Morgunblaðið - 24.10.2001, Blaðsíða 20

ERLENT
20 MIÐVIKUDAGUR 24. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Í HÚSI við hliðargötu, í litlu her-
bergi sem er tómt, nema þar er
skökk krítartafla úti í horni og ofin
motta á gólfinu, segja tíu eða tólf
konur í kór: „Snjórinn ... er ... að ...
bráðna.“
Þessar stúlkur og konur, allar afg-
anskt flóttafólk, eru að gera nokkuð
sem þær hefðu ekki getað gert í
heimalandi sínu nema eiga dauða-
refsingu yfir höfði sér. Þær eru að
læra.
Ógnarstjórn talibana, sárasta fá-
tækt eða íhaldssamar ættflokka-
hefðir útilokuðu þær frá skólastofum
heima í Afganistan. Margar koma úr
fjölskyldum sem hafa misst allar eig-
ur – en hér í Pakistan fá þær að
minnsta kosti annað tækifæri til að
læra.
Mjósleginn og líflegur kennari
þeirra, Aziza Khari, er líka landflótta
– hún var skólastýra heima í Afgan-
istan, áður en talibanar gáfu út þá
tilskipun að konur skyldu ekki leng-
ur kenna eða læra.
„Þá grétu nemendur mínir sáran,
þegar skólanum okkar í Afganistan
var lokað,“ sagði Khari á meðan
nemendur hennar leystu stærð-
fræðidæmi, höfuð þeirra sveipuð
blæjum á kafi í rytjulegum stílabók-
um.
„Það var skelfilegt að horfa upp á
það. Þannig að þegar ég sé þessa
nemendur sem vilja óðir og uppvæg-
ir læra, svo hamingjusamir, það bæt-
ir að nokkru upp þann harm.“
Meðal nemendanna eru Gulnisa,
12 ára, sumar konurnar eru á fer-
tugsaldri og í þeirra hópi er Hafiza,
sem skarar fram úr. „Hún leggur
langharðast að sér – alveg óstöðv-
andi,“ segir kennarinn stoltur.
Gulnisa var búin að vera næstum
því eitt ár í skóla þegar tilskipanir
talibana gegn menntun tóku gildi.
Þá var hún bara sjö ára. „Ég man
smávegis – eins og eitthvað úr
draumi,“ sagði hún feimnislega og
laut höfði.
Aðrar, eins og til dæmis Hafiza,
höfðu aldrei gengið í skóla. „Ég er úr
mjög íhaldssamri fjölskyldu – það
fannst engum að konur þyrftu
menntun,“ sagði hún.
Hún á átta börn á aldrinum níu
mánaða til 16 ára. Fimm þeirra eru
dætur sem hafa heldur aldrei gengið
í skóla. Þau eldri eru þegar farin að
vinna í teppaverksmiðju til að hjálpa
við að sjá fjölskyldunni farborða.
Hafiza hefur bara eitt markmið, að
læra að lesa og kenna síðan öllum
börnunum sínum.
Eiginmaður hennar, verkamaður
sem hefur litla menntun sjálfur,
styður hana heilshugar. Heima fyrir
vildi hann ekki ganga gegn vilja sér
eldri manna og hefðinni en hérna
horfir málið öðru vísi við.
„Við viljum að öllum börnunum
okkar farnist betur og til að það
megi verða verðum við að læra,“ seg-
ir hún með staðfestu í röddinni.
Dag hvern koma áttatíu nemend-
ur í tveggja tíma kennslustundir í
þessa litlu skólastofu. Þeir sitja ber-
fættir með krosslagða fætur á hörðu
gólfinu, hlusta einbeittir og sumir
naga blýantinn sinn.
Námsefnið er hefðbundið efni fyr-
ir fyrsta bekk og nemendur læra ein-
faldar setningar, samlagningu og
frádrátt. Khari kennari fær feimna
táningsstúlku, sem er klædd í lang-
ar, svartar slæður, til að koma upp
að töflu. Khari bendir á setningu á
persnesku, sem er töluð víða, beggja
vegna landamæranna.
„Björninn ... hefur svartan feld,“
segir stúlkan lágt. „Alveg rétt,“ seg-
ir kennarinn.
Námið er ókeypis og einfaldar
skólabækur eru lagðar til og það er
þess vegna sem nemendurnir geta
sótt skólann. Enginn á fjölskyldu
sem hefði efni á að greiða skólagjöld
eða kaupa bækur.
Hópur sem kallar sig Byltingar-
samband afganskra kvenna leggur
skólanum til peninga. Reksturinn er
allur hinn knappasti: Leigan er um
600 rúpíur á mánuði (um eitt þúsund
krónur) fyrir skólastofuna, og laun
kennaranna, sem eru fjórir, eru um
500 rúpíur á mánuði (um 800 krón-
ur).
Jafnvel þessi litlu útgjöld eru sam-
bandinu næstum ofviða. Konurnar
vonast til að hafa efni á borðum og
stærri skólastofum í framtíðinni og
að geta tekið fleiri nemendur – skól-
inn hefur verið starfræktur í þrjá
mánuði og biðlistinn er þegar orðinn
langur.
Í Afganistan rekur Byltingarsam-
bandið leynilega skóla fyrir stúlkur
og konur og er það stórhættulegt.
Kennararnir, og jafnvel nemendur
líka, gætu átt yfir höfði sér dauða-
dóm ef talibanarnir hefðu uppi á
þeim.
Hér í Pakistan starfar sambandið
óáreitt en stjórnendur þess láta lítið
á starfseminni bera vegna morðhót-
ana sem borist hafa frá fylgismönn-
um talibana og bókstafstrúarhópum.
Andstaðan við starfsemi samtak-
anna í Pakistan – rekstur skóla,
læknamiðstöðva og athvarfs fyrir
afganskar konur – er að mestu bund-
in við landamærabæi á borð við
Peshawar í norðurhluta landsins, og
Quetta, sem er sú borg í Pakistan
sem er næst höfuðvígi talibana í Afg-
anistan, borginni Kandahar.
Þegar kennslustund dagsins lýkur
hópast nemendurnir að kennaranum
og spyrja hann spjörunum úr og
vilja ekki sleppa honum. Fyrir utan
bíður næsti nemendahópur þolin-
móður. „Ég vil læra,“ segir Sharifa,
15 ára, sem bíður eftir að komast inn
í kennslustofuna. „Það finnst mér
skemmtilegast af öllu.“
Ólæsar konur
frá Afganist-
an fá tækifæri
til að læra
Afgönsku konurnar sitja á gólfi skólastofunnar þar sem þær læra lestur og reikning.
AP
Aziza Khari kennir afgönskum flóttakonum í skóla Byltingarsam-
bands afganskra kvenna í Quetta í Pakistan.
Quetta í Pakistan. AP.
STOFNANDI Afganska kvenna-
ráðsins (AWC) Fatana Gillani tel-
ur að staða afganskra kvenna
muni ekki endilega batna ef ný
ríkisstjórn tæki við af talibönum.
Hún styður þó fyrrverandi kon-
ung landsins, hinn 86 ára gamla
Mohammad Zahir Shah.
„Konungurinn er góður og
heiðarlegur maður. Hættan er sú
að í kringum hann flykkist ein-
staklingar og hópar sem haldi
áfram að berjast innbyrðis,“ segir
hún í viðtali við blaðið The Fin-
ancial Times.
„Afganskar konur hafa þurft
að þola mikið í landi þar sem þær
fá enga menntun, enga heilbrigð-
isþjónustu, enga vinnu og ekkert
öryggi,“ segir Gillani. Hún segir
að líkamlegt öryggi kvennanna sé
algjört skilyrði fyrir því að hægt
sé að bæta kjör þeirra. „Ef ný
stjórn getur tryggt þeim öryggi
er það góð byrjun,“ segir hún.
Gillani býr í borginni Peshawar
í Pakistan sem er rétt við afg-
önsku landamærin. Hún fór frá
Kabúl árið 1979 eftir að hafa lok-
ið menntaskóla og er með við-
skiptagráðu frá háskóla í Pak-
istan. „Afganistan er nú
gjörbreytt land. Þegar ég bjó þar
fór ég með strætisvagni í skólann
án þess að nokkur kippti sér upp
við það en nú er allt breytt,“ seg-
ir hún.
Mikil öryggisgæsla er við hús
Gillani en þangað koma mennta-
ðar konur sem taka þátt í starfi
Afganska kvennaráðsins. Ráðið
gefur m.a. út kvenréttindablaðið
Zan Afghan (Afganskar konur)
sem kemur út mánaðarlega. Gill-
ani á marga óvini en þrátt fyrir
hættuna ætlar hún að halda starf-
semi kvennaráðsins áfram.
„Ég er skotmark vegna þess að
ég styð og tjái mig opinberlega
um mannréttindi, réttindi kvenna
og lýðræði,“ segir hún. „And-
stæðingar mínir virðast því miður
ekki geta tjáð sig nema í gegnum
byssuhlaup.“
Afganskar
konur von-
daufar um
framtíðina
Reuters
Afganskar konur flýja yfir landamærin til Pakistans skammt frá borginni Quetta.
VLADÍMÍR Pútín, forseti Rúss-
lands, kvaðst á mánudag vera and-
vígur því að talibanar tækju þátt í
að mynda nýja ríkisstjórn í Afgan-
istan og lýsti yfir fullum stuðningi
við Norðurbandalagið.
Pútín sagði að talibanar gætu
ekki tekið þátt í stjórnarmyndun-
inni vegna þess að þeir hefðu „fyr-
irgert mannorði sínu með alþjóð-
legri hryðjuverkastarfsemi“.
Ræddi við fyrrverandi
forseta Afganistans
Pútín lét þessi orð falla eftir
fund í Tadjikistan með Burhan-
uddin Rabbani, sem talibanar
steyptu af stóli af stóli forseta
Afganistans árið 1996.
Þeir undirrituðu yfirlýsingu um
„þörfina á að finna pólitíska lausn
á vanda Afganistans“.
Pervez Musharraf, forseti Pak-
istans, hvatti hins vegar til þess að
mynduð yrði þjóðstjórn í Afganist-
an með aðild „hófsamra talibana“
og kvaðst vera andvígur því að
Norðurbandalagið yrði eitt við
völd.
Stjórnar-
þátttöku
talibana
hafnað
Dúshanbe. AFP.