Morgunblaðið - 04.07.2000, Blaðsíða 28

Morgunblaðið - 04.07.2000, Blaðsíða 28
28 ÞRIÐJUDAGUR 4. JÚLÍ 2000 MORGUNELAÐIÐ r- LISTIR Smálandavillurnar MYJVDLIST Kjarvalsstaðir HÚSAGERÐARLIST 20 ARKITEKTAR Til 23. júlí. Opið daglega frá kl. 10- 18. Aðgangur 400 kr. GARÐLENDUR eða „koloni- have" eins og fyrirbærið nefnist á dönsku eru afsprengi borgarmenn- ingar og iðnaðarsamfélags nítjándu aldarinnar. Undir lok þeirrar aldar neyddust yfirvöld í Kaupmannahöfn og fleiri ört vaxandi borgum Evrópu til að bjóða almenningi, einkum verkamönnum, litla skika til leigu utan við skarkala og þrengsli dag- legs lífs. Lóðirnar voru afgirtar í þyrpingu, hundrað til tvö hundruð fermetrar hver og þar risu litlir skúrar þar sem hver fjölskylda fann sér afdrep að loknum vinnudegi við ræktun matjurta úti í guðsgrænni náttúrunni. Þessi hefð barst alla leið hingað eins og sjá má á ljósmynd sem tekin var í stríðslok úr turni Sjómanna- skólans yfir Kringlumýrina. Hvarvetna blöstu við kartöflu- skúrarnir, misstórir og misjafnir að lit og lögun. Síðar mynduðust svip- aðar byggðir austan við Elliðaár sem voru í daglegu tali kallaðar Smálönd. Sú byggð hvarf ekki fyrr en með skipulagi iðnaðarhverfisins á Höfða og Hálsi. Reyndar eru margar sumarbústaðabyggðir í ná- grenni stórra þéttbýliskjarna leifar af gömlum garðhúsabyggðum og eins eru sum íslensk úthverfi sprott- in af garðlendum fyrri tíðar. Það er þó fyrst þegar ferðast er um sveitir evrópskra landa - eink- um Hollands og Belgíu - að mönn- um verður Ijós sú þýðing sem garð- húsin höfðu fyrir íbúa hinna fjölmörgu iðnaðarborga álfunnar. Enn má sjá þessar blómlegu kofa- byggðir í útjaðri borganna þar sem menn una sér við útiveru í faðmi fjölskyldunnar og ná garðlendurnar stundum borga á milli. Þá hugmynd að fá röð af heims- kunnum húsameisturum til að spreyta sig á þessari rúmlega hundrað ára gömlu hefð fékk danski arkitektinn Kirsten Kiser árið 1994 en hún er jafnframt sýningarstjóri. I þakkarávarpi hennar í lítilli en einkar haganlegri og innihaldsríkri sýningarskrá - henni fylgir að auki upplýsandi tölvudisklingur - kemur fram að Pétur H. Armannsson, fyrr- verandi deildarstjóri byggingarlist- ardeildar Listasafns Reykjavfkur átti drjúgan þátt í mótun sýningar- innar á Kjarvalsstöðum. Sýningunni var hleypt af stokkunum í Kaup- mannahöfn - menningarborg Evr- ópu árið 1996. Tveimur árum síðar var hún færð upp í Stokkhólmi, þá- verandi menningarborg Evrópu. Nú bætist við sýninguna sigurtil- laga þeirra Hjördísar Sigurgísla- dóttur og Dennis Jóhannessonar úr samkeppni sem Arkitektafélag ís- lands efndi til síðastliðið haust og tillaga bandaríska arkitektsins Frank O. Gehry að svonefndu Norton Simon-tehúsi. Um þá tillögu segir Gehry að hún líkist ekki neinu húsi en gefi sér þó glögga hugmynd um það sem hann muni gera næst. Eins og flestir vita telst Gehry til stórstjarnanna, ekki síst eftir Chiat- Day-bygginguna í Feneyjum, Kali- forníu, og Guggenheim-safnið marg- umtalaða í Bilbao sem er að vísu meingallað sem listasafn en snilld- arverk sem arkitektúr, reyndar eins og gamla Guggenheim-safnið eftir Wright, dýrðarperlan sú arna sem virkar samt aldrei almennilega sem safn utan um myndlist. Sigurtillaga Hjördísar og Dennis virðist aftur á móti ganga mun betur upp enda ekki gerð fyrir myndlist heldur fólk á íslandi sem býr við tvenna tíma, bjarta og svarta. Garð- hýsið er með öðrum orðum helgað árstíðunum. Það er vissulega ramm- Morgunblaðið/Halldór B Runólfsson Garðhýsi þýska arkitektsins Josef Paul Kleihues á sýningunni Garð- húsabær. Húsið er reglulegur kubbur, 2,75 m, á alla vegu. Seglið á þak- inu sýnir alltaf rétta vindátt. gerðara en flestar aðrar tillögur á sýningunni enda ætlað til vetrar- dvalar á jarðhæð þar sem dveljend- ur njóta hita úr funheitum kakal- ofni. Hringstigi leiðir upp á efri hæð hýsisins þar sem glerhvolf vísar beina leið til stjarnanna. Þótt formið sé agað við ferning - þó með eilitlum útúrdúrum - og virki því dulítið sem geimstöð býr garðhýsi Hjördísar og Dennis vfir hárómantískum eigindum þegar inn er komið. Ekki dregur úr ágæti þess að það skuli varið með okkar ást- sæla bárujárni, þessu dæmigerða byggingarefni sem er skjaldarmerki íslenskrar timburhúsagerðar. Eina syndin er að garðhýsi þessara ágætu arkitekta skuli ekki ná út fyr- ir gang Kjarvalsstaða og standa á skjólflötinni utandyra. En þegar þess er gætt hve ómögulega lítinn tíma þau fengu til að hugsa upp verk sitt, teikna það og smíða, hlýtur að teljast býsna gott að það skuli vera í jafnprýðilega sýningarhæfu ástandi á stóra ganginum milli álmanna og raun ber vitni. í vestursal Kjarvalsstaða má svo sjá hina raunverulegu garðhúsasýn- ingu eins og hún kemur frá hendi Kerstin Kiser. Nyrst er skipan Kar- inu Tengberg, fulltrúa framtíðar- innar, en hún lauk MA-prófi í arki- tektúr árið 1996 frá Listakademí- unni í Kaupmannahöfn. Sjónvarpsskjárinn og garðhús- gögnin á grænum dreglunum brjóta vissulega upp formfestu sýningar- innar og blása hversdagslegum anda inn í annars lítið eitt hátíðlegt umhverfið. Það er þó ekkert að hræðast því hátíðleikinn stafar af hálfrökkrinu og punktljósunum sem beint er að módelum og umfjöllunartextum. Við það öðlast salurinn rólegt og sefandi yfirbragð sem sogar alla athygli að litlu módelunum. Þau standa eins og gimsteinar á stöplum, hvert með sínum hætti og yfirbragði. Hér er ekki teflt saman neinum aukvisum því meðal þeirra sem þátt taka í sýn- ingunni er að minnsta kosti tugur fremstu arkitekta víðs vegar að í heiminum. Nýmanéristarnir post- módernísku Miehael Graves frá Bandarfkjunum, Josef Paul Kleihu- es frá Þýskalandi, Leon Krier frá Lúxemborg, Aldo Rossi frá ítalíu og Alvaro Siza frá Portúgal halda tryggð við paviljon-hefðina eins og hún birtist í skrúðhúsum og smáhof- um fyrri tíma. Að vísu eru kofar Kleihues og Krier eilítið sér á parti því þeir eru líkt og sloppnir út úr ævintýrum Grimm-bræðra enda byggðir á hugmyndum barna og ætlaðir þeim sem vistarverur. Andstæður þessa klassíska við- horfs má sjá í byltingarkenndum framtíðarhugmyndum Bretans Richard Rogers, leiksviðskenndu glerskýli Frakkans Dominique Perrault og skúlptúrkenndri um- gjórð Spánverjans Enric Miralles. Allir þvinga þeir hugmyndina til hins ýtrasta í efni, formi og fúnksjón. Mitt á milli koma svo Norðurlandabúarnir Henning Lar- sen, Soren Robert Lund og Karina Tengberg frá Danmörku, Ralph Erskine frá Svíþjóð - þótt enskur sé að uppruna - og Finnarnir Heikkin- en og Komonen. Náttúran endur- speglast í vali allra þessara arki- tekta á efniviði og formgerð. Hið sama gildir einnig um frábæran ein- setumannskofa japanska arkitekts- ins Arata Isozaki sem stendur á stultum. Vissulega tengdir náttúrunni en einnig mjög svo mótaðir af mód- ernískri formhefð og tilfinningu fyr- ir umhverfinu eru svissneski arki- tektinn Mario Botta og Richard Meier frá Bandarfkjunum. Þessir frábæru listamenn virðast huga að öllu, innra sem ytra. I Vallensbæk utan við Kaupmannahöfn er nú smám saman verið að reisa allar til- lögurnar á sýningunni í fullri stærð. Þar mun sýningin „Garðhúsabær- inn" með öðrum orðum rísa í öllu sínu veldi og varanleika til minning- ar um þessa alþýðlegu, aldargömlu hugmynd. A útleiðinni geta sýningargestir séð módel eftir unga nemendur úr einum af grunnskólum borgarinnar þar sem hugmyndarík notkun efni- viðarins er sérlega athyglisverð. Halldór Björn Runólfsson Hiísið allt, inn- an sem utan MYNDLIST (íiila húsið, Lindargötu 48b BLÖNDUÐ TÆKNI ÁSMUNDUR ASMUNDS- SON, BIRGIR ANDRÉS- SON & RÁÐHILDUR INGADÓTTIR Til 9. júlí. Opið fimmtudaga til sunnudaga frá kl. 15-18. TÆKIFÆRISLIST gerist æ há- værari enda lifum við á tímum þar sem minni fólks hrakar svo ört að enginn man það sem gert var í fyrra eða hvort það sem gert var í fyrra var gert í hittifyrra eða árið þar áður. Reyndar hefur þessi þró- un átt sér mun lengri aðdraganda en virðist við fyrstu sýn. Þegar á átjándu öld var hverfulleiki farinn að setja svip sinn á listina en þró- unin á þeirri nítjándu keyrði um þverbak. Impressjónisminn er til marks um uppgjöf myndlistarinnar fyrir þeirri kröfu tímans að höf- undar hennar hangi ekki við vinnu sína heldur láti hendur standa fram úr ermum. Það sem impressj- ónistarnir afrekuðu á einum degi tók forvera þeirra mun lengri tíma að framkvæma. Einkennin eru auðvitað augljós þegar risskennd og laussmurð málverk Monet eru borin saman við eggsléttar og gljá- fægðar myndir Ingres. Einungis þeir sem halda að hér sé um fullkomna slökun á kröfum að ræða taka tækifærislist samtíð- arinnar fyrir ómerkilegt léttmeti. Þeir gleyma að þróunin er hvar- vetna á eina lund. Þótt skyndibita- staðir séu auðvitað flokkaðir sem lágkúra við hliðina á stjörnuprýdd- um matsölustöðum Michelin-vega- handbókarinnar fækkar þeim ekki - öðru nær. Þeir sækja í sig veðrið á kostnað fínu staðanna. Krafan um aukna virkni og meiri hraða gerir yfirleguna að hreinum vinnu- svikum. Tónlist samtíðarinnar er mun taktfastari og skyndilegri en Iangar sónötur fyrri alda. En hún er ekki verri fyrir það því hún er í takt við tíðina og þar af leiðandi ekkert fals heldur hjartsláttur og andakt þeirrar líðandi stundar sem okkur er heilög af því að við upp- lifum hana. Þegar Birgir Andrésson málar Gula húsið í þjóðlegum sjattering- um, af því að litirnir sem hann not- ar eru ekta íslenskir, er hann að bregðast við tækifærinu með því að tengja það hefðinni órjúfanlegum böndum. Þannig hegðar listamaður sér sem vill vera samtíðinni og sjálfum sér trúr. Annað dugar ekki. Og af því að Birgir er svona þjóðlegur vill Ráðhildur vera óþjóðleg í litavali sínu innan dyra. Meðan Birgir sá um ytra byrðið réðst hún á veggina innan dyra, frá kjallara og upp á loft og málaði þá í fagurljósbláum lit. Samsetningin er auðvitað tengd blámanum sem er litur víðernisins fyrir utan. Segja má að Ráðhildur reyni að leysa húsið upp að innanverðu með því að ráðast á veggi þess með lit heiðríkjunnar. Birgir njörvar það aftur á móti niður við umhverfið Morgunblaðið/Halldór B. Runólfsson Gula húsið málað af Birgi Andréssyni íþjdðlegum, mosagrænum lit. Eldhús Gula hússins í loftkennd- um ljósbláum lit Ráðhildar Inga- dóttur. með því að fá útveggjum þess mosagrænan lit jarðarinnar. Þann- ig standa verk þeirra sem gagn- kvæmur vitnisburður þess sem er eitt og órjúfanlegt en þó byggt á andstæðum kröftum áþreifanleika og efnisleysis. Og hvort skyldi nú vera sannleikanum samkvæmara, Notaleg hrosshúð og hlýlegur sjónvarpseldur Ásmundar As- mundssonar. hið jarðbundna eða hið loftkennda? Ásmundur Ásmundsson virðist vera þriðja frumefnið sem samein- ar andstæður hinna tveggja í skip- an sinni á efstaloftinu. Þetta gerir Asmundur með sinni alkunnu klikklímstækni - þýðing undirrit- aðs á heitinu „crazy glue". Hann fær til liðs við sig þá Lár- us H. List með fallega málaða mynd af ísbirni og Eggert Guð- mundsson með málverk af hrafni. Á gólfinu í stofunni liggur hross- húð en framan við hana er sjón- varpsskjár með stöðugri upptöku af bálkesti. Handan við hornið á stofunni er rúsínan í pylsuendanum; innvolsið úr ísskáp, fagurlagað eins og mód- ernísk höggmynd. Hún er hlaðin hvítum klaka sem gefur vírnum fyllingu sem minnir á gifs. Ofan og aftan við skín blátt og rautt kol- bogaljós eins og Pólstjarnan í fjarska. I skjóli við þilið gengur vifta og annar sjónvarpsskjár birt- ir upp rökkrið með því sem kölluð er snjókoma. Vissulega má sjá í þessum hluta skipunar Ásmundar töluverð tengsl við ítalska „arte povera" - list sjöunda og áttunda áratugar- ins; einkum frost- og funaverk Calzolari. Eins er hægt að væna hann um að fara í smiðju til Paik í skjáleikjum sínum. En það sem er frábært í allri framsetningunni á lofti Gula hússins er spánný og leikræn notkun Asmundar á flux- us- og arte povera-minnum liðinna áratuga í þeim tilgangi að vekja upp alþýðlega og eilítið smekkrýra árstíðastemmningu. Arstíðirnar fjórar eru alþekkt og ævafornt allegoríuminni í listum. Ásmundi tekst að vísa til þessar- ar hefðar með svo lunknum og lausbundnum hætti að unun er á að horfa. Honum tekst að láta líta út fyrir að allt sé gert með átakalitlu hugsunarleysi. Svo verður sýning- argesti allt í einu ljóst að ekkert í þessari tækifærislegu samsetningu var sett fram hlutlaust eða van- hugsað. Ásmundi tekst þannig með ágætum að fella jarðbindingu Birg- is og loftkennd Ráðhildar að sinni eigin allegorísku árstíðasýn. Halldór Björn Runólfsson
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.