Morgunblaðið - 16.04.2005, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. APRÍL 2005 35
fengi nýja aðstöðu inni í Vogum! Mér þótti þetta svo fjar-
stæðukennt að ég man það enn.“
Ýmsar fjárveitingar gleðja ráðherrann
– Ellefu ár í einu ráðuneyti. Ertu kominn með fjármálin
upp í kok?
„Þetta er á köflum lýjandi starf, hér er mikið áreiti, en
ég hef haft af því mikla ánægju. Þótt þetta sé langur tími
hefur hann verið verið fljótur að líða. Það liðu reyndar 11
ár frá því ég hætti sem aðstoðarmaður og þangað til ég
kom hingað aftur sem ráðherra. Í millitíðinni var ég með-
al annars formaður þingflokksins í 7 ár, formaður utan-
ríkismálanefndar, forseti Norðurlandaráðs og varafor-
seti Alþjóðaþingmannasambandsins. Á þessum árum
fékk ég ágæta hvíld frá ríkisfjármálunum!
En það er auðvitað ekki árafjöldinn, sem skiptir máli,
heldur hitt, hvernig gengur að ná viðunandi árangri.
Ráðherratími okkar Friðriks Sophussonar hefur verið
tímabil mikilla framfara. Eitt er að halda fast utan um
ríkissjóð og annað að koma góðum hlutum í verk, þótt
þeir kosti peninga. Ég nefni til dæmis fæðingarorlofið,
sem ég beitti mér fyrir og er tvímælalaust eitt stærsta
skref í jafnréttis- og fjölskyldumálum, sem hér hefur ver-
ið stigið. Og þótt fjármálaráðherra beri að vera íhalds-
samur hvað útgjöld varðar, þá eru ýmsar fjárveitingar
sem gleðja mig, eins og til dæmis til ýmissa framkvæmda
og samgöngubóta. Þar byggjum við til framtíðar og ég
hef mikla ánægju af að fylgjast með vegaframkvæmdum,
hvar sem þær eru á landinu. Að því leyti til er ég mikill
landsbyggðarmaður í mér, þótt ég hafi verið þingmaður
Reykvíkinga í 18 ár.
Í þessum efnum fara hagsmunir allra landsmanna
saman og mikilvægt að menn sýni hver öðrum sanngirni
þegar röð framkvæmda er ákveðin.
Ánægjan af þessu starfi felst í að hafa áhrif á það,
hvort hugmynd lifir eða deyr, hugsjón verður að veru-
leika og góð mál þokast áleiðis.
Fjármálaráðuneytið er lykilráðuneyti um svo margt af
þessu.“
– Er eitthvað, sem þú hefðir viljað sjá gerast, en hefur
ekki komizt í framkvæmd?
„Vissulega er það heilmargt. En margt slíkt er viðvar-
andi á dagskrá: Minni og hagkvæmari opinber rekstur,
enn lægri skattar, áframhaldandi einkavæðing og margt
fleira.“
– Einu sinni varst þú ungur sjálf- stæðismaður og
sagðir: Báknið burt. Ungir sjálfstæðismenn segja ennþá
Báknið burt. Ertu nokkuð búinn að gleyma?
„Nei, nei! Síður en svo! Það er mikið bákn farið burt til
dæmis með því að leggja niður eða einkavæða um 30 rík-
isfyrirtæki. Það hefur fækkað um stóra hópa ríkisstarfs-
manna við það að störf þeirra hafa flutzt yfir í einkageir-
ann. Og okkur hefur tekizt að lækka bæði tekjur og gjöld
ríkisins í hlutfalli við landsframleiðslu yfir nokkurt ára-
bil. Ég vil hins vegar að sú þjónusta, sem ríkið á annað
borð veitir, sé fyrsta flokks; í heilbrigðismálum, mennta-
málum, félagsmálum og svo framvegis. Til að það sé unnt
verður ríkið að ráðstafa miklum fjármunum til þessara
málaflokka, meðal annars til að geta greitt samkeppn-
ishæf laun.
Ég er líka fylgjandi því að aðrir en ríkið veiti fólki
þjónustu. Einkarekstur getur víða átt við í þjónustu, sem
ríkið greiðir fyrir. Það þarf að nýta kosti fjölbreytilegra
rekstrarforma. Ég get ekki orða bundizt að lýsa því,
hversu ömurlegt mér finnst að horfa upp á það, hvernig
borgaryfirvöld í Reykjavík koma fram við einkareknu
skólana, sjálfstæðu skólana, á grunnskólastiginu; þau eru
bersýnilega staðráðin í að knésetja þessa skóla, þrátt fyr-
ir þeirra löngu og merku sögu í borginni.“
– Sáttur við útkomu einkavæðingarinnar og nú söluna
á Símanum?
„Já, ég er það. Einkavæðing bankanna leysti úr læð-
ingi mikinn kraft sem skapað hefur mikil verðmæti og
fjölmörg ný tækifæri.
Lækkun vaxta á húsnæðislánum og sú kjarabót fyrir
almenning sem í henni felst er, að mínum dómi, bein af-
leiðing af þessari einkavæðingu. En það er mikilvægt að
bankarnir gangi hægt um gleðinnar dyr og veiti fólki
ábyrga fjármálaráðgjöf og svo framvegis. Ég geri mér
vonir um að sala Símans skili sambærilegum árangri,
þótt í öðru formi verði. Með þeirri sölu losna til ráðstöf-
unar í þágu almennings tugir milljarða króna sem
ástæðulaust er að binda lengur í þessu fyrirtæki. Þar
með verður hægt að ráðast fyrr eða hraðar í margvíslega
uppbyggingu og framfaramál auk þess að greiða áfram
niður skuldir ríkissjóðs og spara vaxtakostnað í framtíð-
inni.
Í þessu felast gríðarlegir hagsmunir fyrir fólkið í land-
inu. Með almennum fjarskiptareglum tryggjum við svo
áfram það þjónustustig sem við viljum gera kröfu um í
landinu öllu.
Það er ánægjuefni hversu margir sýna því áhuga að
eignast hlut ríkisins í Símanum og er fagnaðarefni að
stofnuð skuli sérstök ný félög í þeim tilgangi.“
Samtal okkar átti sér stað í fundarherbergi ráðuneyt-
isins, þar sem hanga uppi myndir af 29 fjármálaráðherr-
um. „Það vantar konu á þennan vegg,“ segir sá þrítug-
asti. „Vonandi líða ekki mjög mörg ár þar til það
breytist.“
lagði fram í vetur um skattsvik, voru vísbendingar um að
víða væri pottur brotinn. Það þarf að verða þjóð-
arsamstaða um að allir greiði það sem þeim ber. Það er
forsenda fyrir umbótum og frekari lækkunum, að allir
gjaldi það sem þeim ber og allra hagur að útrýma svartri
atvinnustarfsemi.“
– Eru einhverjar aðgerðir gegn skattsvikum í und-
irbúningi?
„Það eru ýmsar tillögur í þessari skýrslu og við erum
að kanna hverjar kalla á aðgerðir eða lagabreytingar. En
ég kalla fyrst og fremst eftir samfélagslegri ábyrgð; að til
dæmis
fyrirtækin standi vaktina með okkur, til þess að við
getum tryggt velferð allra landsmanna og greitt fyrir þá
almannaþjónustu, sem breið samstaða er um í þjóðfélag-
inu að veita.“
– Hvað með hugmyndir eins og Verzlunarráðsins um
15% flatan skatt á vörur, vinnutekjur og fjármagns-
tekjur?
„Ef við værum að byrja frá grunni, á degi núll og
þyrftum ekki að taka tillit til neins sem fyrir er, þá býst
ég við að eitthvað í líkingu við þetta kæmi mjög til greina.
Ég held hins vegar að það sé erfitt að stökkva með svona
breytingu inn í það umhverfi, sem við búum við. Mér
finnst þó afar jákvætt, að aðili eins og Verzlunarráðið
ræði málin, setji fram nýjar og ferskar hugmyndir og
veiti stjórnvöldum aðhald. Þessar hugmyndir eru gott
innlegg í þjóðfélagsumræðuna og þeim ber að fagna.“
Fyrirtækin skapa fólkinu hagsæld
– Þú höfðaðir til fyrirtækjanna áðan …
„Sjálfstæðisflokkurinn, þar sem ég er varaformaður,
leggur mikla áherzlu á að búa atvinnulífinu skilyrði til
þess að skapa sem mest verðmæti, því þannig verður til
hagsæld fyrir allan almenning. Við höfum viljað bæta
stöðu atvinnulífsins, því við lítum á fyrirtækin sem tæki
til þess að skapa betri lífskjör fyrir fólkið í landinu. Þetta
hefur tekizt. En við verðum jafnframt alltaf að vera með
annan bolta á lofti, ef svo mætti segja, sem sé að gæta
hagsmuna þeirra sem standa höllum fæti og geta ekki
séð sér farborða upp á eigin spýtur. Það er ekki síður
mikilvægt atriði í stefnu okkar sjálfstæðismanna. Á
þeirri ævintýralegu hraðferð til bættra lífskjara sem ein-
kennir íslenzkt þjóðfélag þarf að gæta að því að tilteknir
hópar sitji ekki eftir. Það þarf líka ákveðna aðgát og
ábyrgar reglur til að sporna gegn samþjöppun valds.“
– Það er á þér að heyra, að þú sért harla ánægður með
árangur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum.
„Það má segja að við höfum náð undraverðum árangri
í þeim efnum. Frelsið hefur verið hreyfiafl mikilla fram-
fara. Mælingar sýna að við erum að komast í allra
fremstu röð þjóða hvað varðar þjóðartekjur á mann og
við fáum gott lánshæfismat hjá þeim, sem um slíkt fjalla.
Ég man þegar ég var ungur hagfræðingur í Seðla-
bankanum og vann meðal annars að erlendum lántökum
fyrir ríkið, að það var fjarlægur möguleiki að íslenzka
ríkið yrði metið af alþjóðlegum stofnunum, hvað þá að við
fengjum AAA í einkunn, eins og nú er raunin.
Það er líka til marks um breytta tíma, að í Seðlabank-
ann kom á þessum árum bréf úr fjármálaráðuneytinu,
fyrir hönd iðnaðarráðuneytisins, þar sem bankinn var
beðinn að útvega erlent lánsfé til þess að hægt væri að
greiða lóðarkostnað fyrirhugaðrar nýbyggingar fyrir
Landsmiðjuna, en ráðherrar vildu að þessi ríkisvélsmiðja
nazt til að
a í vexti nú
ær voru
aldsskól-
með að
r hafa verið.
hvað okk-
uldbind-
með allir
lok þessa
gast 90
t árið 1999.
a þeirra
gert þannig
nda lífeyr-
ð þann
g hef oftar
töðu okkar
i.“
það?
í skatta-
ns verið
afi að hluta
unaráætlun
r síðustu
inga kom-
kkru sinni.
rott á
tinn. Fyrir
r að fullu
kattalækk-
ur fyr-
var ná-
kið óráð,
narverðara
kissjóði
vinnandi
m sviðum,
ega. Og
t mál til
líugjald
issulega
færingum í
. Ég nefni
bílaflota
tkun bíla,
ók ég virk-
; stað-
kýra hug-
skattar
ar nátt-
ast.“
ru enda-
skemmti-
gin séu
allir greiði
u, sem ég
erið
a framfara
Morgunblaðið/Árni Sæberg
ra í sjö ár: „Ánægjan af þessu starfi felst í að hafa áhrif á það, hvort
eruleika og góð mál þokast áleiðis.“
freysteinn @mbl.is
Samfylkingin var sig-urvegari síðustu kosn-inga og fékk mestafylgi sem jafn-
aðarmannaflokkur hefur fengið
í 70 ár. Það dugði okkur þó
ekki til að komast alla leið –
við þurfum meira. Rétt tæpur
þriðjungur kjós-
enda valdi Samfylk-
inguna en nýlegar
kannanir sýna að
mun fleiri eru um
þessar mundir
reiðubúnir til þess
að greiða okkur at-
kvæði sitt.
Við eigum raun-
hæfa möguleika á
því að verða stærsti
stjórnmálaflokkur
landsins. Í
tengslum við for-
mannskjörið hefur
fjöldi stuðnings-
manna skráð sig í
Samfylkinguna og
bendir flest til að
félagar hennar séu
nú orðnir um 20
þúsund talsins.
Þetta mun tvímæla-
laust styrkja Sam-
fylkinguna í næstu
kosningum þegar
við mætum tvíefld
til leiks. Andstæð-
ingar okkar vita
þetta og munu gera
allt sem í þeirra
valdi stendur til að
koma í veg fyrir að
draumur okkar
verði að veruleika. Þetta verð-
um við, sem styðjum Samfylk-
inguna, að muna og taka mið
af því í öllu okkar starfi.
Þegar flokkur hættir að vera
smáflokkur og verður fjölda-
flokkur eins og nú hefur gerst,
verður á honum eðlisbreyting.
Hópurinn sem á bakvið hann
stendur verður breiðari, skoð-
anir fjölbreyttari og mannauð-
urinn meiri. Þessi staðreynd
skapar mikil tækifæri en legg-
ur okkur líka skyldur og
ábyrgð á herðar. Samfylkingin
getur orðið forystuflokkur í
ríkisstjórn og stuðningsmenn
hennar eiga rétt á því að við
vöndum okkur og vinnum sem
einn maður að því að undirbúa
okkur fyrir það verkefni. Við
erum með fjöregg í höndunum
og við það eru bundnar vonir,
hugsjónir og væntingar margra
kynslóða. Bæði þeirra sem
hafa beðið áratugum saman
eftir þessum flokki sem og
hinna sem verða fyrir sínum
fyrsta póltíska innblæstri inn-
an okkar vébanda.
Líðum ekki fátækt
Stuðningsmenn Samfylking-
arinnar eru þverskurður sam-
félagsins alls, fólk úr öllum
starfsstéttum og þjóðfélags-
hópum, á öllum aldri og með
mismunandi bakgrunn. Þetta
fólk á það sammerkt að það vill
búa til gott samfélag sem hvílir
á hornsteinum jafnaðarstefn-
unnar – jöfnuði, jafnrétti, lýð-
ræði og samkennd. Við viljum
samfélag þar sem er rými fyrir
alla, þar sem fólki líður vel,
getur lifað með reisn og öðlast
lífsfyllingu. Við erum ekki á
móti auðlegð en við líðum ekki
þá fátækt sem hefur fengið að
viðgangast í tíð núverandi rík-
isstjórnar. Eini raunhæfi mæli-
kvarðinn á ágæti stjórnmála er
hvort þau auka almenna vellíð-
an einstaklinganna, hvort þau
stuðla að auknum lífsgæðum
allra í samfélaginu.
Stærsta verkefnið sem við
stöndum andspænis á hverjum
tíma er hvernig við aukum
hagvöxtinn og skiptum ávöxt-
um hans. Viljum við stór-
iðjustefnu gærdagsins eða
mannauðsstefnu morgundags-
ins, viljum við leggja áhersluna
á lækkun skatta hátekjufólks
eða aukinn jöfnuð, viljum við
auknar tekjur eða minna
vinnuálag og meiri tíma með
börnunum okkar, viljum við
meiri auðlegð á
Vesturlöndum eða
draga úr fátækt í
þróunarlöndum,
viljum við gefa í
skyn að ætlum að
gera allt fyrir alla
eða ætlum við að
gera mest fyrir þá
sem minnst hafa?
Ég er ekki í nokkr-
um vafa um hvernig
stuðningsmenn
Samfylkingarinnar
svara þessum
spurningum.
Samkennd og
samstaða
Það er ekki nóg
að vilja ná tökum á
stjórnartaumunum,
vilja spenna Sam-
fylkingarhestinn
fyrir vagninn – við
verðum að vita
hvert við ætlum og
hvaða erindi við eig-
um. Við megum
aldrei gleyma sam-
eiginlegum hug-
sjónum okkar og
það er í endurskini
þeirra sem við eig-
um að skoða allt
sem við gerum. Það er með
þær í huga sem við eigum að
vega og meta stefnur og
strauma samtímans, markmið
okkar og leiðir.
Við eigum að leggja rækt við
einstaklinginn og auka valfrelsi
hans og möguleika án þess þó
að gleyma því að flest af því
sem gerir lífið gott gerum við í
félagi við annað fólk. Ein-
staklingshyggja og markaðs-
væðing undanfarinna áratuga
hefur gert einstaklinginn fram-
andi gagnvart umhverfi sínu –
hann er orðinn að neytanda í
stað þess að vera samfélags-
þegn. Þetta er í andstöðu við
það sem við viljum og trúum á.
Við trúum á samstöðu fólks og
samkennd. Við erum flokkur
ákveðinna grunngilda og við
erum flokkur jöfnuðar.
Í formannskjöri Samfylking-
arinnar stendur valið um hver
eigi að leiða flokkinn í aðdrag-
anda næstu kosninga og í
gegnum þá orrahríð sem þær
verða. Það er flokksmanna að
taka þá ákvörðun með hags-
muni kjósenda að leiðarljósi.
Við eigum spennandi tækifæri
framundan sem við verðum að
búa okkur vel undir og við
munum leggja allt í sölurnar til
þess að nýta þau til fulls. Tak-
ist það eru allar líkur á að
Samfylkingin taki öflugan þátt
í að móta íslenskt samfélag á
komandi árum. Með því að
standa saman, skipuleggja
vinnubrögð okkar, sýna stað-
festu og hafa skýra framtíð-
arsýn getur Samfylkingin orðið
öflugasti stjórnmálaflokkurinn
á Íslandi. Og í stað þeirrar ein-
staklingshyggju sem hefur
gegnsýrt samfélag okkar undir
forystu Sjálfstæðisflokksins á
síðasta áratug 20. aldarinnar
myndum við leiða félagshyggju
til öndvegis í upphafi þeirrar
21. Það á að vera okkar verk-
efni og okkar ábyrgð.
Setjum
markið hátt
Eftir Ingibjörgu Sólrúnu
Gísladóttur
Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir
’Við erum ekkiá móti auðlegð
en við líðum
ekki þá fátækt
sem hefur
fengið að við-
gangast í tíð
núverandi rík-
isstjórnar.‘
Höfundur er frambjóðandi í for-
mannskjöri Samfylkingarinnar.