Morgunblaðið - 24.10.2001, Blaðsíða 6

Þessi köttur beið rólegur meðan eigandi hans greiddi feldinn fyrir
keppnina. Hann heitir Gold Shadows Orchid og er af tegundinni
Exotic svartyrja marmara branda, þótt flestir láti bröndu nægja!
ÞRÍR kettir sem fengu húsaskjól í katta-
gæslunni í Kattholti, eftir að hafa verið
skildir eftir fyrir utan heimilið, voru við-
urkenndir sem European Shorter kettir, á
Kynjakattasýningu sem fram fór í reiðhöll
Gusts í Kópavogi um helgina. Alls fengu
fimm kettir þessa viðurkenningu, en Euro-
pean Shorter er kattategund sem ekki hef-
ur verið til hér á Íslandi hingað til.
Að sögn Gunnlaugar Þorvaldsdóttur,
formanns Kynjakatta, eru miklar kröfur
gerðar til katta sem eru metnir inn í þessa
tegund. Kettirnir fá ættartöflu og verður
hægt að rækta undan þeim ketti í Europ-
ean Shorter tegund.
147 kettir tóku þátt í keppninni, en hún
er haldin tvisvar sinnum á ári. Keppt var í
mörgum flokkum og var dæmt báða dag-
ana innan hvers flokks. Besti kynjaköttur
á laugardag var Arnardrangs Midnight
Sun, persnesk svartyrja í eigu Harnar
Ragnarsdóttur. Þetta er í þriðja sinn sem
þessi læða er valin kynjaköttur sýningar.
Á sunnudaginn var Árdals-Bjarmi, Orien-
tal Lilac Spotted í eigu Helgu Guðnýjar
Árdal, valinn kynjaköttur sýningar. Hann
fékk einnig Tjúllabikarinn fyrir besta kött
af síams, oriental, balí eða java tegund.
Einnig var valinn besti köttur innan
hverrar tegundar, besta got sýningar,
besti kettlingur og besta ungdýr. Í flokk-
inum fyrir besta húskött, það er kött sem
er blandaður eða ekki með ættarbók,
skiptir skapgerð, limaburður, feldurinn og
hvernig kötturinn samsvarar sér höf-
uðmáli. Einnig var best snyrti kötturinn
valinn, þar líta dómarar aðallega á hvern-
ig feldurinn lítur út og hversu vel kött-
urinn hefur verið baðaður og snyrtur fyrir
sýninguna.
Kettlingurinn Snæljós Silver Jason, sem hér fylgist einbeittur með
keppninni, fékk engin verðlaun að þessu sinni, þó vissulega sé hann
fallegur. Hann var sá eini sem skartaði húfu í keppninni.
Arnardrangs Midnight Sun, stolt með bikarana sína tvo, en hún var
valin kynjaköttur sýningarinnar á fyrri keppnisdegi. Þetta er í
þriðja sinn sem hún er valin kynjaköttur sýningar.
Morgunblaðið/Ásdís
Systkinin Samba og Simbi úr Geysi sem eru Abyssiniu-kettir fylgd-
ust gaumgæfilega með öllu sem fram fór úr búri sínu. Þau kepptu í
flokki kettlinga en unnu ekki til verðlauna, enda hálfdöpur á svip.
Kettir frá Katt-
holti metnir inn í
nýja kattategund
FRÉTTIR
6 MIÐVIKUDAGUR 24. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
NÝLEGA var greint frá
því að rannsókn Íslenskr-
ar erfðagreiningar á ætt-
fræðiskýrslum 117 Ís-
lendinga úr 51 fjölskyldu
hafi leitt í ljós að Park-
insons-veiki eigi m.a. ræt-
ur í erfðaefni sameigin-
legs forföður.
„Það sem við höfum í
okkar höndum eru líkur á
því að þetta hafi komið frá
einum sameiginlegum for-
föður vegna þess að form-
in á þessum erfðamörkum
á þessu svæði eru öll hin
sömu sem bendir til þess
að hér hafi verið um að
ræða einn einstakling sem
kom með þetta inn í íslenskt samfélag.
Og það er ekkert einsdæmi. Þetta er
eitt af því sem við sjáum í mörgum af
þeim sjúkdómum sem við erum að líta
á. Þetta er það sem er kallað „founder-
effect“ á ensku. Að inn í íslenskt sam-
félag í upphafi hefur þessi sjúkdómur
flust með einum manni eða einum ein-
staklingi og náskyldum,“ segir Kári
Stefánsson, forstjóri ÍE.
Vita ekki nafn á einum einasta
manni sem er í rannsókn
Aðspurður um hvort hægt sé að sjá
hvenær þessi einstaklingur kom fyrst
til landsins segir Kári að því geti ÍE
ekki svarað. Enginn hjá fyrirtækinu
viti nokkur deili á þessum einstaklingi
og jafnvel þó hann gæti nefnt hann
myndi hann ekki gera það.
„Við vitum aldrei nafn á einum ein-
asta manni sem tekur þátt í rann-
sóknum hjá okkur, hvort sem hann
hefur fæðst í gær eða fyrir mörg
hundruð árum. Við viljum ekki vita
það. Leyfið sem við höfum til að vinna
miðast við það að við reynum að vita
sem minnst um það fólk sem við erum
að vinna með. Hins vegar er það rétt
að þegar sjúklingasamtök koma í
heimsókn til okkar, sem þau gera
stundum, þá er þetta eitt af því sem
þeim finnst ámælis-
vert. Það er að segja,
þó við séum búin að
setja geysilega orku í
að búa til aðferð við að
dulkóða nöfn og
kennitölur og Per-
sónuvernd leggi
geysilega áherslu á að
þetta sé allt saman
dulkóðað og við vitum
ekki hverjir sjúkling-
arnir eru, þá finnst
sjúklingunum stund-
um eins og það sé ver-
ið að svindla á þeim
vegna þess að þeir
vilja að vísindamenn-
irnir viti hverjir þeir
eru. Þannig að þegar Persónuvernd
og persónuverndarpótintátarnir
halda því fram að þeir séu að vinna að
hagsmunum sjúklinga, þá eru sjúk-
lingarnir ekki alltaf sammála þeim.
Fyrir okkur er mikið betra að vita
ekki hvert fólkið er."
Kári bendir á að Parkinsons-veiki
hafi ekki greinst fyrr en seint á 19. öld
og auk þess sé ekki hægt að reiða sig
á sjúkdómsgreiningar sem eru eldri
en 50 ára.
„Þú þarft ekkert að vita sjúkdóms-
greininguna nema í tveimur ættlið-
um. Síðan notar þú reikningslegar að-
ferðir til að leiða fólk saman aftur í
tímann. Það eina sem þú þarft að vita
er að greiningin sé rétt í þessum
tveimur kynslóðum. Síðan verður þú
að geta sýnt fram á að einstakling-
arnir sem þú er að vinna með séu
skyldir á ákveðinn hátt,“ segir Kári.
„Þú verður að vita hvernig þeir eru
skyldir aftur í tímann og þá getur þú
með því að nota reikningslegar að-
ferðir sýnt fram á líkurnar á því að
þessir menn hafi fengið þennan sjúk-
dóm út af sömu breytingunum í erfða-
menginu og getur þá staðfest þessa
breytingu mjög nákvæmlega. Eftir
því sem menn eru fjarskyldari þeim
mun nákvæmari verður staðsetningin
á erfðavísunum sem þú kortleggur
með því að nota þessa einstaklinga.
Þannig að það er geysilega mikill akk-
ur fyrir okkur að geta farið langt aft-
ur í tímann og sýnt fram á að menn
séu skyldir mjög margar kynslóðir
aftur í tímann vegna þess að það
hjálpar við að þrengja það svæði þar
sem erfðavísirinn er og er með stökk-
breytingunni sem þeir hafa báðir erft.
Þetta er lykillinn skal ég segja þér.
Lykillinn liggur ekki í því að geta
fengið sjúkdómsgreiningar langt aft-
ur í tímann heldur að fá nákvæmar
sjúkdómsgreiningar í tveimur kyn-
slóðum eða svo. Og geta síðan sýnt
fram á, á nákvæman hátt, hvernig
menn eru skyldir.“
Næsta skrefið í rannsókninni, segir
Kári, sé að draga út erfðavísinn sjálf-
an og nota hann til að greina og með-
höndla Parkinsons-veiki.
Góð greiningarvinna að baki
Kári segir greiningarvinnuna á bak
við rannsóknina mjög góða en hún var
að mestu leyti unnin af Sigurlaugu
Sveinbjörnsdóttur, taugasjúkdóma-
lækni. Töluvert var einnig unnið af
Kjartani Guðmundssyni taugasjúk-
dómalækni á Landspítalanum en
hann lést fyrir nokkrum árum.
„Það er dálítið spennandi við ætt-
fræðina okkar sem fer margar aldir
aftur í tímann að við höfum sýnt fram
á að nákvæmnin í henni er 99,3%,“
segir Kári.
Aðspurður um hvort þesssar niður-
stöður varpi á einhvern hátt ljósi á
langlífar sögusagnir um að talsverður
hluti Íslendinga sé rangfeðraður segir
Kári að svo sé ekki. „Hins vegar ef við
lítum á daginn í dag og spyrjum hversu
margir Íslendingar eru rangfeðraðir
þá er það mjög lítill hundraðshluti. Í
Evrópu er venjulega gefið upp að í
kringum 6–9% fólks sé rangfeðrað. Á
Íslandi er það innan við 1,5%. Þannig
að ef að íslenskar konur eru eins laus-
látar og sagan segir þá halda þær að
minnsta kosti gott bókhald.“
Parkinsons-veiki rakin til sameiginlegs forföður
Sjúkdómsgreining hjá
tveimur ættliðum dugar
Kári
Stefánsson
MAGNÚS Örn Úlfarsson gerði jafn-
tefli við stórmeistarann Jaan Ehlvest
og Arnar Gunnarsson gerði jafntefli
við Jan Timman í fyrstu umferð
minningarmóts um Jóhann Þóri Jóns-
son sem hófst í Ráðhúsinu í Reykja-
vík í gær, en þátttakendur eru fjöru-
tíu talsins, þar af tólf stórmeistarar.
Meðal annarra úrslita má nefna að
Ivan Sokolov vann Guðmund Gísla-
son, Peter Heine Nielsen vann Sævar
Bjarnason, Hannes Stefánsson vann
Gylfa Þórhallsson, Lars Schandorff
vann Áskel Örn Kárason, Henrik
Danielsen vann Kristján Eðvarðsson,
Friðrik Ólafsson og Tómas Björnsson
gerðu jafntefli, Jonni Hector vann
Lenka Ptacnikova, Helgi Ólafsson
vann Davíð Kjartansson, Þröstur
Þórhallsson vann Olav Simonsen,
Tomi Nyback vann Sigurð P. Stein-
dórsson, Murray Chandler vann
Björn Þorfinnsson o. fl.
Önnur umferð á mótinu verður
tefld í kvöld og hefst klukkan 17. Þá
tefla saman meðal annarra Helgi
Ólafsson og Sokolov, Timman og
Magnús Örn og Ehlvest og Arnar
Gunnarsson.
Morgunblaðið/Golli
Sigríður Vilhjálmsdóttir, ekkja Jóhanns Þóris Jónssonar, lék fyrsta
leiknum í skák þeirra Friðriks Ólafssonar og Tómasar Björnssonar á
minningarmótinu sem hófst í gær í Ráðhúsinu í Reykjavík.
Íslendingar gerðu
jafntefli við Ehlvest
og Timman
Fyrsta umferð minningarmóts
um Jóhann Þóri Jónsson
VEGAGERÐIN hefur opnað
tilboð í framkvæmdir við gerð
hringtorgs við Skarhólabraut á
Hringvegi. Alls bárust 11 tilboð
í verkið en áætlaður verktaka-
kostnaður var rúmar 37,7 millj-
ónir króna. Lægsta tilboðið var
frá Arnarverki ehf. frá Kópa-
vogi og nam rúmum 26,5 millj-
ónum króna. Hæsta tilboðið
hljóðaði upp á rúmar 45,2 millj-
ónir króna.
Tilboð í hringtorg