar eða ADHD,
og atvinna. Þrjár af fjórum ástæðum fyrir brotthvarfi sem
Jón Torfi og Kristjana Stella nefna koma fram í niðurstöðum
rannsóknar átaksverkefnisins. Aftur á móti vekur athygli
hátt hlutfall og fjöldi þeirra sem glíma við andleg veikindi
í brotthvarfshópi átaksverkefnisins. Einnig vekur athygli að
fræðileg umfjöllun á sviði brotthvarfs virðist ekki enn hafa
náð utan um þátt andlegra veikinda sem ástæðu brotthvarfs.
Nýnæmi rannsóknarinnar byggir því bæði á rannsóknarað-
ferðinni sem hér var stuðst við, það er að rætt var við nem-
endur strax eftir að þeir höfðu hætt námi, og niðurstöðum á
ástæðum brotthvarfs með áherslu á andleg veikindi. Þessar
niðurstöður benda til þess að þörf sé á að bregðast við vanda
nemenda með nýjum hætti hvað varðar andlega heilsu og
eins þarf að huga að fyrirbyggjandi aðgerðum á þessu sviði.
Því má segja að hagnýtt gildi niðurstaðanna sem og fræði-
legt gildi sé mikið.
Í fræðilegri umfjöllun kom fram að margar ástæður geta
legið að baki brotthvarfi nemenda úr námi og samræmdist
það upplifun nemenda í átaksverkefninu, þar sem hver
nemandi gaf upp fleiri en eina ástæðu fyrir brotthvarfi sínu.
Jákvæð sýn brotthvarfshóps átaksins var áberandi gagnvart
frekara námi sem hlýtur að teljast mikill kostur og sér í lagi
ef litið er til þess að hindranir í námi voru eitthvað sem hafði
einkennt fyrra nám margra allt aftur til grunnskólaáranna.
Athygli vakti hversu jákvæðari 18–24 ára hópurinn var
gagnvart áframhaldandi skólagöngu fram yfir VMST hópinn.
Niðurstöður bentu þó til þess að áhugi væri ekki endilega
minni meðal þess hóps, heldur drógu fjárhagslegar aðstæður
úr væntingum nemenda til frekara náms.
Hér er við hæfi að taka fram að talsverður hópur átaks-
nemenda sýndi fram á afar góðan námsárangur á skólaárinu.
Einnig höfðu alls 7,83% nemenda átaksins formlega lokið
námi sínu í lok skólaárs, en 116 nemendur brautskráðust
ýmist af starfsnáms- eða bóknámsbrautum.
Eins verður það að teljast stórgóður árangur að brott-
hvarf meðal nemenda átaksverkefnisins skuli hafa minnkað
um hátt í helming á milli anna, sem einnig er sérstakt fyrir
þær sakir að almennt er talað um að brotthvarf mælist hærra