Morgunblaðið - 22.04.1987, Blaðsíða 62

62
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 22. APRÍL 1987
Hin glæsilega Flugstöð Leifs Eiríkssonar: andlit íslands út á við, hlið umheimsins að íslandi.

Flugstöð Leifs Eiríkssonar:
„Minnisvarði forheimsk-
unar og niðurlægingar, “
- sagði Steingrímur J. Sigfússon (Abl.)
Flugstöð Leifs Eirikssonar
verður eins konar andlit íslands
út á við. Rúmlega 600 þúsund
ferðamenn fóruum Keflavikur-
flugvöll liðið ár: íslendingar, sem
fóru utan, erlendir ferðamenn,
er sóttu landið heim, auk aragrúa
fólks á ferð milli hins nýja
(Ameríka) og gamla (Evrópa)
heims. Viðhorf þessa fólks til
lands og þjóðar mótast m.a. af
þeim áhrifum, sem þetta íslenzka
„andlit“ hefur á viðkomendur,
ekki sizt þann fjölda farþega sem
„millilendir" hér. Gamla flug-
stöðin var fráhrindandi andlit,
sem fól auk þess í sér hættur,
bæði fyrir farþega og starfsfólk.
Flughöfn Leifs Eiríkssonar er
aðlaðandi andlit, sem býður við-
komendum traust og öryggi.
Engu að síður vóru skoðanir
mjög skiptar um þessa flugstöð
á árum undirbúnings og upp-
byggingar, þó nú vilji flestir
„Lilju kveðið hafa“. Hér á eftir
verður lítillega vikið að andstöðu
einstakra stjórnmálaflokka og
stjórnmálamanna við flugstöð-
ina.
Neitunarvald Alþýðu-
bandalagsins
Morgunblaðið segir í forystu-
grein 18. september 1982:
„Hinn 8. september sl. beittu
kommúnistar neitunarvaldi sínu í
nkisstjóm íslands og felldu tillögu
Ólafs Jóhannessonar, utanríkisráð-
herra, um að ráðist skuli í byggingu
nýrrar flugstöðvar á Keflavíkur-
flugvelli.. “
Þar með var teflt í tvísýnu 20
milljóna dala fjárframlagi Banda-
ríkjastjómar, sem Einar Agústsson
(utanríkisráðherra 1974-1978)
hafði samið um og var tímabundið.
Ólafur Jóhannesson, utanríkisráð-
herra 1982, brá við með þeim
hætti, að fara fram á það við Banda-
ríkjamenn að þeir frestuðu niður-
fellingu Ijárveitingarinnar. Hún var
byggð á samkomulagi um aðskilnað
farþegaflugs og starfsemi vamar-
liðsins, sem lengi hafði verið stefnt
að, sem og fleiri efnisatriðum.
Framsókn spannaði
skoðanalitrófið
Mjög skiptar skoðanir vóru í
Framsóknarflokknum um þetta
mál, þó utanríkisráðherrar flokks-
ins, Einar Ágústsson og síðar
Ólafúr Jóhannesson, fylgdu fram
hliðstæðri stefnu og Sjálfstæðis-
flokkurinn. Dagblaðið Tíminn
studdi og afstöðu utanríkisráðherr-
anna. Þannig segir í forystugrein
Tímans 25. september 1982:
„Af hálfu Alþýðubandalagsins
hefur flugstöðvarmálið allt ein-
kennst af áróðurskenndum fullyrð-
ingum, þar sem íslenzkir hagsmunir
eru fyrir borð bomir til að þjóna
öfgakenndum þjóðemisrembingi og
einangrunartilhneigingum þeirra
alþýðubandalagsmanna ... Fram-
lag Bandaríkjamanna til bygging-
arinnar er engin ölmusa, sem að
okkur er rétt. Það eru líka þeirra
hagsmunir að umsvif íslenzks far-
þegaflugs og hersins á Keflavíkur-
flugvelli verði aðskilin. Þeir munu
fá gömlu bygginguna til afnota og
mannvirki henni tengd. Hér er því
fremur um makaskipti að ræða en
framlag. . .“
Morgunblaðið lét að því liggja —
og taldi gagnrýni vert — að
Steingrímur Hermannsson hafi vilj-
að ganga enn lengra en Einar og
Ólafur. Það segir í forystugrein
(18/9/82):
„f spilinu er þó Svarti-Pétur,
Steingrímur Hermannsson, formað-
ur Framsóknarflokksins. Hann
hefur lýst óánægju sinni yfir því,
að Einar Ágústsson fékk því ekki
framgengt, að Bandaríkjamenn
tækju að sér að greiða flugstöðina
alla...“
Yzt á hinum kantinum sat síðan
Páll Pétursson, nú formaður þing-
flokks framsóknarmanna, sem leit
flugstöðvarbyggingu homauga.
Hann sagði í viðtali við Alþýðublað-
ið 5. október 1982:
„Persónulega flnnst mér ýmis-
legt brýnna í þjóðfélaginu en þessi
flugstöðvarbygging..."
Þannig spannaði Framsóknar-
flokkurinn nær allt skoðanalitrófið
til flugstöðvarbyggingarinnar.
„Hroðalegur
bastarður“!
Alþýðubandalagið hefur frá upp-
hafi haft allt á homum sér gagnvart
Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þegar
lán vegna flugstöðvar á Keflavíkur-
flugvelli kom til umræðu í neðri
deild Alþingis 2. maí 1984 sagði
Steingrímur J. Sigfússon (Abl.-Ne.)
m.a.:
„Eg vil lýsa eindreginni andstöðu
minni við þau fjárfestingarafglöp,
það skipbrot íslenzks sjálfstæðis og
þá röngu forgangsröðun í íslenzk-
um flugmálum og síðast en ekki
sízt þau reginmistök í skipulagn-
ingu og hönnun, sem hér virðast
ætla að eiga sér stað.
Gróðurhús em tiltölulega einföld
mannvirki ein og sér til síns brúks.
Sömuleiðis geta flugstöðvar verið
tiltölulega einföld mannvirki ef þær
em reistar einar sér og til síns
brúks. En það er alveg greinilegt,
herra forseti, að þegar þessu tvennu
er blandað saman verður útkoman
úr því hroðalegur bastarður. Ég vil
sem sagt enn og aftur endurtaka
andstöðu mína við þetta mál, þenn-
an minnisvarða forheimskunar og
niðurlægingar, sem á að fara að
reisa suður á Keflavíkurflugvelli
fyrir erlendar blóðtalentur."
Ræða þessa þingmanns Alþýðu-
bandalagsins segir máske allt sem
segja þarf um afstöðu þess til flug-
stöðvar Leifs Eiríkssonar. En
Ólafur Ragnar Grímsson, frambjóð-
andi Alþýðubandalagsins í Reykja-
neskjördæmi, hnýtti engu að síður
slaufu á slagorð Steingríms Sigfús-
sonar með margfrægri grein um
„monthöll", en svo nefndi hann
flugstöð Leifs Eiríkssonar (DV í
júlí 1983). Og Geir Gunnarsson,
frambjóðandi Alþýðubandalags í
sama kjördæmi, sagði í þingræðu
að hér væri verið að „reisa alltof
stóra flugstöð" - „flugstöð sem jafn-
vel hæstvirtur forsætisráðherra
[Steingrímur Hermannsson] viður-
kennir að sé of stór miðað við
þarfir þjóðarinnar".
Kvennalistinn: „Hern-
aðarmannvirki ef
þurfa þykir“
Við fyrstu umræðu í neðri deild
um lán til flugstöðvarinnar lýstu
Samtök um kvennalista eindreginni
andstöðu við málið. Andstaða þeirra
var byggð á þremur meintum rök-
semdum: 1) rangri forgangsröðun
verkefna, 2) flugstöðin verði nýtt
sem „hemaðarmannvirki ef þurfa
þyki“, 3) að flugstöð til farþega-
flugs ættu íslendingar einir að
kosta og sníða að eigin fram-
kvæmdagetu.
Guðrún Agnarsdóttir (Kl.-Rvk.)
sagði orðrétt í þingræðu:
„í fyrsta lagi er hér um að ræða
forgangsröðun sem er í fullkomnu
ósamræmi við almennt ástand ríkis-
búskaparins og ekki síður við
afkomu fjölmargra einstaklinga og
heimila í Iandinu í dag. . . Hverjum
dettur í hug að okkur vanti risavax-
ið glæsihús þegar vaxandi hluti
þjóðarinnar á ekki fyrir nauðþurft-
um og enn fleiri horfast í augu við
verulegar og alvarlegar þrengingar.
Fyrir hvern er þessi forgangsröð?"
Stærð og kostnaður
Guðmundur Einarsson, sem enn
var í Bandalagi jafnaðarmanna í
febrúar 1984, tók undir efnisrök
Samtaka um kvennalista. Hann
sagði í þingræðu:
„Áformuð flugstöð er alltof dýr
og í engu samræmi við lífskjör þjóð-
arinnar sem reisir hana. Hún verður
óhagkvæm, enda hönnuð með hlið-
sjón af „gróðurhúsinu, tákni orku-
linda landsins", svo vitnað sé til
byggingarlýsingar húsameistara
ríkisins." Hann hjó enn í sama kné-
runn og sagði:
„Ef menn hafa áhuga á að byggja
grasasafn er hægt að gera það ein-
hversstaðar annarsstaðar nær fleiri
skólum og rannsóknarstofnunum
landsins en Miðnesheiði er.“
Geir Hallgrímsson, þáverandi ut-
anríkisráðherra, svaraði gagnrýni
um stærð og kostnað m.a. með
þessum orðum:
„Ég vil að gefnu tilefni undir-
strika að álætanir og teikningar af
flugstöð á Keflavíkurflugvelli hafa
verið endurskoðaðar í ljósi nýrra
staðreynda og nýrra spásagna um
farþegaumferð um flugvöllinn —
og flugstöðin, eins og hún nú liggur
fyrir, hefír einnig verið minnkuð
þrisvar til að mæta þeirri gagnrýni
að við værum að byggja of stóra
flugstöð. Það er sannfæring mín
að svo er ekki. Hér er um flugstöð
að ræða sem verður að vera hlut-
verki sínu vaxin og því er það
sannfæring mín að hér sé fremur
um lágmarksstærð nýrrar flug-
stöðvar að ræða. Og reynslan á
vonandi eftir að sýna að við hlið
þessarar flugstöðvar rísi aðrar
byggingar um leið og sú starfsemi,
sem fram fer í flugstöðinni, krefst
meira húsrýmis.“
Það kom einnig fram í máli for-
mælenda byggingarinnar að hún
ætti ekki að vera baggi á skatt-
greiðendum. Þvert á móti. Rekstur-
inn eigi að standa undir öllum
kostnaði.
Alþýðuflokkur
meðmæltur
Þingmenn Alþýðuflokks studdu
yfirhöfuð flugstöðvarbygginguna.
Kjartan Jóhannsson (A-Rn.) sagði
þá aðstöðu, sem fyrir var, „ekki
geta flokkast undir annað en ónýtan
skúr og þjóðinni til skammar. Ég
verð að segja það eins og er, að í
hvert skipti sem ég kem þarna suð-
ur eftir fyrirverð ég mig, einkum
• „Monthöll,“ sag’ði Ólafur Ragnar Grímsson
• „Má byggja smærri flugstöð,“ sagði Steingrímur
Hermannsson
• „Glæsihús þegar vaxandi hluti þjóðarinnar á ekki
fyrir nauðþurftum,“ sagði Guðrún Agnarsdóttir