Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1955, Page 150

Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1955, Page 150
150 ÞÓRHALLUR ÞORGILSSON psalmi þessum er 2 utleggíngar í Grallaranum, 3ja bak vid Sigurljodin, 4da í Psálmab., og þessi en 5ta“ — „Gerd af anonymo“. Honum er ekki í mun að greina, hver höfund- urinn er, fyrst ekkert stendur um það í forsknftinni. Þar hefur staðið, eins og Halldór skrifar upp, þó að hann viti betur: interpres tertius. Þessi interpres tertius er höfundur- inn, það er dulnefni, sem hann hefur valið sér, af því að hann hefur ekki þekkt nema tvær útleggingar á undan honum, sjálfsagt þær sem standa í Grallaranum. Þó að þýðing séra Kristjáns Jóhannssonar hafi kunnað að fara fram hjá honum, er ekki líklegt, að sálmabókarþýðing Magnúsar Stephensens hafi farið sömu leið. ÞýSingin mun því gerð 1819 eða fyrr, og alls ekki ólíklegt, að hún sé miklu eldri, jafnvel frá því fyrir aldamótin. Þó að ekkert sé vitað með vissu um þýðandann, gæti hugsazt, að „interpres tertius“ gæfi nokkra bendingu í þá átt. Hann kallar sig þann þriðja í röðinni, en það er ólíklegt, að hann viti ekki betur. Aftur kann honum að hafa þótt heppilegt að taka svo til orða og gera úr gátu, þar sem fólgnir voru í upphafsstafirnir í nafni hans. Ef taka á athugasemd- ina um þýðandann bókstaflega, er hún næsta óvenjuleg og virðist fullkomlega óþörf í þessu sambandi. Eg hygg því, að meS henni sé þýðandinn jafnframt, og kannske eink- um, að gefa í skyn, hver hann sé: /(nterpres) Th{ertius). Þessir upphafsstafir þurfa náttúrlega ekki endilega að benda til séra Jóns Þorlákssonar á Bægisá, en ég sé í raun og veru ekkert í meðferS efnisins né í hinu íslenzka formi, sem gæti hreinlega sýknað þjóðskáldið, trúmanninn og hinn snjalla þýðanda heimsfrægra trúarljóða af því að hafa einnig gert þessa þýðingartilraun af alkunnum greftrunarsálmi; enda er hún þarna í uppskriftinni í miðri syrpu af þýddum og frumortum kvæðum eftir hann. Þá er komiS að nútímanum og einni þýðingunni enn, sem verður sú seinasta í þessu yfirliti, enda mér ekki kunnugt um fleiri. Menn voru orSnir langþreyttir á „LeirgerSi“ og endurútgáfum hennar og hrópuðu hátt um nauðsyn nýrrar sálmabókar. UnniS var árum saman að samtekningu hennar, og loks kom hún út í Reykjavík 1871. Hét hún: „Sálma-bók til að hafa við guðþjónustu- gjprð í kirkjum og heimahúsum" 1. útg. Formála skrifaði dr. Pétur Pétursson, en séra Stefán Thorarensen á Kálfatjörn vann mest að því að semja skýrslu þá, sem prentuð er þar á bls. 473 o. áfr. um „uppruna sálmanna, breytingar þeirra og hvaðan þeir eru teknir í þessa bók“. Sést þar um marga þeirra, hverjir eru frumkveSnir og hverjir út- lagðir og af hverjum þeir eru í fyrstunni ortir. „En þótt hann [sr. Stefán] sje manna færastur til þessa og flestum íslendingum fródari í sálmaskáldskaparspgunni, hefir þó .. . skýrsla þessi um uppruna sálmanna orðid ad því leyti ófullkomin, ad fleiri sálmar, en þar er getid, kunna ad vera útlends uppruna, af því [sálmabókarjnefndin fann ekki frumsálminn eda þá hpfundar hans [ekki] getid í þeim bókum, sem hún hafdi undir h0ndum. En af útlendum h0fundunr ad sálmum, sem í bókinni eru, þótti ekki heldur vid eiga ad geta nema hinna nafnkenndustu, þótt nefndin þekkti marga fleiri, bædi frá forn- kirkjunni, midpldunum og sídari tímum . ..“ ÞaS mætti kalla starfsreglur nefndarinnar bæði samvizkusamlegar og fræðilegar, en þær nægðu hvergi nærri til að fullnægja kröfum almennings í sumum öðrum atriðum, eins og kom fram í óánægjuskrifum séra Björns Halldórssonar í Laufási og fleiri (sjá
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152

x

Árbók Landsbókasafns Íslands

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Árbók Landsbókasafns Íslands
https://timarit.is/publication/279

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.