Morgunblaðið - 15.02.1996, Blaðsíða 48

18 FIMMTUDAGUR 15. FEBRÚAR 1996
MORGUNBLAÐIÐ '
Dýraglens
VUHÖU' fúMM
©1995 Tribune Media Sovices, Inc.
All Rights Reseived.
n-i2 cd*4rht-t
Grettir

(/nOM£>/fc£>U
I FFrtR AÉ> MfFA
FiLUNUM, <3ÓÐt?
Ljóska
TWIS ISMV REPORT
ON ‘'WOUI TO MAKE
TOUR D06 HAPPY"
~zc—
OBVlOUSLY, a warm
0EDAND RE6ULAR
MEALS ARE VERY
IMPORTANT..
BDT A C0L0RIN6 BOOK
AND A NEU) BOX OF
CRAV0N5 MAKE MV D06
VERY HAPPY..
Þetta er ritgerðin mín
um: „Hvernig þú getur
gert hundinn þinn
ánægðan.“
Augljóslega er hlýtt En litabók og nýr litakassi
rúm og reglulegar gera hundinn minn mjög
máltíðir mjög mikil- ánægðan ...
vægar.
YES, MAAM..MV
D06 IS A LITTLE
PIFFERENT..
Já, kennari... hund-
urinn minn er svolítið
öðruvísi...
BREF
TTL BLAÐSINS
Kringlan 1103 Reykjavík • Sími 5691100 • Símbréf 569 1329
• Netfang:lauga@mbl.is
Til óljóðabanans GG
Frá Tryggva V. Líndal:
ÉG HEYRÐI utan úr bæ, að Guð-
mundur Guðmundarson hefði skrif-
að enn eina ádrepuna sína gegn
órímuðum ljóðum á íslandi. (Mbl.
3.2. 1996.) Þar eð hann virðist því
vera orðinn skeleggasti málsvari
rímaðra ljóða, af þeim sem ekki
láta eigin Ijóð tala, vil ég nú svara
honum að nokkru, sem væri hann
fulltrúi alþýðumanna.
Mín reynsla af þeim sem hæst
láta yfir ágæti rímaðs kveðskapar,
er að skynbragð þeirra á bókmennt-
ir er yfirleitt minna en hjá þeim sem
kunna vel við bæði bundin og
óbundin ljóð. Jafnframt vill það
brenna við, að ötulustu ferskeytlu-
bændur nútímans kunna lítið að
meta hinn viðameiri bundna kveð-
skap gullaldarskáldanna eða forn-
skáldanna íslensku. Að ekki sé talað
um að þeir geti lesið sér til gagns
bundin ljóð á öðrum málum en ís-
lensku.
Ef þeir lesa slík ljóð, þá er gjarn-
an einblínt á formið eitt og sér, og
innihaldið látið mæta afgöngum.
Jafnframt vill svo vera að slíkir
menn eru oft fullir óþols gagnvart
háfleygum rökræðum yfirleitt.
Enda vakir lítið annað fyrir mörgum
þeirra en að valta yfir öll skáld sem
upp úr grasi rísa, sínum eigin vísna-
búskap til ímyndaðs framdráttar.
Gagnvart slíkum mönnum fylltust
Fjölnismenn örvæntingu.
Rímvinir eru gjarnir á að bera
fyrir sig „söng“ rímaða kveðskapar-
ins. En þar er átt við ýmiss konar
„söng“, eftir því hver sá er sem
talar:
Upprunalega var átt við það
„brageyra“ sem menn öðluðust í
gömlu bændamenningunni af að
hlusta á kveðskap sem var „þulinn“
eða „kveðinn" af munni fram. En
sá skáldskapur hefur reynst nútíma-
fólki lítt til eftirbreytni, af svipuðum
ástæðum og þjóðlög þess tíma: Þessi
form hafa viljað þvælast óþarflega
mikið fyrir því inntaki sem nútíma-
fólk þarf að koma áleiðis í listsköpun
sinni. Menningarinntak nútímans er
nefnilega um flest miklu flóknara,
umfangsmeira, nákvæmara, tíma-
bundnara og vandmeðfarnara er
ljóðaefni gamla bændasamfélagsins
var. Stuðlanna þrískipta grein var
kærkomið ítarefni í kyrrstöðusamfé-
iaginu ásamt öðrum formfléttum og
raddbeitingum, þar sem efni ljóð-
anna var venjulega nauða hvers-
dagslegt án þeirra. í dag er enda
ekki ort eins og þá, þótt enn megi
hafa gaman af hinu liðna.
Önnur tegund
Önnur tegund af rímuðum kveð-
skap er í hagyrðingaþáttum dag-
blaða. Er þar oftast um að ræða
nokkurs konar púsluspil, meira ort
af skynsamlegu viti en andagift.
Þar er um að ræða eina af mynd-
birtingum lágmenningar nútímans,
fremur en arftaka munnbókmennt-
anna.
Áhersla rímþjóðar nútímans á
„syngjanleika" er stundum studd
tilvísurium til söngtexta allskonar:
Gott ljóð þarf að vera formbundið
til að hægt sé að syngja það. En
þá er átt við söng af því nútíma-
íegra tagi sem við tileinkuðum okk-
ur ekki, frá útlöndum, fyrr en fyrir
rúmri öld. Er meðal ferskeytlufíkill-
inn víst síst fróðari um slíka tónlist
en um munnbókmenntir bænda-
menningarinnar. Hefur víst enda
alltaf mátt syngja ólögulega texta,
ef víðsýni og metnaður voru til stað-
ar að öðru leyti.
Fjórða tegundin af rímuðum
kveðskap er sú sem oftast birtist í
Lesbók Morgunblaðsins. En sá
kveðskapur er arftaki bundinna
ljóða borgmenningarskálda á fyrri
hluta okkar aldar, fremur en fer-
skeytlan. Þó virðast Lesbókarhöf-
undar rímaðs efnis oft ekki hafa
þróað list sína nógu langt til að
árekstrar verði þeim ljósir milli
forms og innihalds. Þeir eru þó enn
til sem geta náð góðum lágmarks-
árangri í listsköpun sinni með því
að nota bundið ljóðform eingöngu.
En í flestum tilfellum hafa menn
fyrst getað þroskast eftir að þeir
brutust út úr skurn formfestunnar,
eða sneiddu alveg hjá henni, lengst
af._
í fimmta lagi má nefna ýmis fjöl-
þjóðleg bundin ljóðform sem hafa
reynst nógu sveigjanleg til að
þrengja ekki um of að hinni auknu
rýmisþörf nútímans fyrir efnið. Þar
má nefna sonnettuna og ýmis form
ríms og bragliða hjá enskumælandi
þjóðum. Þó virðist jarðvegur þessa
enn vera grýttur hjá enskumælandi
þjóðum. Þó virðist jarðvegur þessa
enn vera grýttur hjá rímþjóðinni
íslensku, sem krefst síns íslenska
höfuðeinkennis; stuðla og höfuð-
stafa. En fá nútímaskáld nota efni
sem dafnar við svo sérsniðinn stakk.
„Nútímaljóð"
I sjötta og síðasta lagi eru „nú-
tímaljóðin“. Þeirra víðlesnasti vett-
vangur er í Lesbók Morgunblaðs-
ins, en kröfuharðasti útbreiddi vett-
vangur þeirra er í Tímariti Máls og
menningar. Þessi ljóð hafa að miklu
leyti hefðbundið myndmál og líking-
ar, en ráða við miklu flóknari blæ-
brigði í myndmáli, hugmyndum,
takti og hljómi orða, vegna frelsis
frá ríminu. Koma þau áhrif t.d. frá
tónlist og kvikmyndum, en ekki
nema að hluta frá hefðbundnum
skáldskap. Einnig þykir kurteisi að
geta gripið til ríms til skrauts.
Þeir vinir rímsins, sem hafna
slíku, gera það á líkum forsendum
og þeir hafna heimspeki, óhlutbund-
inni myndlist eða fræðum sem þeir
þekkja lítið til; sem rýrum, óáhuga-
verðum eða framandi. Þó er óhætt
að fullyrða að mátulega víðsýnir
menn, sem kunna að meta inni-
haldsríkan kveðskap yfirleitt, telji
að skáldlist nútímans nái oftast
hærra í óbundnum en bundnum
ljóðum.
Ég vil að lokum gefa Guðmundi
Guðmundarsyni góðfúslegt leyfi
mitt til að gagnrýna mín ljóð sér-
staklega, en ég hef verið hvað
kappsamastur manna við að birta
listræn óbundin ljóð í Lesbók Morg-
unblaðsins, síðustu þrettán árin.
TRYGGVIV. LÍNDAL,
Skeggjagötu 3, Reykjavík.
Allt efni sem birtist í Morgunblaðinu og Lesbók verður framvegis varðveitt í
upplýsingasafni þess. Morgunblaðið áskilur sér rétt til að ráðstafa efninu það-
an, hvort sem er með endurbirtingu eða á annan hátt. Þeir sem afhenda blaðinu
efni til birtingar teljast samþykkja þetta, ef ekki fyigir fyrirvari hér að lútandi.