Morgunblaðið - 24.10.2001, Blaðsíða 18

Neytendurnir eru versluninni mikilvægastir
Morgunblaðið/Kristinn
John Dawson prófessor segir að
nýir verslunarhættir snúist um
hvernig brugðist sé við sífellt
auknum kröfum neytenda.
SKJÓT viðbrögð verslana við
breyttum aðstæðum eru forsenda
þess að þær standist samkeppnina.
Þá er aukin þekking, bæði á sam-
keppninni og á þörfum neytenda, og
ný tækni, lykilþættirnir í aukinni
framleiðni og bættri þjónustu við
neytendur, sem gera sífellt meiri
kröfur til verslana. Þetta var meðal
þess sem fram kom í erindum
tveggja breskra prófessora á ráð-
stefnu sem Samtök verslunar og
þjónustu og Aflvaki hf. gengust fyrir
í gær um verslun og svæðisskipulag.
Þeir sögðu að miklar breytingar
hefðu orðið í verslunarháttum á síð-
astu árum og áratugum og að svo
verði áfram. Ein helsta breytingin sé
sú að áður hafi framleiðslan verið
mikilvægasti þáttur verslunarfyr-
irtækja en nú séu neytendurnir mik-
ilvægastir.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir,
borgarstjóri, sagði í erindi sem hún
flutti á ráðstefnuninni, að sterkt
borgarsvæði væri forsenda öflugs
efnhags- og atvinnulífs í sérhverju
nútímasamfélagi. Þessi veruleiki
verði að endurspeglast í öllu sam-
starfi stjórnvalda, almennri stefnu-
mótun hins opinbera, grunngerð
samfélagsins, hinu landfræðilega
skipulagi og aðgerðum í efnahags-
málum. Borgarstjóri taldi nokkuð
skorta á skilning á þessum gildum
hér á landi.
Þyngd fílsins og hraði hlébarðans
John A. Dawson, prófessor við
Edinborgarháskóla í Skotlandi,
sagði í erindi sínu að nýir versl-
unarhættir snúist um fleira en net-
viðskipti, sem mest hefði verið talað
um. Samkeppnin sé að breytast og
verða hraðari og hinir nýju versl-
unarhættir snúist um hvernig
brugðist sé við sífellt auknum kröf-
um neytenda. Fyrirtæki í verslun
séu að stækka, þeim fækki hratt og
verslunin sé alþjóðleg.
Hann notaði samlíkingu úr dýra-
ríkinu til að lýsa því hvernig versl-
unarfyrirtæki þyrftu að vera í dag.
Þau þyrftu að hafa þyngd eða styrk-
leika fílsins en jafnframt að eiga
möguleika á að bregðast við breyt-
ingum með hraða hlébarðans.
Fram kom í erindi Ian Clarke,
sem er prófessor við Lancasterhá-
skóla í Englandi, að verslunin væri
stöðugt að breytast með neytend-
unum. Áhrif og völd verslunarfyr-
irtækja væru að aukast sem hefði
meðal annars verið til sérstakrar
skoðunar í Bretlandi. Ýmsum finnist
þau vera farin að ráða of miklu í
sambandi við skipulagsmál. Sam-
hæfa þurfi stefnumótun sem nái
bæði til skipulags- og samkeppn-
ismála auk þess sem regluverkið í
þessum málum verði að taka mið af
verslunarháttum í dag.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir,
borgarstjóri, sagði að versl-
unarmiðstöðvar væru alls staðar
eins en miðborgirnar og náttúruleg
sérkenni segðu til um hvar fólk væri
statt í veröldinni. Í framtíðinni þurfi
að líta á borgargæði, í víðtækri
merkingu þess orðs, sem atvinnu-
pólitískt tæki. Borgargæðin muni
verða efnahagslegur þáttur í at-
vinnu- og samfélagsþróuninni og
forsenda þekkingarsamfélagsins,
sem stefnt sé að.
Borgarstjóri vék að nýju svæð-
isskipulagi fyrir höfuðborgarsvæðið
og sagðist binda vonir við að með því
sé verið að taka stórt skref fram á
við. Stefnumótun nýja svæð-
isskipulagsins sé í samræmi við þær
nýju áherslur og tillögur um stefnu-
mótun um þróun borga sem komið
hafi fram í nágrannalöndunum á síð-
ustu fimm til tíu árum. Þessi nýja
stefnumótun byggðist á því að draga
úr útþenslu borgarsvæða, auka þétt-
leika byggðar, styrkja miðborgir og
efla almenningssamgöngur. Margir
tali um að gera borgirnar mennskar
aftur, fegra og styrkja umgjörð
markaðstorgsins í stað þess að
stækka bílastæðin. „Í sjálfu sér má
segja að tilkoma Smáralindar sé í
mikilli mótsögn við allar þessar
áherslur, en við því er bara ekkert
að segja. Hún er orðinn hlutur en
vonandi verða mótsagnirnar ekki
mikið fleiri í bráð,“ sagði borg-
arstjóri.
Samkeppni við
erlendar verslanir
Áhrif upplýsingatækninnar á
verslunina var umfjöllunarefni In-
gjalds Hannibalssons, prófessors við
Háskóla Íslands, í erindi hans á ráð-
stefnunni. Hann sagði að allir hefðu
aðgang að upplýsingatækninni og
ekkert benti til þess að Íslendingar
væru fremri öðrum á því sviði. Upp-
lýsingatæknin bæti þannig hvorki
samkeppnisstöðu Reykjavíkur né
landsbyggðarinnar. Samkeppnin í
versluninni væri að aukast og hún
væri ekki eingöngu milli verslana
innanlands heldur í auknum mæli
við verslanir erlendis. Hann nefndi
sem dæmi að forsvarsmenn Bóksölu
stúdenta teldu að helsti samkeppn-
isaðili þeirrar verslunar væri ama-
zon.com en ekki bókaverslanir hér á
landi.
Ráðstefna Samtaka verslunar og þjónustu og Aflvaka hf. um verslun og svæðisskipulag
VIÐSKIPTI/ATHAFNALÍF
18 MIÐVIKUDAGUR 24. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
MÁR Guðmundsson, aðalhagfræð-
ingur Seðlabanka Íslands, telur að
botni efnahagssveiflunnar sé ekki
náð en ekki sé þó ástæða til of mik-
illar svartsýni. Þetta kom fram í er-
indi hans á fundi Félags viðskipta- og
hagfræðinga í gær um hvað sé fram-
undan í efnahagmálum þjóðarinnar.
Már sagði að þrátt fyrir samdrátt
eftirspurnar í hagkerfinu sé eftir-
spurnin enn of mikil. Framleiðslu-
spenna hefði verið mikil á fyrri hluta
ársins enda hagvöxtur 4–4,5% á fyrri
hluta ársins, eða rúmlega 6% á fyrsta
ársfjórðungi og 3% á öðrum ársfjórð-
ungi. Sagði hann hagkerfið vera farið
að sigla niður úr þeirri spennu og á
næsta ári megi vænta þess að fram-
leiðsluspennan hverfi. Útlánavöxtur
hafi hins vegar hjaðnað verulega og
spenna á vinnumarkaði sé farin að
minnka þótt hún sé enn mikil.
„Heildarspenna er enn of mikil,
ekki of lítil. Hagkerfið er með hærra
eftirspurnarstig en það ræður við.
Eftirspurnarstigið verður að minnka
og þess vegna er það mín niðurstaða
að botni hagsveiflunnar sé ekki náð.
Samdrátturinn er framundan. Hann
mun birtast á næsta ári, sérstaklega
á fyrri hluta ársins.“
Ekki ástæða til svartsýni
Hann sagði samdráttinn óhjá-
kvæmilegan og um væri að ræða
nauðsynlega aðlögun á eftirspurn
sem ekki mætti sporna of mikið við.
Mikil óvissa ríki hins vegar um hvort
samdráttarskeiðið muni ganga hratt
eða fljótt yfir.
Már sagði ekki ástæðu til svart-
sýni. Aðlögunin væri nauðsynleg,
verðbólgumarkmið Seðlabankans
muni nást og ekki sé ástæða til ann-
ars en að ætla að fjármálastofnanir
muni ráða við aukin vanskil. Þá sagði
hann marga grunnþætti hagkerfisins
sterka, atvinnulífið sé mun sterkara
en oft áður og afgangur af ríkissjóði.
Þetta geri hagkerfið betur í stakk bú-
ið til að takast á við erfiðleika.
Bolli Þór Bollason, skrifstofustjóri
efnahagsskrifstofu fjármálaráðu-
neytisins, sagði þáttaskil hafa orðið í
efnahagsmálum þjóðarinnar. Í stað
þenslu gæti nú slaka og jafnvel sam-
dráttar í sumum greinum. Hann
sagði gengislækkunina hafa hert
mjög á samdrættinum og gert hann
snarpari en ella. Samt sem áður
væru engir óvæntir atburðir á ferð-
inni, viðbrögð hagkerfisins hefðu
verið mjög svipuð og búast mátti við.
Hann sagði ljóst að ástandið í efna-
hagsmálum síðustu ára hefði verið
mjög óeðlilegt, hagvöxtur hafi verið
4–5% ári. Þetta hagvaxtarskeið hafi
óhjákvæmilega skapað óraunhæfar
væntingar sem ekki reyndist inn-
stæða fyrir til langframa. Þetta hafi
kynt undir ýmiss konar fjárfesting-
um og neyslu fyrirtækja og heimila,
sem hafi verið fjármögnuð að stórum
hluta með lánum. Bolli sagði enn-
fremur að alltaf hafi verið ljóst að
ástandið yrði tímabundið og fyrr eða
síðar hlyti að koma að skuldadögum,
eftirspurn tæki að hjaðna og við-
skiptahallinn að minnka á nýjan leik.
Efnahagslífið leitar jafnvægis
„Niðurstöðurnar eru þær að það
hafa orðið þáttaskil, þjóðarútgjöld og
hagvöxtur eru að minnka. Hins vegar
er efnahagslífið ennþá í töluvert
traustum farvegi og fjarri því að það
sé kreppa. Efnahagslífið er að leita
jafnvægis eftir þá kröftugu upp-
sveiflu sem hefur orðið hér á síðustu
árum og er eitthvert mesta hagvaxt-
arskeið sem íslenskt efnahagslíf hef-
ur gengið í gegnum. Þrátt fyrir
ákveðið hlé í hagvexti og þjóðarút-
gjöldum eru þjóðartekjurnar enn
mjög háar og með því hæsta sem ger-
ist í sögulegu samhengi.
Það segir okkur að hagkerfið er
tilbúið til að taka á sig áhrif sam-
dráttar. Það er skipulagslega miklu
betur á sig komið en það hefur verið
mörg undanfarin ár. Ríkisfjármálin
eru líka tilbúin til að mæta tíma-
bundnum samdrætti. Í raun gott bet-
ur en það því ríkið er líka að grípa til
ákveðinna aðgerða í skattamálum
sem munu hafa mjög jákvæð áhrif,
jafnvel þegar á næsta ári. Það ætti að
geta stuðlað að auknum hagvexti og
strekari stöðu heimilanna,“ sagði
Bolli.
Hvað er framundan í efnahagsmálum?
Samdráttur-
inn nauðsyn-
leg aðlögun
FJARSKIPTAFYRIRTÆKIÐ Tal
hyggst hleypa af stokkunum nýrri
þjónustu, Hóptali, þar sem fyrirtæki
með fimm GSM-áskriftir eða fleiri hjá
Tali geta látið starfsmenn sína
hringja ókeypis sín á milli innanlands.
Þjónustan er ótímabundin og tekur
gildi 1. nóvember. Ekkert hámark er
á fjölda þeirra GSM-númera innan
fyrirtækis sem hægt er að skrá í þjón-
ustuna. Ekkert hámark er heldur á
ókeypis notkun hvers númers, en not-
endur geta hringt óháð stað og stund
innanlands. Ekki verður í boði ókeyp-
is SMS-þjónusta innan Hóptals.
Guðjón K. Reynisson, fram-
kvæmdastjóri sölusviðs Tals, sagði á
blaðamannafundi þess í gær að um
200 fyrirtæki væru nú þegar í við-
skiptum hjá Tali og að önnur þyrftu
að sjá sér hag í því að færa viðskipti
sín þangað. Hann sagði að með Hóp-
tali væri hægt að bjóða fyrirtækjum
nýjan valkost og taldi það ánægjulegt
ef fjarskiptafyrirtæki gætu svarað
sókn Tals á fyrirtækjamarkaðinn,
enda tryggði það lækkun símakostn-
aðar.
Sókn á fyrirtækjamarkaði
Liv Bergþórsdóttir, framkvæmda-
stjóri markaðssviðs Tals, segir að fyr-
irtækið hafi frá fyrstu tíð lagt áherslu
á það að einskorða sig við fleiri svið en
einstaklingsmarkaði. 60 þúsund ein-
staklingar séu nú í GSM-áskrift hjá
því og það telji sig í stakk búið að
hefja sókn á fyrirtækjamarkaði. „Við
höfum staðið okkur vel á einstaklings-
markaði og ætlum okkur að gera það
áfram en við viljum líka fóta okkur á
fyrirtækamarkaði.“
Fram kemur í tilkynningu hjá Tali
að þarfir fyrirtækja séu mismunandi
og að ekkert styðji þá fullyrðingu að
heildarlausnir í fjarskiptum komi
þeim best. Liv sagði að Tal vildi frem-
ur sérhæfa sig í þráðlausum sam-
skiptum enda væri þörf fyrir sérhæf-
ingu. „Markmiðið er ekki endilega að
gera vel fyrir alla heldur að gera vel
þar sem við erum sterkust fyrir.“
Spurður hvernig Tali tækist að
bjóða viðskiptavinum sínum þann
möguleika að hringja ókeypis innan
kerfis sagði Jóakim Reynisson, fram-
kvæmdastjóri tæknisviðs Tals, að fyr-
irtækið hefði á undanförnum árum
styrkt farsímakerfi sitt, fjölgað send-
um og eflt afkastagetu kerfisins, með-
al annars með GPRS-þráðlausum
gagnaflutningum um GSM-kerfi. „Við
teljum okkur hafa í dag það gott kerfi
að við getum tryggt þessa þjónustu.“
Aukinn hagnaður verði
af reglulegri starfsemi
Þórólfur Árnason, forstjóri Tals,
sagði að tímasetningin fyrir kynningu
á Hóptali væri engin tilviljun, heldur
væri hún löngu fyrirfram ákveðin.
Hann sagði að rekstur Tals hefði
gengið vel, þær 550 milljónir sem
voru í hlutafé hefðu nægt og að fyr-
irtækið þyrfti ekki á hlutafjáraukn-
ingu að halda.
Hagnaður af reglulegri starfsemi
Tals var um 300 milljónir á liðnu ári
og velta þess nam 2,3 milljörðum
króna. Gylfi Rútsson, framkvæmda-
stjóri fjármálasviðs Tals, sagði að
gert væri ráð fyrir að tekjur á þessu
ári næmu um 2,7 milljörðum króna og
að hagnaður af reglulegri starfsemi
mundi líklega nema um 600 milljón-
um (EBITDA), en rauntölur fyrir
fyrstu níu mánuði ársins bentu til
þess að það gengi eftir.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Forsvarsmenn Tals kynna Hóptal, sem gerir starfsmönnum fyrirtækja í
viðskiptum hjá Tali kleift að hringja sín á milli ókeypis GSM-símtöl.
Býður ókeypis
GSM-símtöl
Sala Símans til
kjölfestufjárfestis
Lengri
frestur
gefinn
EINKAVÆÐINGARNEFND var
í London í gær og fyrradag á fundi
með ráðgjöfum sínum hjá Price-
waterhouseCoopers. Tilgangur
fundarins var meðal annars að fara
yfir tilboð kjölfestufjárfesta í
Landssíma Íslands hf., en sam-
kvæmt útboðslýsingu áttu þeir sem
höfðu áhuga á að gerast kjölfestu-
fjárfestar að senda inn óbindandi
verðtilboð
eigi síðar en
á mánudag-
inn í þessari
viku. Í sam-
tali við
Sturlu Böð-
varsson,
samgöngu-
ráðherra, í gær kom fram að þessi
frestur hefði verið framlengdur um
nokkra daga.
Hreinn Loftsson, formaður
einkavæðingarnefndar, segir að
engar upplýsingar verði gefnar um
tilboðin eða tilboðsgjafana fyrr en
eftir að bindandi lokatilboð hafa
verið gerð í lok nóvember. Hreinn
segir þó að það sem nú hafi komið
fram staðfesti að sá góði áhugi sem
fram hafi verið kominn sé til staðar.
Einkavæðing Landsbanka Ís-
lands hf. var einnig til umræðu hjá
einkavæðinganefnd í London, en
sömu sögu er að segja um þá sölu
og sölu Landssímans, verið er að
vinna að henni en engar upplýs-
ingar verðar gefnar um stöðu mála
að sinni.
Segir skýrslu
S&P áfellisdóm
KAUPÞING telur að umfjöllun
bandaríska matsfyrirtækisins
Standard & Poor’s um íslensk efna-
hagsmál sem greint var frá í Morg-
unblaðinu í gær sé áfellisdómur yfir
íslensku fjármálakerfi. Í Morgun-
punktum Kaupþings í gær segir að
stöðugt og traust fjármálakerfi
hvers lands sé forsenda þess að efna-
hagslífið nái sér á strik eftir sam-
dráttarskeið. Það verði því að segj-
ast eins og er að skýrsla Standard og
Poor’s um íslenska fjármálakerfið
feli í sér mikinn áfellisdóm yfir þróun
síðustu missera.
♦ ♦ ♦