Morgunblaðið - 29.11.2000, Page 48

48 MIÐVIKUDAGUR 29. NÓVEMBER 2000
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Ríkið og
sveitarfélögin
AÐ UNDANFORNU hefur mik-
il umræða átt sér stað um tekju-
stofna sveitarfélaga. Nefnd hefur
starfað og farið ofan í saumana á
því hvernig kostnaður hefur verið
að aukast hjá sveitar-
félögum. í ljós kom að
með margvíslegum
hætti hefur ríkið aukið
útgjöld sveitarfélag-
na. Þetta þarf í
raun engan að undra.
Um tvö stig opinberr-
ar stjórnsýslu er að
ræða og því geta að-
gerðir á öðru stiginu
haft áhrif á hitt. Hins
vegar er það ríkið sem
hefur reglugerðar-
valdið og þessum
reglugerðum og í
sumum tilvikum lög-
um verða sveitarfélög- Jðhann
in að hlíta, jafnvel þótt Geirdal
það kosti þau útgjöld
og engir tekjustofnar fylgi með.
Þessi þróun hefur m.a. haft í för
með sér aukinn halla á rekstri
gsveitarfélaga.
Tekjustofnar
Ég treysti mér ekki
sem ábyrgur sveitar-
stjórnarmaður, segír
Jóhann Geirdal, til að
leggjast gegn
þeirri hækkun.
Þess vegna var það niðurstaða
nefndarinnar, sem fjallaði um
tekjustofnana, að rétt væri að
heimila hækkun á útsvari um alls
0,99%. Heimilt yrði að hækka út-
svarið um 0,66% á næsta ári og svo
um 0,33% árið þar á eftir. Þar sem
þessi hækkunarþörf er að mestu
komin til vegna aðgerða ríkisvalds-
ins er eðlilegt að ríkið, sem gumar
af rekstrarafgangi, gefi eftir af sín-
um hlut í staðgreiðslunni sem
þessu nemur. Þá væri aðeins verið
að flytja tekjur á milli en ekki að
hækka skatta.
Mikil vonbrigði
Það veldur því vonbrigðum að
ríkisvaldið neitar að gefa eftir
nema sem nemur Va af því sem ver-
ið er að ræða um. Með því neyðir
ríkisvaldið sveitarstjórnir til að
framkvæma skattahækkunina sem
stafar þó af aðgerðum þess.
Af þeim upplýsingum sem ég hef
aflað mér virðast velflest, a.m.k.
stærri sveitarfélögin þurfa að
hækka útsvarið um 0,66%, þ.e. í
12,7%. Á móti kemur lækkun á hlut
LÍMMIÐAPRENT
Þegar þig vantar límmiða
Slrcnmuvegi 14,200 Kópovogi. S. 587 0980. Fox 557 4243
Súrefnisvörur
Karin Herzog
Oxygen face
Mikið úrval af
fallegum
rúmfatnaði
Sk«)Iavörðu»tíg 21, Reykjavík, sími 551 4050
ríkisins um aðeins 0,33% svo að
raunhækkun staðgreiðslunnar
verður 0,33%. Það er því nauðsyn-
legt að þingmenn komi nú sveitar-
félögunum til hjálpar þegar þessi
mál verða til af-
greiðslu á Alþingi.
Ekki hægt að
komast hjá hækkun
I mínu sveitarfélagi,
Reykjanesbæ, mun
meirihlutinn sem skip-
aður er sjálfstæðis-
mönnum og framsókn-
armönnum leggja til
að útsvarsprósentan
verði 12,7%. Ég
treysti mér ekki sem
ábyrgur sveitarstjórn-
armaður til að leggj-
ast gegn þeirri hækk-
un. Ábyrgur sveitar-
stjórnarmaður gerir
sér grein fyrir því að
það þarf tekjur til að mæta auknum
útgjöldum. Ég geri mér líka grein
fyrir því að eftir stjórn sjálfstæðis-
og framsóknarmanna undanfarin
ár eru skuldir bæjarins miklar og
geta hans til að taka á sig aukin út-
gjöld án þess að fá um leið nýjar
tekjur er engin. Sama virðist mér
vera uppi á teningnum víðar þar
sem þessir flokkar hafa farið með
meirihluta á undanförnum árum.
Auk þess er það skammgóður
vermir að fresta hækkun því búast
má við að skuldir í dag verði skatt-
ar á morgun.
Þess vegna hljóta allir sveitar-
stjórnarmenn að mótmæla þeim yf-
irgangi ríkisins sem felst í því að
velta útgjöldum til þeirra, viður-
kenna jafnframt aukna þörf á
tekjum, en neita að gefa eftir meira
en raun ber vitni af sínum tekjum
og framkalla þannig skattahækk-
un.
Hrós Ingu Jónu
Ég verð að viðurkenna að ég
varð verulega hissa þegar ég sá að
oddviti minnihlutans í Reykjavík
barðist af hörku gegn því að borgin
hækkaði útsvarsprósentuna í 12,7%
eins og flest önnur stærri sveitar-
félög ætla að gera. Telur oddvitinn
borgina virkilega hafa þá sérstöðu
meðal sveitarfélaga að geta tekið
við auknum útgjöldum frá ríkinu
án þess að fá tekjur á móti?
Þetta kom mér vissulega þægi-
lega á óvart. Er það blákalt mat
minnihlutans í Reykjavík að borg-
inni hafi verið svo vel stjórnað á
undanfömum árum? Ég veit að
Reykjavíkurlistinn stendur sig á
margan hátt vel en þetta var þó
framar mínum vonum.
Þar sem ég gef mér að oddviti
minnihlutans í Reykjavík sé ábyrg-
ur sveitarstjórnarmaður verður að
taka þessa afstöðu Ingu Jónu al-
varlega. Ekki hvarflar það að mér
að þarna séu tengsl hennar við rík-
isstjórnina að villa henni sýn. Því
stendur sú eina skýring eftir að
mótmæli hennar verður að skilja
sem jákvætt mat hennar á framm-
istöðu meirihluta borgarstjórnar á
undanförnum árum. Því miður get
ég ekki sagt það sama um meiri-
hlutann í mínu bæjarfélagi enda er
það íhaldsmeirihluti sem stjórnar
þar.
Höfundur er oddviti minnihlutana í
hæjarstjórn Reykjanesbæjar.
Disneyland Reykjavík
í MÖRG ár og ára-
tugi hefur miðborg
Reykjavíkur legið
gleymd og grafin á
meðan sveitarfélög
borgarinnar hafa
dundað sér við að búa
til nýja __ verslunar-
kjama. Áhugaleysið
annars vegar og
strangar reglugerðir
hins vegar hafa leitt til
áframhaldandi grotn-
unar miðbæjarins. Á
síðustu misserum hef-
ur áhuginn á miðborg-
inni lifnað við, og eru GuðjónÞdr
mörg verkefni í þróun Erlendsson
eða byggingu af opin-
berum- og einkaaðilum. Óþarfi ætti
að vera að krefjast varfærni í þró-
unartillögum fyrir miðborgina, hún
er viðkvæm fyrir breytingum. Stór-
ar hugmyndir fyrir miðborgina áð-
ur orðið að engu; gamla Morgun-
blaðshúsið og Tollhúsið bera þess
vitni.
Eitt þeirra verkefna sem eru í
bígerð (af einkaaðila) er meðalstórt
hótel við Aðalstræti, elstu götu
landsins. Nokkuð hafa þessi áform
verið kynnt í fjölmiðlum, og langar
mig til að bera fram álit mitt á
þeim framkvæmdum. Byggingin er
staðsett á horni Túngötu og Aðal-
strætis, skáhallt á móti húsi Hjálp-
ræðishersins. Þar er nú lítið báru-
jámshús í niðurníðslu, og
ómalbikuð bflastæði. Fagna ber því
að vanmetinn staður skuli vera val-
inn til þróunar af framtakssömum
einkaaðilum.
I hönnun byggingunnar er húsið
litla sem er á staðnum fellt inn í til-
löguna, en meginhlutinn af hótelinu
er eftirlíking af gömlum bárujárns-
húsum í hverfinu. Þar eru t.d. tveir
gaflar sem snúa að Aðalstræti og
eru eftirlíkingar af gafli Fjalakatt-
arins sem borgaryfirvöld voru svo
framtakssöm að rífa á sínum tíma
þrátt fyrir hávær andmæli. Al-
menningur og stjórnmálamenn
hafa fagnað mikið að arkitektar
skuli loksins vera farnir að hanna
hús eins og í gamla daga, og þar
með séu þeir að „end-
urlífga gömlu Reykja-
vík“.
Hótelið umrædda í
Aðalstræti verður
aldrei flokkað sem
byggingarlist, hvemig
sem það er skoðað.
Almenningur og
sjórnmálamenn sýna
byggingarlist (eða list
almennt) fremur lítinn
áhuga hér á landi. Ég
ætla ekki að fara út í
roargar hugsanlegar
ástæður þess en lang-
ar að nota tækifærið
og tjá mig um hvers
vegna þessi tillaga
flokkast ekki með byggingarlist, og
af hverju þorri arkitekta gera ekki
hús eins og í gamladaga.
Ein aðalmælistika í þróunarstigi
menningar er byggingarlist. Mann-
Arkitektúr
Hótelið umrædda
í Aðalstræti verður
aldrei flokkað sem
byggingarlist,
segir Guðjón Þór
Erlendsson, hvernig
sem það er skoðað.
fólkið er nefnilega einstakt fyiir
það að geta skapað allt umhverfi
sitt sjálft út frá sínum eigin vænt-
ingum og hugmyndum. Byggingar-
list endurspeglar því menningu og
tíðaranda hverrar kynslóðar og
hvers þjóðfélags. Stefna í bygging-
arlist er hugmyndafræði hveirar
kynslóðarinnar fyrir leitina að tján-
ingarformum fyrir menningarþjóð-
félag sitt.
Hótelið við Aðalstræti er eftir-
líking af gömlum tímaskeiðum. Frá
upphafi vega hefur byggingarlist
tekist á við eldri hugmyndir og
byggt þær inn í veruleika samtím-
ans. Þó hafa komið upp stefnur
sem byggðar eru á eftirlíkingum
fortíðarinnar. Tvær slíkar voru
áberandi á síðustu öld. Sú fyrsta
var heimastfll, sem við gætum kall-
að heimkynnastíll á íslensku. Heim-
kynnastfll kom upp í Þýskalandi
3ja áratugarins sem andmæli við
„úrkynjun módernismans". Heim-
kynnastíll var stefna þjóðernissinn-
aðra Þjóðverja, þar sem hug-
myndafræðin byggðist á eftir-
líkingum gamallar staðbundinnar
hönnunar frá þeim tímum þegar
Germanir voru „hreinn" kynstofn...
I dag er módernisminn lifandi ger-
semi og flestir vilja gleyma heim-
kynnastefnunni og hennar fylgifisk-
um.
Hin stefnan er í raun ekki stefna.
Disney er amerískur teiknimynda-
framleiðandi sem selur börnum
heimsins hugmyndir ameríska
draumsins. í nokkra áratugi hefur
fyrii-tækið byggt og rekið skemmti-
garða þar sem eftirlíkingar ýmiss
konar umhverfi skemmta gestum. I
disneylöndum ægir saman eftirlík-
ingum af evrópskum höllum, afrísk-
um skógum, og amerískum kúreka-
bæjum. Byggingar Disney áttu
aldrei að vera stefna í byggingarlist
heldur einfaldlega afþreyingarum-
hverfi. Þrátt fyrir það hefur áhrifa
Disney gætt í byggingum um allan
heim. Þar má nefna þema-búðar-
klasa, öryggisgirta Mikka-Músar-
bæi, og nú síðast hótelið við Aðal-
stræti í Reykjavík.
Hugmyndir hönnuða bárujárns-
hótels við Aðalstræti eru ekki
byggingarlist, slík hönnun er amer-
ísk Disney-eftirlíking af fortíðar-
draumum sem engar stoðir eiga í
raunveruleikanum. Betra væri ef
byggingar sem gera á í miðbænum
tjáðu væntingar íslensks menning-
arþjóðfélags, með fullri virðingu
fyrir þeim gömlu verðmætum sem
borgin býr yfir. Eftirlíkingar gera
grín að fortíðinni, en bera ekki
virðingu fyrir henni.
Höfundur er arkitekt og meðlimur
i Urban-Office.
Ofbeldi skriffínnanna
ÞÆR raddir gerast
nú háværar sem segja
að opna verði fyrir
umræðuna um Évr-
ópusambandsaðild.
Þetta kann að hljóma
skynsamlega en er
það alls ekki. Einu
sinni léðu Tékkar máls
á að skoða sósíal-
ismann og sýndist
hann við fyrstu sýn
nokkuð góður. Allt þar
til skriðdrekarnir
komu úr austri og
moluðu niður vonir lít-
illar þjóðar. Bjarni
Stjórngleði sósíal- Harðarson
ismans hefur nú geng-
ið aftur í skrifræðisbáknum
Evrópu þar sem allt skal mælt og
vegið og samfélaginu stjórnað af
hinni mestu nákvæmni.
Einhverjir kunna samt að segja
að það sé ósanngjarnt að bera sam-
an ofbeldi Rússa og umræðuna um
Evrópusambandsaðild. Evrópu-
sambandið sé lýðræðislegt stjórn-
arapparat sem ekki beiti ofbeldi.
En þar með er ekki öll sagan sögð.
Tæknikratar Evr-
ópusambandsins beita
annars konar ofbeldi
heldur en Rússar en
ofbeldi samt. Það er
ofbeldi skriffinnanna,
reglugerða, greinar-
gerða og málæðis. Of-
beldi magns. Það er
vitaskuld svo að sá
sem ætlar að „opna“
fyrir umræðuna um
Évrópusambandsaðild
er ekki að efna til
venjulegs málfundar.
Hann er að opna fyrir
það að hlusta á flókinn
vaðal stjórnsýsluum-
ræðu sem frummæl-
endur hafa lagt lífið allt í að læra
og hafa bak við sig óteljandi sér-
fræðinga. Sé einhver andsnúinn er
hann kveðinn í kútinn fyrir þekk-
ingarleysi. Það getur enginn venju-
legur maður rökrætt við Evrópu-
sambandið eða talsmenn þess. Það
er miklu nær að reyna að rökræða
við sjófuglinn í Drangey og vita
hvort hægt sé að gera hann
klumsa.
Evrópusambandið
Tæknikratar Evrópu-
sambandsins, segir
Bjarni Harðarson, beita
ofbeldi skriffínnanna,
reglugerða, greinar-
gerða og málæðis.
Það má ekki mistúlka orð mín
svo að ég telji þetta ofbeldi skrif-
finnanna jafnslæmt og ofbeldi
harðstjórna kommúnismans en
þetta er engu að síður ofbeldi sem
aðeins er hægt að verjast með einu
móti. Það er með því að neita að
opna þessa umræðu en taka þeim
vingjarnlega sem tala samt, eins og
sjófugli sem ekki getur að því gert
þó að hann klifi alltaf á því sama.
Höfundur er blaðamaður og býr á
Selfossi.
Brúðhjón
A11ur borðbiinaður - Glæsileg gjafavara - Brúðhjónalislai

VERSLUNIN
Líiugayegi 52, s. 562 4244.
Eru vandamál á toppnum?
Ofnæmi, flasa, exem, psoriasis, feitur eða þurr hársvörður?

TurtaQull
Hárvörur leysa vandann
OG Þtí BLÓMSTRAR.
UTS0LUSTAÐIR; HEILSUVORUVERSLANIR 0G AP0TEK UM ALLT LAND.