Morgunblaðið - 24.10.2001, Blaðsíða 11



 



  










 









 





 
















 





  




 !


 



 

"
#   #  





 



$



    



%#   &'


 



 

( $ 


 '!
'


(



 

)*
 $




 




 



&(


(
 #  


+
  


% 

 
   #  
),
% 

 

-
&'


 




%


 



. *


% 

 !   

% 

 

&
$


 

/$  




0



 



),
(,1
(2



0!. 
 

&



% 

 

!" '
3 



 

(


&)


3


  

 



 

* $ 


$
 


)



 

0 $ 


 



 $ 
% 

0
$ 


   



 #  




% 

 

4 $




"'%'('


 

0  #



 

  


5

5

5
5

5
5
5






     
5
         

5

5

  

 
     
5
5

  

5

     
5
 
  
   /

6778,9:::
/ 9:::
;


 $

 !! 

<=+ ! >
9! 8=+ ! >
677?,9:::'
@=A  
! >
'
6=+  <! '
9=/


B
 
C=+ ! >
C! 6=
9=
C=
<=
8=
@=
TALSVERT mikill munur var á
meðalávöxtun lífeyrissjóða á árun-
um 1996–2000. Sá sjóður sem sýndi
besta ávöxtun var með 11,9% með-
alraunávöxtun, en sjóðurinn sem
sýndi lélegustu meðalávöxtun var
með 3,1% raunávöxtun. Athygli vek-
ur að lífeyrissjóðir sem verðbréfa-
fyrirtækin reka voru flestir með
ávöxtun undir meðaltali.
Samkvæmt upplýsingum úr líf-
eyrisbók Fjármálaeftirlitsins sýndi
Lífeyrissjóðurinn Hlíf bestu raun-
ávöxtun á árunum 1996–2000 eða
11,9% meðalávöxtun. Sjóðurinn var
einnig með þokkalega ávöxtun á síð-
asta ári eða 3,9%, en meðalávöxtun
allra sjóða á því ári var neikvæð um
0,7%. Hlíf er lítill sjóður en í hann
greiða aðallega vélstjórar sem vinna
í landi. Sjóðsfélagar voru 401 á síð-
asta ári og heildareignir sjóðsins
námu 3,2 milljörðum um síðustu
áramót.
„Það er að mörgu leyti betra að
vera með lítinn sjóð því að mark-
aðurinn hér heima er þunnur og
ekki gott að afsetja bréf. Það er hins
vegar auðveldara fyrir litla sjóði að
gera það. Við höfum verið mjög
virkir á markaðinum. Eign sjóðsins
er rúmir þrír milljarðar, en á árinu
2000 vorum við að versla fyrir rúm-
lega tvo milljarða. Við höfum verið
tiltölulega fljótir að innleysa hagnað
og fara í eitthvað annað. Okkar
stefna hefur verið að kaupa ekki
bréf einungis til að eiga,“ sagði
Valdimar Tómasson, framkvæmda-
stjóri Hlífar, þegar hann var spurð-
ur hver væri galdurinn á bak við
góða ávöxtun sjóðsins.
Hann sagði að útlitið á þessu ári
væri ekki sérlega gott og flest benti
til að ávöxtun á árinu yrði verri en á
síðasta ári.
Erfitt að selja bréf
í íslenskum hlutafélögum
Valdimar sagðist vera þeirrar
skoðunar að eignir lífeyrissjóða í ís-
lenskum hlutafélögum
ættu ekki að nema meira
en 10% af heildareignum
sjóðanna. Ástæðan væri
sú að hlutabréfamarkað-
urinn hér á landi væri
þunnur og erfitt væri fyr-
ir sjóðina að selja bréf. Það væru
ekki nema 5–6 hlutafélög á Íslandi
sem væri tiltölulega auðvelt að selja
í. Hlutabréf í öðrum félögum væru
lítt seljanleg eða hreyfanleg ef á
þyrfti að halda.
Lífeyrissjóðurinn Hlíf átti um síð-
ustu áramót 1.245 milljónir í óskráð-
um verðbréfum, þar af 886 milljónir
í óskráðum hlutabréfum. Fjármála-
eftirlitið hefur gert athugasemdir
við þetta, enda gera lögin um starf-
semi lífeyrissjóða ráð fyrir að eignir
sjóðanna í óskráðum bréfum megi
ekki vera meiri en 10% af heildar-
eignum. Þess má geta að 25 sjóðir
voru yfir 10% markinu um síðustu
áramót.
Valdimar sagði að Hlíf hefði átt
mikið af óskráðum bréfum fyrir
gildistöku laganna og sjóðurinn
væri því ekki skyldugur til að selja
strax. Sjóðurinn ynni hins vegar að
því að lækka hlutfall óskráðra bréfa
í samvinnu við Fjármálaeftirlitið.
Stefnan væri að koma hlutfallinu
niður í 10% sem fyrst. Það væri hins
vegar erfitt að selja hlutabréf þegar
markaðurinn væri í lægð.
Uppgjörsaðferð getur haft
áhrif á ávöxtun
Nokkuð er um það að lífeyrissjóð-
ir hafi falið verðbréfafyrirtækjum
að sjá um ávöxtun sjóðanna. Einn
þeirra er Lífeyrissjóður Tann-
læknafélags Íslands sem hefur falið
Landsbréfum umsjón með sjóðnum.
Raunávöxtun sjóðsins á síðasta ári
var neikvæð um 8,5% og meðal-
ávöxtun á árunum 1996–2000 var
4,9%.
Davíð Harðarson hjá Landsbréf-
um sagði að samanburður á ávöxtun
lífeyrissjóða væri ýmsum vand-
kvæðum háður. Það byggist aðal-
lega á tveimur þáttum. Annars veg-
ar sýni ávöxtunarútreikningur
Fjármálaeftirlitsins aðra niðurstöðu
en raunveruleg ávöxtun sjóðfélag-
ans og geti það munað talsverðu til
lengri og skemmri tíma.
Davíð sagði að hins vegar sé mik-
ill munur á ávöxtun hvort lífeyris-
sjóðir færi bókhald samkvæmt
kaupkröfu eða markaðskröfu. Flest-
ir lífeyrissjóðir á landinu geri upp
samkvæmt kaupkröfu. Skuldabréf
sem slíkur lífeyrissjóður keypti fyr-
ir 10 árum sé skráð miðað við virði
eins og það var á kaupdegi upp-
reiknað til dagsins í dag. Lífeyris-
sjóður tannlækna gerði
hins vegar upp miðað
við markaðskröfu. Þetta
þýddi að samskonar
bréf sem keypt var fyrir
10 árum sé bókfært hjá
sjóðnum á markaðsvirði
og það geti tekið breytingum frá
einum degi til annars.
„Þegar verða svona miklar breyt-
ingar á skuldabréfamarkaðinum
eins og gerðist í fyrra, þar sem t.d.
15 ára spariskírteini fóru upp um
1,15 prósentustig og 40 ára húsbréf
um rúmlega prósentustig, þá kemur
það beint inn í rekstrarreikning hjá
Lífeyrissjóði tannlækna, en það ger-
ist hins vegar ekki hjá sjóðum sem
gera upp á kaupkröfu. Þar breytist
virði bréfanna ekki í bókhaldi fyrr
en bréfin eru seld. Þegar horft er til
lengri tíma munu sjóðirnir koma
eins út en milli einstakra tímabila
geta þessi bréf sýnt mismunandi
ávöxtun eftir því hvaða uppgjörsað-
ferð er notuð,“ sagði Davíð.
Davíð sagði að á síðasta ári og á
þessu ári hefðu orðið afar miklar
sveiflur á skuldabréfamarkaði og
meiri en menn hefðu séð í langan
tíma. Þetta væri sjóðum, sem gerðu
upp samkvæmt markaðskröfu, afar
óhagstætt. Allir séreignarlífeyris-
sjóðir, sem hafa verið að sýna til-
tölulega lélega ávöxtun að undan-
förnu, eru gerðir upp samkvæmt
markaðskröfu.
Miklar sveiflur hjá LSR
Lífeyrissjóður starfsmanna ríkis-
ins fól Kaupþingi að sjá um ávöxtun
séreignardeildar sjóðsins, en hann
skilaði 15,3% neikvæðri ávöxtun í
fyrra. Haukur Hafsteinsson, fram-
kvæmdastjóri LSR, sagði að allar
eignir séreignardeildarinnar lægju í
sjóðum sem væru gerðir upp á
markaðsvirði en ekki samkvæmt
kaupkröfu sem væri t.d. sú aðferð
sem notast væri við við uppgjör
skuldabréfa í A- og B-deild LSR.
Þetta ætti stóran þátt í lélegri af-
komu séreignardeildarinnar í fyrra
samanborið við aðrar deildir.
Séreignardeildin er með 50% af
heildareignum sínum í hlutabréfum.
Haukur sagði þetta þýða
meiri sveiflur í ávöxtun,
en kvaðst hafa trú á því
að þetta væri góð lang-
tímaávöxtun. Hann benti
á að ávöxtun deildarinn-
ar árið 1999 hefði verið
17,38% sem hefði verið með því hæst
sem gerðist á því ári. Nú væri hins
vegar til skoðunar að bjóða sjóðs-
félögum í séreignardeildinni upp á
fleiri valkosti þannig að þeir gætu
valið leið þar sem hlutabréf væru
ekki eins stór hluti af heildareign.
Séreigeignalífeyrissjóðurinn, sem
er í umsjón Búnaðarbankans verð-
bréfa, skilaði 8,8% neikvæðri raun-
ávöxtun á síðasta ári og meðalávöxt-
un áranna 1996–2000 er 3,6% að því
er fram kemur í skýrslu Fjármála-
eftirlitsins. Arnaldur Loftsson, hjá
Séreignalífeyrissjóðnum, sagði að
Séreignalífeyrissjóðurinn hefði
byrjað að taka á móti framlögum í
mars 1997 og því væri rétt raun-
ávöxtun áranna 1997–2000 5,8%. Af
einstökum fjárfestingaleiðum hefði
ávöxtun á síðasta ári verið neikvæð
um 5,5%, 7,8% og 10,2%. Hann sagð-
ist telja ávöxtun sjóðsins í ágætu
samræmi við ávöxtun sambærilegra
sjóða ef horft væri 2–4 ár aftur í tím-
ann. Á árinu 1999 hefðu fjárfest-
ingaleiðirnar skilað jákvæðri raun-
ávöxtun upp á 10,2%, 17,7% og
26,4%. Ávöxtun á síðasta ári hefði
hins vegar verið slök vegna lækk-
unar á gengi hlutabréfa. Hann sagði
að sjóðsstjórnin hefði tekið mið af
þessum breyttu aðstæðum og aukið
kaup á skuldabréfum á kostnað
hlutabréfa. Sjóðsfélagar gætu valið
um þrjár fjárfestingaleiðir í sam-
ræmi við ákveðna fjárfestinga-
stefnu. Á þessu ári hefði hlutfall
skuldabréfa af eignum sjóðsins ver-
ið aukið. Ávöxtun sjóðsins fyrstu sex
mánuði þessa árs væri góð og betri
en sambærilegra sjóða samkeppn-
isaðila eins og fram hefði komið í út-
tekt Morgunblaðsins sl. sunnudag.
Fjármáleftirlitið bendir á í
skýrslu sinni að mismunandi upp-
gjörsaðferðir geti skekkt saman-
burð á raunávöxtun. Tekið er fram í
skýrslunni að útreikningar á ávöxt-
un fyrir Lífeyrissjóð starfsmanna
sveitarfélaganna séu ekki marktæk-
ir. Sjóðurinn er nýr og urðu t.d.
miklar breytingar á sjóðnum á síð-
asta ári sem gerir það að verkum að
formúlan sem notuð er við útreikn-
inga gefur skakka mynd af rekstri
sjóðsins.
Meiri reynsla hjá
lífeyrissjóðum en
verðbréfafyrirtækjum
Öll verðbréfafyrirtækin reka líf-
eyrissjóði og það vekur nokkra at-
hygli að ávöxtun þeirra er almennt
slakari en almennra lífeyrissjóða.
Áður er minnst á Séreignalífeyris-
sjóðinn sem Búnaðarbankinn rekur,
en meðalávöxtun hans var 3,6% á ár-
unum 1996-2000 (-8,8% í fyrra) eftir
því sem fram kemur í skýrslu Fjár-
málaeftirlitsins. Meðalávöxtun Al-
menna lífeyrisjóðs VÍB, sem verð-
bréfamarkaður Íslandsbanka rekur,
var 4,9% á þessu tímabili (-3,4% í
fyrra). Íslenski lífeyrissjóðurinn,
sem Landsbréf rekur, gerði lítið
betur, en ávöxtun sjóðsins á síðustu
fimm árum var 5% (-4,6% í fyrra).
Kaupþing rekur Lífeyrissjóðinn
Einingu sem skilaði 5,6% meðal-
ávöxtun á tímabilinu (-7,6% í fyrra).
Kaupþing rekur einnig Frjálsa líf-
eyrissjóðinn sem skilaði 7,1% ávöxt-
un á tímabilinu (-1,1% í fyrra).
Frjálsi lífeyrissjóðurinn er eini sjóð-
urinn í umsjón verðbréfafyrirtækj-
anna sem skilaði ávöxtun yfir með-
altali á árunum 1996–2000.
Nauðsynlegt er í þessu sambandi
að hafa í huga það sem áður segir
um að þessir sjóðir skrá skuldabréf
sín með öðrum hætti en algengast
er. Ólíklegt er hins vegar að sú skýr-
ing dugi ein og sér þegar horft er á
ávöxtun á fimm ára tímabili.
Valdimar Tómasson, fram-
kvæmdastjóri Hlífar, sagði ljóst að
verðbréfafyrirtækin hefðu almennt
verið að ná verri árangri en almennu
lífeyrissjóðirnir. Hann sagðist telja
að ein skýringin á þessu væri sú að
lífeyrissjóðirnir byggju yfiir meiri
reynslu en verðbréfafyrirtækin.
„Það eru meiri starfsmannaskipti
hjá verðbréfafyrirtækjunum en hjá
lífeyrissjóðunum. 2–3
ára starfsreynsla þykir
bara nokkuð mikil hjá
verðbréfafyrirtækjun-
um. Það er meiri reynsla
til staðar hjá lífeyris-
sjóðunum en verðbréfa-
fyrirtækjunum og ég tel að reynslan
skipti miklu máli í þessu sambandi,“
sagði Valdimar. Hann sagðist einnig
hafa efasemdir um ákvarðanir
sumra lífeyrissjóða að fela verð-
bréfafyrirtækjum ávöxtun sjóð-
anna. Reynslan benti ekki til þess að
það skilaði sjóðunum betri ávöxtun.
Ávöxtun
sjóðanna
er á bilinu
3,1–11,9%
Meðalraunávöxtun lífeyrissjóðanna á síð-
ustu fimm árum er nokkuð mismunandi eða
á bilinu 3,1–11,9%. Í umfjöllun Egils Ólafs-
sonar kemur fram að stærstu lífeyrissjóð-
irnir sýndu almennt góða ávöxtun á þessu
tímabili, en meðal sjóða sem sýndu slaka
ávöxtun á tímabilinu eru nokkrir sjóðir í
umsjón verðbréfafyrirtækjanna.
egol@mbl.is
Ávöxtun sjóða
hjá verðbréfa-
fyrirtækjum
oftast slök
Erfitt að selja
hlutabréf þeg-
ar markaðurinn
er í lægð
FRÉTTIR
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 24. OKTÓBER 2001 11