Eimreiðin


Eimreiðin - 01.05.1911, Blaðsíða 3

Eimreiðin - 01.05.1911, Blaðsíða 3
79 hann daglegur gestur og leizt ábóta snemma vel á hann, enda komst hann brátt alfari til Pverár, í fyrstu sem vikapiltur, en síban til mentunar. Frá vika-árum hans er sagan, er hann skyldi reiða torf úr flagi, en var óstyrkur og rasaöi. Vá. mælti hann: »styðjib biskupsefnið!« mælt hefur verið, að hann hafi ekki numið latínu í klaustrinu og lært þó til prests. En það þykir ærið ótrúlegt, og má ætla, að sú saga hafi verið bygð á vísunni, »Látínan er list mæt,« sem honum er eignuð, en varla er eftir hann. Án nokkurrar kunnáttu í máli kirkjunnar gat enginn orðið officialis, því síður biskup, enda veit enginn til, að Jóni hafi verið brugðið um kunnáttuleysi sem klerki, og ekki skorta latínuglósur í sumum kveðlingum, er allir hafa eignað honum. Á uppvaxtarárum hans stóð yfir hin mesta harðstjórnar og hjátrúaröld. Á Hólun sat hinn harðsnúni biskup Ólafur Rögn- valdsson, en eptir hann Gottskálk hinn grimmi. Skálholtsbiskup var þá Stefán Jónsson, ríkur mabur og metnaðargjarn, en spakari þó en hinir og betur mentur. Til dæmis um fjárdrátt hinna nefndu Hólabiskupa má geta þess, að hvor um sig auðgaði stólinn um ioo jarðir. Hafði réttur biskupa og dómkirkna smámsaman vaxið fram úr öllu hóíi, og þó gekk ágengni biskupa langt um lengra en lögvenjur leyfðu. í raun réttri drotnaði beinn hnefa- réttur, þótt víg og vopnaskifti hefði nokkuð sjatnað frá öldunum á undan. Hinsvegar var enn mikill dugnaður í landi og ríkismenn margir, þrátt fyrir ágengni og fjárafia biskupa, en um hag aiþýðu eða kotunganna kunnum vér fátt að segja; en þó má fullyrða, að hann hafi verið ærið bágborinn, og sveitirnar fullar af umrenningum og öreigafólki. Hinn mikli auður hjá mörgum mönnum á dögum Jóns biskups mun mest hafa stafað af plágunum, Svartadauða um 1400 og síðari plágunni í uppvexti Jóns. Erfðu þá einstakir menn stórar eignir, þótt einkum væri það hinar ríkari ættir, sem sölsuðu undir sig jarðirnar. Gekk ekki á öðru um alt land en jarðastappi og kaupbréfum, svo að sá skjalagrúi er lítt tæmanlegur; en fátt annað var ritað í þá tíma, auk samninga, erfðabréfa og þessháttar, en helgra manna kvæði, rímur og riddarasögur. Á yngri árum Jóns biskups er lítib getið harbæris, enda er fátt af hrygbar- kveðskap til frá þeim tíma, en nóg af Maríuminnum, vikivaka- kvæðum, rímum og mansöngum; var gleðskapur og býlífi nóg á ríkisheimilum, og enn var nóg til af ágætum fornsögum, er allir máttu kynna sér, sem læsir voru. En hin gamla sagnalist var 6*
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Eimreiðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.