Gátt - 2013, Síða 61

61
F U L L O R Ð I N S F R Æ Ð S L A
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
en karlar. Þær hafa einnig nýtt fjarnámsmöguleikann í meira
mæli en karlar og stunda nám í sinni heimabyggð (Hagstofa,
2013). Samkvæmt gildandi Byggðaáætlun ættu líkurnar á
því að þær haldi áfram að búa í heimabyggðinni að aukast
eftir að námi lýkur, standi þeim til boða störf við hæfi. Vegna
þess hve atvinnulíf á landsbyggðinni er fábreytt er því ekki
alltaf að heilsa. Niðurstöður rannsókna benda til þess að
fjölskyldur séu líklegri til að flytja á brott ef konurnar eru
óánægðar í starfi. Þó að atvinna ráði miklu um það hvar
fólk vill búa skiptir fjölbreytni á flestum sviðum mannlífsins
og aðgengi að ýmsum kostum og þjónustu sem í boði eru í
samfélaginu máli í þessu sambandi (Iðnaðar- og viðskipta-
ráðuneytið, 2006).
Þó svo að konur afli sér meiri menntunar en karlar er
erfiðara fyrir þær að gera sig gildandi í strjálbýli en þéttbýli.
Konur eiga erfiðara með að komast til áhrifa, fá lykilstöður
í litlum samfélögum og hafa lítinn aðgang að auðlindum
svæðisins. Rannsóknir hafa sýnt að samfélög á landsbyggð-
inni eru „karllægari“ en stærri þéttbýli. Því fylgir að þau við-
mið og gildi sem eru ríkjandi og gengið er út frá eru að sama
skapi karllæg. Í slíkum samfélögum er rödd kvenna veik
(Pini, 2006, Hulda Proppé, 2004, Anna Edvardsdóttir, 2013).
Það getur leitt til óánægju kvenna með stöðu sína, aukin
menntun þeirra fleytir þeim ekki þangað sem þær vonuðust
eftir og því ákveði þær að flytja. Ýmsar rannsóknir styðja
þetta en þær sýna að þegar skoðuð eru áform ungs fólks í
dreifðum byggðum kemur í ljós að fleiri stúlkur en strákar
áforma að flytja úr strjálbýli í þéttbýli og þær eru líklegri til
þess að standa við slík áform. Ýmsir þættir hafa áhrif á þetta
og hefur kynskiptur vinnumarkaður í strjálbýli verið nefndur
sem einn þátturinn. Hin hefðbundnu kvennastörf einkennast
af lágum launum og lítilli virðingu. Þá eru menntunaráform
stúlkna oft meiri en stráka og þær eru líklegri til að vinna við
þjónustugreinar sem aðeins eru í boði í þéttbýli (Þóroddur
Bjarnason, 2004).
Af framantöldu er mikilvægt að skoða hvað verður um
það fólk sem lýkur háskólanámi í heimabyggð og hvort það
fái störf við hæfi. Hlutverk háskóla er að mennta fólk en hvað
tekur við eftir að námi lýkur hefur ekki til þessa verið á þeirra
könnu. Það er hins vegar lykilatriði í uppbyggingu byggða á
landsbyggðinni að fólk fái þau störf sem það hefur menntað
sig til, annars aukast líkurnar á því að fólk flytji á brott. Ef svo
er í pottinn búið, þá hefur efling háskólanáms í heimabyggð
ekki komið í veg fyrir fólksflutning, einungis frestað honum
um einhver ár. Uppbygging háskólanáms hefur því ekki haft
þau áhrif á þá byggðastefnu sem lagt var að stað upp með;
þ.e. fjölgun fólks og starfa fyrir háskólamenntað fólk. Það
eitt og sér er ákveðið umhugsunarefni.
U M H Ö F U N D I N N
Anna Guðrún Edvardsdóttir er doktorsnemi við mennta-
vísindasvið Háskóla Íslands. Rannsókn hennar fjallar um
áhrif þekkingarsamfélagsins á byggðaþróun og sjálfbærni
samfélaga á Íslandi og Skotlandi. Hún er menntaður kennari,
starfaði bæði sem kennari og skólastjóri við Grunnskóla Bol-
ungarvíkur í nokkur ár. Var einnig bæjarfulltrúi í Bolungar-
vík og sinnti ýmsum trúnaðarstörfum á þeim vettvangi, bæði
fyrir Bolungarvík sem formaður bæjarráðs og forseti bæjar-
stjórnar og einnig fyrir Vestfirði í heild, m.a. verið formaður
stjórnar Fjórðungssambands Vestfirðinga, formaður stjórnar
Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða, formaður stjórnar Nátt-
úrustofu Vestfjarða og formaður stjórnar Markaðsstofu Vest-
fjarða.
H E I M I L D A S K R Á
Alþingi. (2007). Lög um háskóla nr. 63/2006. Sótt 1. mars 2008 af http://www.
althingi.is/lagas/134/2006063.html
Anna Guðrún Edvardsdóttir. (2013). Place and space for women in a rural area
in Iceland. Education in the North, 20(Special Issue), 73–89.
Anna Ólafsdóttir. (2004). Mat á notkun upplýsinga- og samskiptatækni í
námi og kennslu í Háskólanum á Akureyri. Uppeldi og menntun, 13(2),
147–167.
Duke, Chris. (2002). Cyperbole, Commerce and Internationalisation: „Despe-
rate Hope and Desperate Fear“. Journal of Studies in International
Education, 6(2), 93–114.
Fitzsimons,Peter. (2006). Third way. Values for education? Theory and Rese-
arch in Education, 4(2), 151–171.
Hagstofa Íslands. (2013). Sótt í september af http://hagstofa.is/Hagtolur/
Skolamal/Haskolar
Harman, Grant. (2004). New directions in international higher education:
Australia’s development as an exporter of higher education services.
Higher Educational Policy, 17, 101–120.
Háskólinn á Akureyri. (2013). Saga háskólans. Sótt í september 2013 af http://
www.unak.is/um-ha/um-haskolann/saga-haskolans
Hills, Graham o.fl. (2003). UHI – The making of a university. Edinburgh.
Dunedin Academic Press.
Hulda Proppé. (2004). „Hér er ég, bara kyngdu því“ – rými, vald og andóf í
íslenskum sjávarbyggðum. Kynjafræði – Kortlagningar, 293–312.
Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið. (2006). Þingsályktun um stefnumótandi
byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009.
Ingi Rúnar Eðvarðsson. (2001). Háskólamenntun og búseta. Uppeldi og
menntun, 10(1), 129–147.
Pini, Barbara. (2006). A critique of ‹new‹ rural local governance: The case of
gender in a rural Australian setting. Journal of Rural Studies, 22, 396–408.
Stacey, Elizabeth. (2005). The history of distance education in Australia. The
Quarterly Review of Distance Education, 6(3), 253–259.
UHI Millenium Institute. (2005). UHI Millennium Institute – an overview.
Inverness. UHI Millennium Institute, Executive Office.
Þóroddur Bjarnason. (2004). Leiðin að heiman. Forspárgildi viðhorfa unglinga
fyrir búsetuþróun á Íslandi. Rannsóknir í félagsvísindum V, 303–314.